Кіріспе

Сомали үшін жоғары деңгейдегі интернет-домендік коды – елдік кодты жоғары деңгейдегі домен (ccTLD) болып табылады. Ұзақ үзілістен кейін, SO домені 2010 жылдың 1 қарашасында SO Registry арқылы ресми түрде қайта іске қосылды, оны елдің Пошта және телекоммуникация министрлігі реттейді. Домен әлемнің әртүрлі аккредиттелген тіркеушілері арқылы қолжеткілі болды. 2013 жылдың 11 шілдесінде Сомалидің ISO 3166-1 коды ccTLD үшін қолданылатын SO символын көрсететіндей өзгертілді. 2015 жылдың 8 шілдесінде so ccTLD тіркелімі Сомали желілік ақпарат орталығына (SONIC) берілді, ол Сомалимен байланысы жоқ тұлғалар мен ұйымдардың so домендік атауларын сатып алуына жаңа шектеулер енгізді. Осының салдарынан бірнеше тіркеуші жаңа домендік атауларды тіркеуді тоқтатты. 2018 жылдың 9 наурызында Сомалидің жаңадан құрылған телекоммуникациялық реттеушісі – Ұлттық байланыс басқармасы (NCA) елдің жоғары деңгейдегі интернет доменін (dotSO) толық бақылауға алды, бұл операцияны және домен тіркелімінің басқаруын жүзеге асырған Сомали Ұлттық ақпарат орталығынан (SONIC) және Cloudy Registry-ден алынды.

Шолу

Сомалидегі азаматтық соғысқа байланысты осы доменнің басқару құқығы бұрын ресми түрде Пенсильвания штатының Питтсбург қаласында орналасқан, қазір тоқтатылған Monolith Innovation Group компаниясына жүктелген. Компания тоқтатылған болса да, домен 2009 жылдың 17 сәуіріне дейін осы компанияға берілген күйде қалды, содан кейін түбірлік аймақтағы домен жазбасы жаңа тіркеуші оператор – Сомалидің Пошта және телекоммуникация министрлігінің серверлеріне бағытталды.

Монолиттің құлдырауы (ml.org)

Monolith Innovations 1990 жылдардың ортасында домендік атау сервері ретінде танымал болды. Сол кезде екінші деңгейдегі домендерді тіркеу (қазіргі стандарттар бойынша) салыстырмалы түрде қымбат болды. Monolith шағын сайттарға Интернет мекенжайын алуға мүмкіндік беретін әртүрлі жобаларды жүзеге асырды, мысалы, example.ml.org доменін, example.com, example.org немесе example.net сияқты домендер үшін бірінші жылда толық баға ($50 АҚШ) төлеудің орнына, дерлік тегін алуға болатын.

so домендік атау тіркелгісі алғаш рет 1997 жылдың 28 тамызында, ml.org қызметінің ең жоғары нүктесінде немесе оған жақын уақытта жасалды. Сол кезде оның әлеуетті пайдасы айқын көрінді. Елдік кодты доменді өз мойнына алу арқылы Monolith екінші деңгейде *.so домендерін шығаруға мүмкіндік алатын еді, бұл сол кездегі Network Solutions-тың жоғары бағасына тиімді балама болар еді. ml.org негізін қалаушы Aveek Datta 1998 жылы: «Мен жеке өзім әлемдік тегін жоғары деңгейлі доменді құруға тырысып жатырмын. Бұл шындыққа айналады ма, жоқ па, ол басқа мәселе; ақша туралы сөздер мен үлкен сомалар тіркеу шайқасында қолданылып жатыр» деді. Алайда, ml.org қызметі 1998 жылдың соңында «техникалық және ұйымдастырушылық проблемаларға», соның ішінде сервердің ауыруына байланысты тоқтатылды. Оның екінші деңгейлі домендері бұрынғы Monolith Innovations Group президенті Aveek Datta-ға тіркелген, бірақ белсенді пайдаланылмаған сияқты. Доменнің тарихы бойында nic.so мекенжайындағы бір беттік орналастыру сайты «SO домендері жоқ және біз тіркеу серіктестерін іздемейміз» деп мәлімдеді. Алайда, домендік атаудың DNS серверлері дұрыс конфигурацияланбағандықтан nic.so мекенжайы тек уақыт-уақыт қолжетімді болды.

Қайта іске қосу

2009 жылдың 3 ақпанында ICANN Сомалидің Әуелігі Федералды Үкіметінің Пошта және Телекоммуникация министрлігіне .so доменін қайта тапсыруды бекітті. ICANN отырысының баяндамасында бұрынғы тіркеу операторы Авеек Датта қайта тапсыру туралы өтінішке қарсылық білдіргені, бірақ ICANN-ның бұрынғы компаниямен байланысын растау туралы сұрауына жауап бермегені анықталды. Жаңа тіркеу операторы .so доменін 2010 жылдың 1 қарашасында қайта іске қосты. Тіркеуші болуға өтініштерді жақында іске қосылған SO Registry веб-сайты арқылы жіберуге болады. 2018 жылдың 9 наурызында Сомалидің жаңадан құрылған телекоммуникациялық реттеуші органы – Ұлттық Коммуникациялар Орталығы (NCA) домендік атауды SONIC және Cloudy Registry ұйымдарынан қабылдады, олар домендік тіркелімнің жұмысын және басқаруын жүзеге асырды. Сомалиленд 2018 жылғы трансфер нәтижесінде осы TLD-ді пайдалануға тыйым салды.

Атау кеңістіктері

Қазіргі уақытта .so доменінде он үш атау кеңістігі бар: екінші деңгейдегі .so кеңістігі жалпы мақсатта қолдану үшін, ал үшінші деңгейдегі com.so, me.so, net.so және org.so кеңістіктері тиісінше коммерциялық ұйымдар, жеке тұлғалар, желілер және коммерциялық емес ұйымдар үшін бөлінген. Сондай-ақ, жоғары білім беру мекемелері үшін edu.so; үкіметтік органдар үшін gov.so; мектептер үшін sch.so; ал Галмудуг, Хиршабелле, Джуббаланд, Пунтланд және Оңтүстік-Батыс штаттары үшін gm.so, hs.so, jl.so, pl.so және sw.so кеңістіктері бар.

Хатшы-реестрлер

SONIC ресми аккредиттелген жергілікті және халықаралық тіркеушілердің тізімін сақтайды.