Кіріспе
Көмірмен жұмыс істейтін электр стансасы жобасы тоқтатылды
FutureGen – көмірмен жұмыс істейтін электр стансасынан шығатын қалдық көмірқышқыл газын жинап, жер астына қаушап қою технологиясын көрсету жобасы болды. Жоба (кейін FutureGen 2.0 деп аталды) Иллинойс штатының Мередосия қаласындағы тоқтап тұрған көмірмен жұмыс істейтін электр стансасын оттегімен жану генераторларымен жаңартуды көздеді. Шығарылатын CO2 шамамен 30 миль (48 км) қашықтықтағы жер асты тұзды суы бар геологиялық құрылымдарға құбыр арқылы жіберіліп, қаушап қойылатын еді. FutureGen – АҚШ үкіметі мен көмір саласындағы компаниялардың одағы арасындағы серіктестік болды. Жобаның құны 1,65 миллиард АҚШ долларына бағаланды, оның 1,0 миллиард долларын АҚШ Федералды үкіметі қаржылады. Жоба алғаш рет 2003 жылы президент Джордж Буш тарапынан жарияланды, ал қайта құрылымдау, тоқтату, орын ауыстыру және қайта іске қосудан кейін 2014 жылы құрылыс басталды. Жаңарту жоспарланған Мередосия электр стансасы 2021 жылға таяу уақытта бұзылып жатыр. FutureGen 2.0 – Энергетика департаментінің көміртегін жинау және сақтау бойынша ең толыққанды демонстрациялық жобасы болар еді, ол жанудан бастап қаушап қоюға дейінгі барлық кезеңді қамтитын еді.
Технология
FutureGen жобасы бірнеше жаңа технологияларды біріктіріп, сынақтан өткізуді көздеген, оның ішінде көмірді газдандыру, эмиссияны бақылау, сутегі өндіру, электр энергиясын өндіру және көмірқышқыл газын ұстау және сақтау (КҚС). Интегралды газдандырудың біріктірілген циклі (IGCC) FutureGen жобасының негізгі технологиясы болды. IGCC электр станциялары газ және бу турбиналарын екі рет пайдаланады, бұл көмірді ұнтақтап жағу арқылы жұмыс істейтін электр станцияларына қарағанда электр энергиясын тиімдірек өндіруге мүмкіндік береді. IGCC станциялары көміртегі диоксидін ұстауды жеңілдетеді. FutureGen газдандыру процесінде пайда болған көмірқышқыл газын ұстап алып, оны жер астындағы мыңдаған метр тереңдіктегі тау жыныстарына айдау жоспарланған. FutureGen әсіресе тұзды суы бар тау жыныстарын таңдады, себебі олар көмірқышқыл газын сақтауға болатын геологиялық құрылымдардың ең көп таралған түрлерінің бірі болып табылады. Global Energy Technology Strategy Program жүргізген зерттеуге сәйкес, АҚШ-тағы осындай тұзды тау жыныстарының сақтау сыйымдылығы 2970 гигатонна көмірқышқыл газын құрайды, ал басқа типтегі резервуарлар, мысалы, тозығы жеткен газ кен орындары үшін бұл көрсеткіш 77 гигатонна көмірқышқыл газын құрайды. Тұзды суы бар тау жыныстарында назар шоғырландыру, жобадан алынған тәжірибелердің АҚШ-тың және әлемнің барлық аймақтарында кеңінен қолданылуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Қиындықтар
Жобаның кестесін сақтау және шығындарды төмен ұстау – DOE және FutureGen Alliance күрескен екі маңызды мәселе болды. Жоба 2007 жылдың соңына дейін тағайындалған орынды жариялау арқылы жоспарланған кестеде қалды; алайда, DOE-нің жобаның қаржылық құрылымын өзгертуге деген ниеті жобаны тоқтатты. 2007 жылдың желтоқсанында DOE-нің қазылған энергия жөніндегі орынбасарының міндетін атқарушысы Джеймс Слюц жобаның күтілетін шығындары "FutureGen дизайнын қайта қарауды талап етеді" деп мәлімдеді. Сондай-ақ, "Бұл жеке сектордың инновациялық рөлін барынша арттыру, ең тиімді мемлекеттік-жеке серіктестікті қамтамасыз ету және шығындардың одан әрі өсуіне жол бермеу үшін FutureGen-ді қайта құрылымдауды қажет етеді" деді. FutureGen Alliance Энергетика министрлігінің орынбасары К.Х. “Буд” Олбрайт-қа жолданған хатында жалпы инфляция және шикізат пен инженерлік қызметтердің құнының өсуі әлемдегі энергия жобаларының құнын арттырып жатқанын мәлімдеді. Ақ үйдің Қоршаған ортаны қорғау жөніндегі кеңесінің төрағасы Джеймс Л. Коннагтонның сөзіне қарағанда, болат, бетон және электр станциясының құраушы бөлшектерінің нарығы "глобалдық деңгейде күрт өсті", және бұл себебінің көп бөлігі – жүздеген жаңа дәстүрлі көмір станцияларының салынуы. 2008 жылдың 11 қаңтарында FutureGen Alliance DOE-ге жобаның құнының үкіметтік бөлігін төмендету туралы ұсыныс хат жіберді. Бастапқы жоспарлар бойынша DOE жалпы құнның проценттік үлесіне сәйкес төлеуге тиіс болған, ал олардың үлесі шамамен 620 миллион доллардан 1,33 миллиард долларға дейін өсті. Хатта DOE-нің үлесі енді 800 миллион доллар болатыны көрсетілген. Тәуекелді басқару – бірінші FutureGen тәжірибелік жобасының құнының маңызды бөлігі болды. FutureGen көптеген күрделі, бұрын шешілмеген технологиялық мәселелерді қамтыды. Тәуекелдерге сондай-ақ сынақтан өтпеген технологиялық жүйелер дұрыс жұмыс істемесе, денсаулыққа қатысты маңызды қауіптер де кірді.
Қаржыландыруды тоқтату
2008 жылдың 29 қаңтарында АҚШ Энергетика министрлігі жобаны қаржыландыруды тоқтату туралы хабарлады, негізінен күтілгеннен асып кеткен шығындарға байланысты. Бұл қадам жобаны кешіктіруі мүмкін, себебі басқа қатысушылар DOE беретін қосымша қаражатты іздеуге тырысады. Тексас емес, Иллинойс штатындағы нысан таңдалғаннан кейін шығынға қатысты күрт туындаған алаңдаушылық жобаның тоқтатылу себептерін күмәндандырды. Иллинойс штатының жергілікті және штаттық шенеуніктері, соның ішінде сол кездегі губернатор Род Благоевич, бұл шешімге наразылық білдірді, әсіресе штат жобаны тарту үшін жұмсаған қаржы мен ресурстарды ескере отырып. Демократ сенатор Дик Дурбин Иллинойс штатынан Энергетика министрі Сэмюэл Бодманды «Иллинойс азаматтарын FutureGen жобасына қасақана үміт сыйлап, оны қаржыландыруға немесе қолдауға ниеті болмағандықтан, қатыгез алдауға» салды деп айыптады. Дурбин «Иллинойс штатының Маттун қаласы Техастағы мүмкін болатын орындардан басымдық алғанда, энергетика министрі FutureGen жобасын жоюға кірісті» деді. Маттун қаласының мэрі Дэвид Клайн «Тексастан басқа орын таңдалғанға дейін жобаны іске асыруға дайын болған Энергетика министрлігінің ниетіне күмән тудыруға болады» деді. Министр Бодман FutureGen жобасын қайта құру арқылы DOE «бір демонстрациялық қондырғының орнына бірнеше жаңа таза көмірлік электр станцияларын жетілдірілген CCS технологиясымен жабдықтауды жоспарлап отырғанын» мәлімдеді. Бұл бірнеше таза көмірлік электр станцияларынан көбірек электр энергиясын өндіруге, кем дегенде екі есе көп CO2 мөлшерін ұстап алуға және оны кеңінен пайдалану мен жылдам коммерцияландыруға мүмкіндік береді.
FutureGen-ті жалғастыру жоспарлары
DOE-нің қаржыландыруын тоқтатуына қарамастан, FutureGen Alliance жобаны ілгерілетуді жалғастырды, Mattoon қаласында кеңсе ашып, 2008 жылдың тамызында жергілікті топпен бірлесіп, электр станциясы үшін жерді сатып алуды жоспарлады. 2008 жылғы АҚШ президенттік сайлау кампаниясы кезінде сенатор Барак Обама таза көмір технологияларын қолдауға уәде берді және CCS технологиясымен жабдықталған бес коммерциялық көмір станциясын салуды жоспарлады. 2008 жылдың қараша айында Peabody Energy компаниясының аға вице-президенті Фред Палмер FutureGen жобасы туралы өз пікірін Американың таза көмір электр энергиясы коалициясымен (ACCCE) бөлісті, ол FutureGen Альянсының "Обама әкімшілігінде жобаны қайта жандандыруға және бастапқы жоспар бойынша салуға күш салатынын" айтты. 2009 жылдың 12 маусымында DOE FutureGen жобасының жобалау жұмыстары қайта басталғанын хабарлады. Пресс-релиздің мәлімдемесіне сәйкес, "егжей-тегжейлі шығын сметасы мен қаражат жинау шаралары аяқталғаннан кейін Энергетика министрлігі мен FutureGen Альянсы 2010 жылдың басында жобаны ілгерілету немесе тоқтату туралы шешім қабылдайды".
Жобаның қайта қаралуы: FutureGen 2.0
2010 жылдың 5 тамызында DOE FutureGen жобасының FutureGen 2.0 деп аталатын жаңадан құрылуын жариялады. Жаңа жоспарға Иллинойс штатының Мередосия қаласындағы тоқтап тұрған көмірмен жұмыс істейтін электр стансасын жаңарту, ондағы озық оттекті жағу технологиясын көрсету және көміртегі диоксидін 175 миль қашықтықтағы Mattoon қаласына құбыр арқылы жіберіп, жер астына сақтау кіреді. Осы өзгерістерге байланысты Mattoon қаласының басшылары FutureGen жобасынан бас тартуға шешім қабылдады. Иллинойс штатының жобаның жер астына сақтау бөлігіне үміткер аймақтары Адамс және Пайк округтері 2010 жылдың желтоқсанында іріктелгеннен кейін Кристиан, Дуглас, Файетт және Морган округтерінде орналасқан болатын. 2011 жылдың ақпан айында Морган округі сақтау орны ретінде таңдалды. 2014 жылдың қыркүйегінде FutureGen Morgan округіндегі төрт VI класс көмірқышқыл газын сақтау ұңғымаларына EPA-ның алғашқы рұқсатын алды, олар 20 жыл бойы жылына 1,1 миллион метрикалық тонна сақтауды жоспарлап отыр. Сондай-ақ 2014 жылы FutureGen Иллинойс электр компаниясы ComEd-тің талабына қарсы сотта жеңіп шықты, ол штаттың FutureGen электр энергиясы үшін барлық тұтынушылардан қосымша төлем алу құқығына қарсылық білдірді. Иллинойс саясаты институты сияқты сыншылардың пікірінше, жоспарда маңызды экологиялық және қаржылық тәуекелдер бар.
FutureGen 2.0 қаржыландыруды тоқтату
Энергетика министрлігі 2015 жылдың ақпан айында FutureGen 2.0 жобасын тоқтатуға бұйрық берді. 2009 жылғы Американың экономикасын жаңғырту және инвестициялау туралы заңмен қарастырылған қаражат 1 шілдеге дейін міндетті түрде қолданылуы және 2015 жылдың 30 қыркүйегіне дейін толығымен жұмсалуы тиіс еді. Үкімет сондай-ақ Альянстың қажетті жеке қаржыландыру көлемін тартуға шамасы келмегенін атап өтті. Энергетика министрі Эрнест Монис баспасөз мәслихатында: "Егер олар 1 шілдеге дейін қаржыландыру мәселесін шешпесе, қаншалықты тырыссақ та, жобаны аяқтау мүмкін емес сияқты" деп түсіндірді. Жоба тоқтатылған кезде электр станциясы бөлігіне 116,5 миллион доллар, ал көміртегіді тұрақтандыру бөлігіне 86 миллион доллар жұмсалған еді. Компания штаб-пәтері: Anglo American Лондон, Англия; BHP Billiton Energy Coal Мельбурн, Австралия; China Huaneng Group Пекин, Қытай; Consol Energy Питтсбург, АҚШ; E.ON Луисвилл, АҚШ; Foundation Coal Linthicum Heights, АҚШ; Peabody Energy Сент-Луис, АҚШ; Rio Tinto Гиллетт, АҚШ; Xstrata Сидней, Австралия.