Кіріспе

5 көміртегі қарапайым қант

Химияда пентоза – бес көміртегі атомы бар моносахарид (қарапайым қант). Көптеген пентозалардың химиялық формуласы – , ал олардың молекулалық салмағы 150,13 г/моль. Пентозалар биохимияда өте маңызды. Рибоза РНК құрамына кіреді, ал оған байланысты дезоксирибоза ДНК құрамына кіреді. Фосфорилденген пентозалар пентоза фосфат жолының маңызды өнімдері болып табылады, ең бастысы – нуклеотидтер мен нуклеин қышқылдарын синтездеуге қолданылатын рибоза-5-фосфаты (R5P) және хош иісті аминқышқылдарын синтездеуге қолданылатын эритроза-4-фосфаты (E4P). Кейбір басқа моносахаридтер сияқты, пентозалар екі түрінде кездеседі: ашық тізбек (сызықтық) немесе жабық тізбек (циклдік), олар сулы ерітінділерде оңай бір түрінен екіншісіне өтеді. Жабылу карбоксил көміртегін хиральдық орталыққа айналдырады, ол жаңа гидроксил тобының орналасуына байланысты екі конфигурацияның кез келгенін қабылдауы мүмкін. Сондықтан әр сызықтық форма "α" және "β" префикстерімен белгіленетін екі ерекше жабық форманы құрайды.

Қасиеттері

Жасуша ішінде пентозалар гексозалардан метаболизмі тұрақтырақ болады. Пентоза қанттарынан құралған полимер пентозан деп аталады.

Пентазаға арналған сынақтар

Пентазаны анықтаудың ең маңызды сынақтары пентазаны фуфуралға түрлендіруге негізделген, одан кейін хромоформен өзара әрекеттеседі. Толенс сынағында пентозалар үшін (қанттарды тотықтыру үшін Толенстің күміс айна сынағымен шатастырмау керек) фуфурал сақинасы флорглюцинолмен әрекеттесіп, түсті қосылыс түзеді; анилин ацетаты сынағында анилин ацетатымен; ал Биал сынағында орцинолмен. Бұл сынақтардың әрқайсысында пентозалар гексозаларға қарағанда әлдеқайда күштірек және жылдамырақ реакцияға түседі.