Кіріспе
Аденозин монофосфаты (АМФ), сондай-ақ 5'-аденоликті қышқыл деп те аталады, нуклеотид болып табылады. АМФ фосфат тобынан, рибоза қантынан және аденин нуклеобазасынан тұрады. Ол фосфор қышқылының эфирі және аденозин нуклеозиді. Химиялық топ ретінде аденолили префиксін қабылдайды. АМФ көптеген жасушалық метаболизм процестерінде маңызды рөл атқарады, аденозин трифосфатына (АТФ) және аденозин дифосфатына (АДФ) айналады, сондай-ақ миофосфорилаза b сияқты аллостерикалық ферменттерді белсендіреді. АМФ РНК синтезінде де компонент болып табылады. АМФ барлық белгілі тіршілік нысандарында кездеседі.
AMP plays an important role in many cellular metabolic processes, being interconverted to adenosine triphosphate (ATP) and adenosine diphosphate (ADP), as well as allosterically activating enzymes such as myophosphorylase b. AMP is also a component in the synthesis of RNA. AMP is present in all known forms of life.
АМФ- белсендірілген киназаның реттелуі
Эукариотикалық жасуша ферменті, 5' аденозин монофосфат белсендірілген белок киназасы, немесе AMPK, дене шынықтыру сияқты жасушалық энергия шығыны жоғары болған кезде гомеостаздық энергия процестері үшін AMP қолданады. АТФ-тың ыдырауы және оған сәйкес фосфорилирлеу реакциялары денедегі түрлі процестерде энергия көзі ретінде пайдаланылатындықтан, сүтқоректілер жасушалары үшін энергияны одан әрі өндіру үшін АТФ өндірісі қажет. AMPK, жасушалық энергия сенсоры ретінде, АТФ деңгейінің төмендеуімен белсендіріледі, бұл табиғи түрде АДФ және АМФ деңгейінің артуымен бірге жүреді. Фосфорилирлеу AMPK-ның негізгі активаторы болып көрінсе де, кейбір зерттеулер AMP-ның аллостериялық реттегіш және AMPK-ның тікелей агонисті екенін көрсетеді. Сонымен қатар, басқа зерттеулер жасушалардағы AMP:АТФ арақатынасының жоғары болуы, тек AMP ғана емес, AMPK-ны белсендіретінін ұсынады. AMP, AMPK-ның γ-суббөлімшесіне байланысады, бұл киназаның белсендірілуіне және содан кейін катаболикалық жолдардың белсендірілуі және анаболикалық жолдардың тежелуі сияқты басқа процестердің тізбегіне әкеледі, бұл АТФ-ты қайта жаңартуға бағытталған. AMPK ферменті молекулаларды ыдырату арқылы энергияны босату арқылы АТФ өндіретін катаболикалық механизмдерді белсендіреді, ал АТФ-тан энергияны өнімдер құруға пайдаланатын анаболикалық механизмдерді тежейді. γ-суббөлімшесі AMP/ADP/АТФ-пен байланыса алады, бірақ тек AMP/ADP байланысы ғана фермент ақуызының конформациялық өзгерісіне әкеледі. AMP/ADP және АТФ байланысы арасындағы бұл айырмашылық ферменттің дефосфорилирлеу күйінің өзгеруіне себеп болады. Әртүрлі белок фосфатазалары арқылы AMPK-ның дефосфорилирленуі каталитикалық функциясын толығымен жояды. AMP/ADP, γ-суббөлімшесіне байланысып және дефосфорилирлеу күйін сақтап, AMPK-ны инактивациялаудан қорғайды.
cAMP
АМФ циклдік АМФ (немесе cAMP) деп аталатын циклдік құрылым түрінде де кездесе алады. Кейбір жасушаларда аденолатциклаза ферменті АТФ-дан cAMP-ны синтездейді, және бұл реакция көбінесе адреналин немесе глюкагон сияқты гормондармен реттеледі. cAMP жасуша ішіндегі сигнал беруде маңызды рөл атқарады. Скелеттік бұлшық еттерде адреналинмен белсендірілген циклдік АМФ, гликогенолиз үшін миофосфорилаза b-ны миофосфорилаза a-ның фосфорилденген түріне айналдыратын каскадты (cAMP-ге тәуелді жол) іске қосады.