Кіріспе

Сыртқы жүктемеден туындаған деформация

Қолданбалы механикада бүгілу (немесе иілу) – элементтің бойлық осіне перпендикуляр қолданылатын сыртқы жүктемеге түскен, жұқа құрылымдық элементтің қасиеттерін сипаттайды. Құрылымдық элементтің кемінде бір өлшемі, қалған екі өлшемнің 1/10 немесе одан да аз бөлігін құрайды деп есептеледі. Егер ұзындығы ені мен қалыңдығынан әлдеқайда артық болса, онда бұл элемент қабырға деп аталады. Мысалы, киім ілгіштегі киімдердің салмағынан иілген шкафтың таяғы – бүгілуге ұшыраған қабырғаның мысалы. Ал, қабық – ұзындығы мен ені шамамен бірдей, бірақ қалыңдығы («қабырғасы») әлдеқайда кіші геометриялық нысан. Үлкен диаметрлі, бірақ қабырғасы жұқа, екі басында тіреліп тұрған және бүйінен жүктелген қысқа түтік – бүгілуді сезінетін қабықтың мысалы. Ешқандай нақтылаусыз, «бүгілу» термині мағынасыз, себебі иілу кез келген нысанда жергілікті түрде пайда болуы мүмкін. Сондықтан, терминді нақты пайдалану үшін инженерлер нақты нысанды көрсетеді, мысалы, таяқтардың иілуі, қабықтардың иілуі және т.б.

Пластик иілу

Теңдеу тек қана соңғы талшықтағы (яғни, бейтарап осьтен ең алыс жатқан сәуле бөлігіндегі) кернеу, материалдың беріктік шегінен төмен болғанда ғана қолданылады. Жоғары жүктемелерде кернеудің таралуы сызықтық емес болады, ал пластикалық материалдар ақырында пластикалық буыны (шаршы) күйіне енеді, онда кернеудің шамасы сәуленің барлық жерінде беріктік шегіне тең болады, кернеудің тартылудан қысымға өтетін бейтарап осьте үзіліс пайда болады. Бұл пластикалық буыны күйі, әдетте болат конструкцияларды жобалауда шекті күй ретінде қолданылады.

Күрделі немесе асимметриялық иілу

Жоғарыдағы теңдеу тек көлденең қимасы симметриялық болған жағдайда ғана қолданылады. Асимметриялық қималары бар біртекті арқалықтар үшін арқалықтағы максималды иілу кернеуі былай есептеледі:

мұндағы – кернеу анықталатын көлденең қимадағы нүктенің координаттары, – y және z центроидтық осьтеріне қатысты иілу моменттері, – y және z осьтеріне қатысты аудандардың екінші моменттері (инерция моменттерінен өзгеше), ал – аудандар моменттерінің көбейтіндісі. Осы теңдеуді пайдаланып, момент бағытына немесе көлденең қима пішініне қарамастан, арқалықтың көлденең қимасының кез келген нүктесіндегі иілу кернеуін есептеуге болады. шамалары көлденең қиманың бір нүктесінен екінші нүктесіне өзгермейтінін ескеріңіз.

Балқандарды динамикалық иілу

Биктердің динамикалық иілуі, сондай-ақ биктердің иілу тербелісі деп те аталады, алғаш рет 18-шы ғасырдың соңында Даниэль Бернулли зерттеді. Бернуллидің дірілдемелі биктің қозғалыс теңдеуі биктердің табиғи жиіліктерін шамадан тыс бағалауға бейім болды және 1877 жылы Рейли орта жазықтықтағы бұрылуды қосу арқылы оны аздап жақсартты. 1921 жылы Стивен Тимошенко теорияны иілу биктерінің динамикалық жауабына қысымның әсерін қосу арқылы одан әрі жетілдірді. Бұл теорияны динамикалық Эйлер-Бернулли теориясы жеткіліксіз болатын жоғары жиілікті тербелістерге қатысты мәселелерді шешу үшін қолдануға мүмкіндік берді. Инженерлер биктердің динамикалық иілуіне қатысты Эйлер-Бернулли және Тимошенко теорияларын кеңінен пайдаланады.