Кіріспе

АҚШ-тағы кинофильмдер мен телебағдарламалар үшін авторлық құқық жүйесі Америка Жазушылар Гильдиясының (WGA) кинофильмдер мен телебағдарламалар үшін авторлық құқық жүйесі, Америка Жазушылар Гильдиясының Шығыс бөлімшесінің (WGAE) және Америка Жазушылар Гильдиясының Батыс бөлімшесінің (WGAW) құзыретіне бағынатын барлық туындыларды қамтиды. WGA, бастапқыда «Screen Writers Guild» деп аталған, 1941 жылдан бері оның құзыретінде жазылған театрлық, теледидарлық немесе жаңа медиадағы кинофильмдерді жазуда кімге авторлық құқық берілетінін анықтайтын соңғы төреші болып табылады. Жүйеде авторлардың титрлерде қалай көрсетілуі керек екені туралы ережелер бар. Авторлық құқықтың түрлері автордың бастапқы материалға қосқан үлесі, әртүрлі нұсқалар бойынша жұмыс істеген авторлардың тізбесі немесе жазушылар тобының болуы сияқты техникалық мәселелерді көрсету үшін қолданылады. Жүйе құрылғаннан бері, авторлар соңғы сценарийдің кем дегенде 33 пайызына үлес қосуы керек, және авторлық құқық тек белгілі бір сандағы авторларға ғана беріледі. Экрандық авторлық құқықты анықтау процесінде өндіріс компаниясы алдымен ұсынылған авторлық құқықтарды ұсынады; олардың шамамен үштен бірі дауланып, төрелікке жіберіледі. Бұл процесте барлық жазушы тараптар өз үлесін растайтын дәлелдер мен құжаттар ұсынуы керек. Алайда, WGA-ның төрелік шешімдерінің бірнешесі WGA мүшелері тарапынан сынға ұшырады, оның ішінде экранға бейімделген бастапқы материалды қалай өңдеу керек, немесе кейіннен жасалған нұсқаларда барлық идеялары жойылған жазушылар толық авторлық құқыққа ие болуы керек пе деген мәселелер де бар.

Негізгі себептері

Жазушылық кредиттері жазушылардың мансабына, сондай-ақ олардың беделі мен кәсіби одаққа мүшелігіне әсер етеді. Жазушылар өздерінің атының беделін пайдаланып сауда жасайды; Джон Говард Лоусон, Screen Writers Guild (SWG; қазір Writers Guild of America, WGA) алғашқы президенті, "жазушының аты – оның ең қымбат мүлігі. Бұл оның шығармашылық тұлғасы, оның барлық идеялары мен тәжірибесінің символы" деген еді. Фильмнің титрлерінде (кредиттерінде) өз атын көрсетпеу жазушыға тек авторлық гонорардан (қалдық төлемдерден) ғана айырмайды, сонымен қатар фильмнің табысына байланысты болашақ жұмыс табуына кедергі келтіруі мүмкін. Жазушыға, егер оның аты титрлерде болса, бонус берілуі мүмкін, себебі фильмдерде көбінесе титрлерде көрсетілгеннен гөрі көбірек жазушылар қатысады. Титрлер жүйесі кәсіби одаққа мүшелікке жарамдылыққа әсер етуі мүмкін, өйткені Америка Жазушылар Гильдиясының Батыс бөліміне (WGAW) мүше болудың бір жолы – жеке тұлғаның жазушылық кредиттеріне негізделген «ұпайларды» жинақтау. Мүшелік ұпайлары сондай-ақ, Ең төменгі негізгі келісімге (MBA) қол қойған компанияда жұмыс істеу, сату немесе опция беру арқылы да жиналады. Бұл келісім WGA мен студиялар мен өндіріс компаниялары арасында үш жыл сайын жасалады, онда компаниялар WGA жазушыларына белгілі бір минималды төлемдерге, авторлық гонорарларға және басқа да жеңілдіктерге келіседі. Бұл келісімді WGA комитеті жүргізеді.

Сценаристтер гильдиясының несие жүйесі

Алғашқы өнеркәсіп жазушылардың бірігуіне кедергі келтіруге тырысты. SWG 1933 жылы құрылғанмен, 1941 жылдың мамырына дейін қарсылыққа ұшырады, содан кейін студиялармен келісімге келді, ол Гильдияға, басқа құқықтармен қатар, жазу авторлығындағы соңғы шешімді беруге мүмкіндік берді. Келісім әлсіз деп есептелді, себебі ол көбінесе ең төмен жалақы алатын жазушыларды қамтыды, ал студиялар көптеген тәуелсіз жазушыларды жобаларға тартқан міндетті ынтымақтастық кезеңінде авторлық құқықтар бұрыс берілді; осы кезде жазушылардың түпкі сценарийдің 33 пайызын жазған болуы қажет болды, бұл көптеген жамағатпен жазылған туындыларда олардың есімдерін көрсетуден шығарды. Ал ең көп жалақы алатын жазушыларға әрқашан құрмет көрсетілді және олар өз мәртебесіне байланысты жеке жұмыс істеуге мүмкіндік алды.

Кредиттер процесі

Жобаға қатысқан барлық авторлар сол жобаға кімнің қатысқанын білуге құқылы. MBA бойынша өндіріс барлық жаңа авторларға олардан бұрын кім жұмыс істегенін хабарлауға міндетті; автор өз кезегінде өндірістен өзінен кейін үлес қосқандардың есімдерін сұрауға құқылы. Авторлар өздерін ақпараттандыруға және сол жобада жұмыс істейтін басқа авторларға олар үшін жұмыс істеп жатқанын хабарлауға жауапкершілікте болады; олар келісімшартты алғаннан кейін бір апта ішінде тиісті Гильдияға тапсыруы керек. Кез келген қатысушы автор, тіпті қайтыс болған жағдайда да, авторлық құқықтарды анықтау процесіне қатысуға құқылы (бұл агент сияқты өкіл арқылы жүзеге асырылуы мүмкін). Зерттеу үшін пайдаланылған материалдар авторлық құқықпен қамтылмайды, бірақ WGA анықтаған бастапқы материал авторлық құқықтарды алады. Бастапқы материалға қолданылатын авторлық құқық, бастапқы материал мен түпкі сценарийдің сипаты мен байланысын көрсететін кез келген нәрсе болуы керек, WGA мысалдар келтіреді: "Бір пьеса бойынша, Бір роман бойынша, Бір әңгіме негізінде, Мақалалар сериясы бойынша, Бір [телеспектакль/сценарий] негізінде". Автор алдын ала авторлық құқықтар туралы хабарламаны және соңғы сценарийді алғаннан кейін, өндірістің алдын ала авторлық құқықтарымен келісе алады (бұл жағдайда ештеңе жасамайды), басқа авторлармен Жазушылар Гильдиясы арқылы авторлық құқықтарды талқылай алады немесе белгілі бір мерзім ішінде алдын ала авторлық құқықтарға шағымдануға құқылы. Егер қатысушы автор авторлық құқықтармен келіспесе, бірақ басқа қатысушылар бар болса және олардың арасында келісімге қол жеткізілуі мүмкін болса, Экрандық/Телевизиялық авторлық құқықтардың әкімшісі төрелікке жүгіну алдында барлық авторлар арасында талқылауды ұйымдастыруға бар күшін салуы керек. Авторлық құқықтар мақсатында (кейінгі дауларды болдырмау үшін), авторлардың бірі, егер олар басқаша авторлық құқық алуды қаласа, туынды Жазушылар Гильдиясына тапсырған кезде өз үлесінің командалық жұмыс екендігіне ашық сұрақ қоюы керек. Команданың аты амперсанд (&) таңбасымен бөлінеді. Арбитраждық жағдайларды қоспағанда, екі автордан аспауы тиіс сценарий авторлығын бөлісе алмайды. Арбитраж мақсатында, сценарий авторлығын алу үшін автор соңғы сценарийдің 33 пайызынан астам үлес қосуы керек. Түпнұсқа сценарий жағдайында WGA мұндай пайызды анықтаудың қиындығын мойындайды. Телевизиялық эквиваленті "Teleplay by" болып табылады және ол дәл сол сияқты қолданылады.

Жазушысы:

MBA сюжетті «сценарийден/телеспекльден өзгеше, кейіпкерлердің дамуын және оқиғаның барысын көрсететін негізгі оқиға, идея, тақырып немесе жоспардан тұрады» деп сипаттайды. «Оқиға авторы» деген аталым, жазушы оқиға үшін жалданып жұмыс істегенде (WGA мүшесі ретінде), оқиға идеясы WGA-ға қол қойған компаниядан сатып алынғанда, немесе нәтижесіндегі сценарий жазушының WGA қарамағында ойлап тапқан жалғастырылған оқиғаға негізделгенде қолданылады. «Шығарушы» деп аталуға құқылы жазушылар форматтың, сюжеттің және телеспекльдің маңызды бөлігін әзірлейді, сондай-ақ материалға жалғастыру құқығын алады. Кейбір телешоулардың авторларына «Арнайы материал» деген аталым берілуі мүмкін, егер олар басқа аталымдарға сай келмейтін жазбаша материал ұсынса; бұл аталымды алуға адамдар санының шегі жоқ.

Құрылымы мен ерекшеліктері

Кредиттерде, әдетте, ең көп жұмыс істегендердің аты-жөні тізімделеді. Егер тізім тәртібі туралы келіспеушілік туса және төрелік шешімі бойынша барлық авторлар тең үлес қосканы анықталса, аты-жөндер хронологиялық тәртіппен орналастырылады. Авторға (фильм үшін) немесе олардың MBA-дағы (телевизия үшін) тиісті ең төменгі жалақыдан үш еседен аз төленетін болса, псевдонимді пайдалану орынды деп танылса, псевдоним қолдануға болады. WGA «псевдоним екінші бір автордың немесе танымал тұлғаның атын қайталауға болмайды» деп көрсетеді. Автор төрелік шешімінен кейін кредиттен бас тарта алмайды. Кредиттен бас тарту материалға құқықтар мен сыйақыдан айырылуды да білдіреді; псевдонимді пайдалану осы құқықтарды жоймайды.

Төрелік

Егер сценарийді жазу туралы келісім болмаса, Жазушылар гильдиясының Экрандық Кредиттер Әкімшісі (фильм үшін) немесе Телевизиялық Кредиттер Әкімшісі (телевизия үшін) төрелік рәсімдерін бастайды. Жазушылар гильдиясының үш мүшесі төрешілер ретінде таңдалады, егер олардың шешімге қызығушылығы болмаса; фильм үшін мүшелер кем дегенде бес жыл мүшелік танытқан болуы керек немесе үш экрандық жұмысы болуы керек, ал телевизия үшін олар кем дегенде бір жыл мүшелік танытқан болуы керек және кем дегенде үш жазу жұмысы болуы керек. Таңдалған мүшелердің кем дегенде екеуі бұрын кем дегенде екі төрелік комитетте болған болуы керек және мүмкіндігінше, қатысатын жазу түрімен таныс мүшелер таңдалады. Төрешілердің кімдігі барлық адамдарға, тіпті басқа төрешілерге де, Экрандық/Телевизиялық Кредиттер Комитетінен басқа, құпия сақталады. Сонымен қатар, үш мүшені таңдамас бұрын, барлық қатысушы жазушыларға барлық құзырлы мүшелердің Экрандық/Телевизиялық Төрешілер Тізімі жіберіледі, олар таңдаудан ақылға қонымды мөлшердегі есімдерді алып тастауға құқылы; таңдау қалған есімдерден сұрақсыз жасалады. WGA қосымша түсіндіріп, «қажет болған жағдайда» соңғы жазушы өз жұмысының нақты мысалы ретінде түсірілім сценарийін ұсынады. Жазушылар гильдиясы сондай-ақ барлық жазушыларға төрелік комитетіне өздерінің ұстанымын және Жазушылар гильдиясы саясатына сәйкес несиеге деген талаптарын егжей-тегжейлі сипаттап, жазбаша мәлімдеме беруді ұсынады; мәлімдемеде іске қатысы жоқ, сыйақыға сілтеме, басқа адамдардан қолдау хаттары немесе төрешілерге талдамалық қарауға көмектеспейтін даму туралы ақпарат болмауы керек. WGA пайдалы емес даму ақпаратының мысалын келтіреді: «белгілі бір жобадан кейін жобаға жасыл жарық беру фактісі несиелерді анықтауда маңызды емес». Шешімнің жазбаша растауы тек соңғы шешім қабылданғаннан кейін ғана жасалады; жазбаша шешім жеке тұлғаның негіздемелерінің қысқаша мазмұнын қамтиды. Ұсынылған жазбаша материалдың шынайылығына күмән болған жағдайда, арбитраж алдында тыңдау өткізілуі мүмкін, онда жазушылардың әрқайсысы материалдың авторлығы, реті және заңдылығы туралы куәліктер мен дәлелдер ұсынады. Үзілістер мен эфирге шығарылған сценарийлерге жазу несиесі берілмейді. Саясатты қарау кеңесі арбитраж шешімін жоюы мүмкін, бірақ егер шешім қабылдау саясаты бұзылған болса ғана; егер олар мұны тапса, төрешілерден қайта қарауды сұрауы мүмкін немесе жаңа төрелік комитет таңдалуы мүмкін. Егер сценарий соңғы несие туралы шешім қабылданғаннан кейін қайта жазылса, төрелік рәсімі соңғы өзгерістерден кейін 48 сағат ішінде қайта ашылуы мүмкін. WGA мүшелері бұл процестің қолданыстағы материалды қалай өңдейтінін сынға алды, мысалы, фильмге бейімделген кітап. New York Times тілшісі Мишель Уилленс мұндай жобада жұмыс істейтін алғашқы жазушы оқиғаның ең көрнекті элементтерін жазады деп болжайды, бірақ кейіннен сценарийде жұмыс істейтін басқа командалар өздерінің жұмысын алғашқы нұсқаға емес, түпнұсқа мәтінге негіздейді.

Елеулі қақтығыстар

WGAW-ның бұрынғы президенті (және Кино өнер және ғылым академиясының бұрынғы президенті) Фрэнк Пирсон "көптеген титрлер әлі де түсінікті және даусыз [бірақ] қателіктер болғанда, олар қатты қателіктер болады" деді. Жазушы-режиссер Фил Алден Робинсон "ешкім авторлық құқыққа сенбеуі керек. Фильмді кім жазғанын ешкім білмейді" деді. 1993-1997 жылдар аралығында 415 төрелік сот отырысы өтті, бұл титрлерді ұсынған фильмдердің үштен біріне жуық. Хантер С. Томпсонның "Лас-Вегастағы қорқыныш пен жеккөрініш" романы бейімделген кезде Алекс Кокс пен Тод Дэвис бастапқы бейімдеуін жазды. Терри Гиллиам режиссерлікке келгенде, ол Тони Гризонимен бірге оны қайта жазды. WGA бастапқыда Гиллиам мен Гризониге ешқандай титр бермеді, бірақ Гиллиам түпнұсқалық бейімдеудің соңғы фильмде қалмағанын мәлімдеді: "Режиссер ретінде мен Гилдия тарапынан автоматты түрде "өндіріс атқарушысы" деп танылдым және анықтама бойынша кемсітілдім. Бірақ Тонидің ешқандай титр алмауы өте әділетсіз болар еді". Оның орнына Мамет псевдониммен титр алды. "Итті шауып" фильмінің титрлеріне байланысты туған даудан кейін Мамет тек өзі жазған фильмдерге ғана атын қосуға шешім қабылдады. Variety журналының Майкл Флеминг "Клуни 17 жылдан бері тоқтап тұрған жобаны алып, сценарийді күрт өзгерткеннен кейін жасыл жарық алды, осылайша оны маскарапоздық комедияға айналдырды" деп жазды, Клуни сценарийдің көп бөлігін өзі жазғанын мәлімдеді, бірақ бастапқы идеяны келген Дункан Брантли мен Рик Райли ғана титрленді.