Кіріспе

Дыбыс өңдегіші, немесе дыбыс басаңдатқышы, дыбыс тұтқысы немесе шуды басу құрылғысы – жылумен жабдықтау, желдету және кондиционерлеу (ЖЖК) жүйесінің құбырларындағы шуды басқаруға арналған акустикалық өңдеу. Бұл құбырлар арқылы шудың жабдықтан ғимараттың ішкі кеңістіктеріне немесе ішкі кеңістіктер арасында таралуын азайтуға мүмкіндік береді. Ең қарапайым түрінде дыбыс өңдегіші құбырдың ішінде орналасқан кедергіден тұрады. Мұндай кедергілер көбінесе дыбыс сіңіретін материалдардан жасалған болады. Дыбыс өңдегіштердің физикалық өлшемдері мен кедергі конфигурациясы белгілі бір жиіліктер диапазонында шуды басу үшін таңдалады. Қолданыстағы ішкі қабырғасы бар құбырлардан айырмашылығы, олар тек орташа және жоғары жиілікті шуды басуға тиімді, ал дыбыс өңдегіштер салыстырмалы түрде қысқа ұзындықта кеңірек жиіліктер диапазонында шуды баса алады. Сыртқы қабаты тесіктелмеген металл жапырақтан жасалады. Сыртқы қабат әдетте қалың металл жапырақтан (18 калибр немесе одан да қалың) жасалады, бұл құбырдың дірілдеуінен және шудың таралуынан сақтануға көмектеседі. Дөңгелек дыбыс өңдегіштердің қалыңдығы көбінесе маңызды емес, өйткені дөңгелек құбырлар тікбұрышты құбырларға қарағанда әлдеқайда берік және дірілдеу шуына аз бейім. Дыбыс өңдегіштер дөңгелек және тікбұрышты пішінде болуы мүмкін. Дайын тікбұрышты дыбыс өңдегіштер әдетте 3, 5, 7 немесе 9 фут ұзындықта шығарылады. Дыбыс өңдегіштердің ені мен биіктігі көбінесе айналасындағы құбырлардың өлшемдерімен анықталады, бірақ жақсартылған шуды басу үшін кеңейтілген материалдармен жабдықталған нұсқалары да бар. Тікбұрышты дыбыс өңдегіштердің кедергілері көбінесе бөлгіштер деп аталады, ал дөңгелек дыбыс өңдегіштерде оқ пішінді кедергі орнатылады. Дыбыс өңдегіштер әдетте өнімділік сипаттамаларына және/немесе құбырдың жылдамдығына байланысты "Төмен", "Орташа" немесе "Жоғары" деп жіктеледі. Төменде классификация схемасының мысалы келтірілген. +Дыбыс өңдегіштерді классификациялау (1000 фут/мин жылдамдықпен) ПішінДыбыс қарсылығыКлассификацияТікбұрышты <0,10 дюйм су б. б."Төмен"Тікбұрышты 0,10 – 0,30 дюйм су б. б."Орташа"Тікбұрышты > 0,30 дюйм су б. б."Жоғары"Цилиндрлік < 0,03 дюйм су б. б."Төмен"Цилиндрлік > 0,03 дюйм су б. б."Жоғары"

Қасиеттері

Коммерциялық түрде қол жетімді дыбыс өңдегіштердің акустикалық қасиеттері ASTM E477 стандартына сәйкес тексеріледі: "Түтіктерге орнатылатын материалдар мен дайын дыбыс өңдегіштердің акустикалық және ауа ағыны сипаттамаларын зертханада өлшеуге арналған стандартты сынақ әдісі". Бұл сынақтар NVLAP аккредиттемесі бар мекемелерде жүргізіледі, содан кейін өндіруші оларды маркетингтік немесе инженерлік хабарламаларда жариялайды. АҚШ-тан тыс елдерде дыбыс өңдегіштер Британдық стандарт 4718 (ескі) немесе ISO 7235 стандартына сәйкес тексеріледі.

Қысымның төмендеуі

Басқа құбырлар сияқты, дыбыс тұндырғыштары да қысымның төмендеуіне себеп болады. ASTM E477 бойынша алынған каталогтағы қысым төмендеу мәндері идеалды, ламинарлы ауа ағынына негіделген, бірақ бұл шарттар әрқашан далалық орнатуларда кездеспейді. ASHRAE анықтамалығында әртүрлі кіріс және шығыс жағдайлары үшін қысым төмендеуін түзету коэффициенттері келтірілген. Бұл түзету коэффициенттері тұндырғыштың алдындағы немесе артындағы 3-5 құбыр диаметрі ішінде турбулентті ағын пайда болғанда қолданылады. Егер дыбыс тұндырғышының өлшемдері қоршаған құбырдың өлшемдерінен өзгеше болса, тұндырғышқа және одан шығу жолдары тегіс әрі біртіндеп болуы керек. Кенеттен болатын өзгерістер қысым төмендеуіне және шудың күшеюіне әкеледі. Дыбыс тұндырғышы арқылы қысым төмендеуі, әдетте, эквивалентті ұзындықтағы изоляцияланған құбырдың қысым төмендеуінен жоғары болады. Дегенмен, бірдей деңгейде дыбыс әлсіретуді қамтамасыз ету үшін, изоляцияланған құбырдың ұзындығы айтарлықтай ұзақ болуы керек, онда изоляцияланған құбырдың үлкен бөлігіндегі қысым төмендеуі, бір дыбыс тұндырғышынан туындайтын қысым төмендеуінен әлдеқайда жоғары болады. Диссипативті дыбыс тұндырғыштарындағы сүрткіс шығындары Industrial Acoustics Company, Industrial Sound Control және Elof Hansson компаниялары арқылы көрсетілуі мүмкін. Бұл желдеткіштер тізімінде жиі кездесетін қасиет.

Қиылысқан дыбысты өшіру құрылғылары

Екі жабық, жеке кеңістіктің арасындағы кедергіні (кросстак) болдырмау үшін арнайы жасалған дыбыс өшіргіштер. Олардың құрылымында көбінесе "Z" немесе "U" пішінін құру үшін бір немесе бірнеше иілімдер болады. Бұл иілімдер дыбыс өшіргіштің тиімділігін оның жалпы ұзындығын едәуір арттырмай көбейтеді. Кросстак өшіргіштері пассивті құрылғылар болып табылады және өте төмен қысым төмендеуіне сәйкес өлшемделуі керек – әдетте 0,05 дюймнан кем.

Қоқыс шығару тіркемелері

1970 жылдардың басында American SF Products, Inc. компаниясы KGE Exhaust Register-ді құрастырды, ол дыбысты жалықтыратын құрылысы енгізілген ауа таратқыш құрылғысы болды.

Шуды азайтуды іске асыру

Біріншіден, жобаның шуды бақылау инженері (немесе акустик), инженер-механик және жабдықтар өкілі жобаның механикалық талаптары мен бюджеттік шектеулеріне сай келетін мүмкіндігінше тыныш жабдықты таңдайды. Содан кейін шуды бақылау инженерлері әдетте аттенюаторсыз дыбыс таралу жолын есептейді. Дыбыс тұнғышқыштың қажетті әсері – есептелген дыбыс таралу жолы мен мақсатты фондық шу деңгейі арасындағы айырмашылық. Көптеген жоғары білім беру жобаларында ішкі шыны талшық қаптамасына шектеу қойылған. Мұндай жағдайларда жобаның акустигі желдеткіш шуын және арна арқылы таралатын шуды басу үшін негізгі құрал ретінде арналық үнсіздеткіштерге сүйенуі керек. Дыбыс тұнғышқыштары әдетте арнамен өтетін механикалық жабдықтың жанында орналастырылады, арна бойымен таралатын шуды басу үшін. Бұл бір шарттылық тудырады: дыбыс тұнғышқышы желдеткіштің жанында орналасуы керек, бірақ ауа әдетте желдеткіштер мен клапандарға жақын турбулентті болады. Егер дыбыс тұнғышқышы пайдаланылатын кеңістіктің үстінде орналасқан болса, шуды бақылау инженері арнадан шудың таралуы мәселе емес екенін аттенюаторды орнатпас бұрын растауы керек. Егер аттенюатор мен механикалық бөлмеге кіретін жер арасында үлкен қашықтық болса, шудың аттенюаторды айналып өтуіне жол бермеу үшін қосымша арна қаптамасы (мысалы, сыртқы шыны талшық жамылғысы немесе гипстен жасалған қабат) қажет болуы мүмкін. Дыбыс тұнғышқыштарын салқындату мұнараларын, авариялық генераторлардың ауа тартуын және шығару вентиляторларын тыныштандыру үшін сыртқы ортада да қолдануға болады. Ірі жабдыққа дыбыс тұнғышқыштар жиынтығы, яғни тұнғышқыштар тізбегі қажет болады.