Кіріспе

Ежелгі Мысырдың геральдикалық белгісінің түрі – Шехтер хатындағы кейіпкер.

Мысыр иероглифтерінде "серех" – (әдетте) Хорус бүркітімен көмкерілген сарайдың қасбетін бейнелейтін тікбұрышты қоршау. Бұл қоршау ішіндегі мәтін патша есімін білдіреді. "Серех" – ежелгі Мысыр иконографиясында патша есімін бөліп көрсету үшін қолданылған ең алғашқы тәсіл. Ол кейінірек белгілі болған "картюштан" төрт династияға және бес-жеті жүз жылға дейін ертерек пайда болған.

Сыртқы келбеті

Серех – сарай қасбетінің және патша ауласының жоспанының (көрінісі жоғарыдан) біріктірілген әшекейлік суреті. "Серех" термині египеттік "қасбет" сөзінен туындаған. Әртүрлі заттардағы әртүрлі серектер қасбеттің күрделілігі мен толыққанды бейнеленген әшекейлерінің көптеген нұсқаларын көрсетеді. Серектің өзінің дизайны үшін қатаң көркемдік талаптар болмаған сияқты.

Тарих

Серек алғаш рет Герзе мәдениетінің соңғы кезеңінде әсемдік үшін жасалған кішкентай сурет ретінде пайда болады, ол бастапқыда тек патшалық белгі ретінде қолданылды. Ескі Патшалық дәуірінен бастап, толық жазылған сөздің алғашқы мысалдары ежелгі папирустарда кездеседі. Серек әдетте патшалық белгі ретінде қолданылып, фараонның есімін көркейтіп, құрметтеген. Оның пайдалануы Герзе мәдениетіне (шамамен б.з.д. 3400 жыл) дейін жетеді. Патшаның атын білдіретін иероглифтер патша сарайын бейнелейтін серектің үстіне орналасқан тікбұрышты кеңейтудің ішінде жазылған. Сонымен қатар, Хорус құдайының бүркіті немесе кейбір жағдайларда Сет жануары серектің үстінде орналасқан, бұл аталған патшаның аспан қамқоршысын көрсетеді. Бұл алғаш рет 0-шы династияның билеушілерінде кездеседі және ежелгі Египет тарихында патшалар тарапынан қолданылып келді. Мысалы, Нью-Йорктегі Метрополитен өнер мұражайында 12-ші династияның патшасы Сенусрет I-нің серегі табылған. 30-шы династия патшаларының серектерін де көруге болады. Серек – патша сарайының жоспары мен көрінісінің үйлесімінде бейнеленген суреті. Тікбұрышты қоршау жоспарды, ал өрнекті аймақ қасбеттің биіктігін көрсетеді. Қандай да бір ыдысқа қаламмен немесе бояумен салынған серек, оның ішіндегі заттардың патша сарайына тиесілі өнімдер екенін білдіреді. Патшаның атын қамтитын серек түрлі заттарда қолданылып, патшалық идеологияның маңызды мәлімдемесі болды. Патшаның аты иероглифтермен жазылған, ал аспан құдайы Хорусқа сілтеме жасайтын Хорус бүркіті көбінесе оның үстінде бейнеленген. Үшінші атау – Алтын Хорусы, алтынның иероглифтік белгісінің үстінде Хорус бүркіті бейнеленген. Төртінші атау көбінесе «Бұта мен Араның Иесі» деп аударылады, мұнда бұта Жоғарғы Египеттің, ал ара Төменгі Египеттің символы болып табылады. Бесінші атау – Раның Ұлы. Хорус аты ежелгі Египеттің серектерінде жиі жазылған. Хорус аты серексіз кездесетін жағдайлар да бар, тек Перибсен мен Хасехемвиде ғана Хорус аты жоқ серектер кездеседі.

Хорус

[[Сурет:Egypte louvre 290. jpg|thumb|240px|оң|Фараон Джеттің серехы, I династия, оның аты патшалық серехпен шеңберленген және Хорус бүркітімен басылған. Бұл ерекше стела оның Абидостағы қабірінен табылды және қазір The Art Archive/Musée du Louvre Paris/Dagli Orti-де сақталуда. Дегенмен, II династиядағы басымдық, патшалардың бастан өткерген тұрақсыздық кезеңдеріне байланысты өзгеруге бастады, бірақ нақты себебі әлі де даулы. Бұл Перибсен мен Хасехемвидің билігі тұсында ғана серех құрылымында шамалы өзгеріске әкелді. Осы екі патшаның билігі кезінде ғана болғандықтан, бұл өзгеріс ерекше жағдай ретінде қарастырылады, себебі келесі патшалар бұрынғы бейнелеу өнеріне қайта оралды.

Прогрессия

Алғашқы серекхтер бос болған, өйткені символ ғана патшалық биліктің қажетті хабарын жеткізді. Уақыт өте келе патша серекке есімдік қоса бастады. Бұл серекхтерде Горус символы басым болды. Тек Екінші династия кезінде Горус есімінің Сет есіміне, содан кейін Горус және Сет есімдерінің тұжырымдамасына өзгерістер енгізілгенін көруге болады. Екінші династияның соңғы патшасы Перибсеннің есімі серекке жазылғанда, оның үстінде әдеттегі Хорус соколының иероглифі емес, Сет жануары – кең, тік құйрықты ит немесе шақалға ұқсас жануар бейнеленді. Осылайша Перибсен өзінің Сеттің жер бетіндегі бейнесі екенін көрнекті түрде көрсетті. Хасехемнің атына қосылған сөздер оның Хорус пен Сеттің идеяларын біріктіруге тырысқанын дәлелдейді. Бұл ұсыныстың дұрыстығы талқылауға ашық болса да, Хасехемвидің мөр басынан алынған есімі осы пікірді қолдайды. Ол «Екі Ие бірге бейбітшілікте» деп түсіндіріледі, бұл оның ішкі қайшылықты шешкенін көрсетеді, әсіресе егер «Екі Ие» Хорус пен Сетке және олардың ізбасарларына сілтеме жасаса. Дегенмен, Хасехемви тұсында сыртқы қатынастар жаңа деңгейге жеткені мүмкін, өйткені оның мөр басынан алынған бедерде «шетелдік жерлердің қадағалаушысы» деген мағынаны білдіретін «ìmì r3 h3st» атағы алғаш рет кездеседі. Бұл Мысырдың шетелдік территорияларға үстемдік етуін көрсетеді. Серекхтегі құдай бейнесінің өзгеруі маңызды болды: Патшаның аты кейде серекхте жоғарыда құдай бейнесі болмай жазылғанмен, Перибсен билігіне дейін корольдің серегінде Горустан басқа ешқандай құдай бейнесі табылмады. Перибсеннің стелаларындағы Сет жануарларының жойылғандығы туралы мәліметтерге сүйене отырып, Перибсеннің соколды ауыстыру себептері Хасекемвиден кейінгі патшалық ұрпақтар тарапынан қабылдау таппағаны болжамдалады.