Кіріспе

Цифрлық өндіріс үшін шағын шеберхана, британдық балалар телесериалы.

Fab lab (өндіріс зертханасы) – (жеке) цифрлық өндіріс ұсынатын шағын шеберхана. Fab lab әдетте әртүрлі ұзындық деңгейлері мен материалдарды қамтитын, икемді компьютерлік басқарылатын құралдармен жабдықталған, «дегенге жуық кез келген нәрсені» жасау мақсатымен жұмыс істейді. Бұған көбінесе жаппай өндіріспен байланысты технологияларға негізделген өнімдер де кіреді. Fab lab-тар әлі күнге дейін жаппай өндіріс пен оның масштабты экономикасымен бәсекелесе алмайды, бірақ жеке адамдарға өздеріне қажетті интеллектуалды құрылғыларды жасауға мүмкіндік беретінін көрсетті. Бұл құрылғыларды жаппай өндіріспен салыстырғанда тиімсіз немесе қымбат болатын жергілікті немесе жеке қажеттіліктерге қарай бейімдеуге болады. Fab lab қозғалысы DIY қозғалысы, ашық кодты аппараттық құралдар, жасаушылар мәдениеті және ашық бастапқы кодты қозғалыспен тығыз байланысты, сондай-ақ олармен философиялық көзқарастар мен технологияларды бөліседі.

Тарих

Fab lab бағдарламасы ақпарат мазмұнының оның физикалық көрінісімен қалай байланысты екенін және жетіспейтін мүмкіндіктерге ие қауымдастықты технология арқылы қалай қолдауға болатынын жан-жақты зерттеу мақсатымен бастамаға алынды. Бағдарлама 2001 жылы Ұлттық ғылым қорының (Вашингтон, округ Колумбия) грантымен Массачусетс технология институтының Медиа зертханасындағы Биттер мен атомдар орталығы мен Grassroots Invention Group арасындағы ынтымақтастық ретінде басталды. Үндістандағы Вигян Ашрам МТИ-ден тыс құрылған алғашқы fab lab болды. Ол 2002 жылы құрылды және NSF АҚШ және IITK-дан капиталдық жабдықтар алды. Grassroots Invention Group енді Медиа зертханасында болмаса да, Биттер мен атомдар орталығы консорциумы сипаттама және өндіріс салаларындағы зерттеулерді жалғастыруға белсенді түрде қатысады, бірақ әлем бойынша зертханаларды (эксмобильді fab lab-ты қоспағанда) басқармайды немесе күтпейді. Fab lab тұжырымдамасы MIT-те (MAS.863) «Қалай шамалы нәрсені жасауға болады» деген атаумен танымал курс негізінде дамыды. Бұл курс күзгі семестрлерде әлі де ұсынылуда.

FabFi

Fab Labs жүзеге асырған ірі жобалардың бірі – тегін қоғамдық FabFi сымсыз желілері (Афғанстан, Кения және АҚШ-та). Афғанстанда орнатылған алғашқы қалалық FabFi желісі, қауымдастықтың бақылауымен және ешқандай арнайы техникалық қызмет көрсетілмей, үш жылдан бері үздіксіз жұмыс істеп келеді. Кениядағы желі (Найроби университетінде (UoN) орналасқан), осы тәжірибеден өрнек алып, желінің шығындарын өтеу мақсатында қызмет сапасын бақылау және ақылы қосымша қызметтер ұсыну бойынша тәжірибелер жүргізе бастады.

Фаб академиясы

Fab Academy Fab Lab желісін пайдаланып, тәжірибелік, цифрлық өндіріс дағдыларын үйретеді. Студенттер 19 апталық курсқа Fab Lab "Супертүйіндерінде" жиналады, диплом алады және портфолио құрастырады. Кейбір жағдайларда диплом аккредиттелген немесе академиялық кредиттер ұсынылады. Оқу бағдарламасы MIT-тің MAS 863: (Дерлік) кез келген нәрсені қалай жасауға болады деген жылдам прототиптеу курсына негізделген. Курстың құны шамамен 5000 АҚШ долларын құрайды, бірақ орналасқан жеріне және қолжетімді стипендияларға байланысты өзгеруі мүмкін. Барлық оқу материалдары мұнда онлайн режимінде сақталады.

Қиял-ғажайып қала

"Fab City" болашақ қалаларды құрудың жаңашыл тәсілдерін зерттеу үшін құрылды. Ол материалдарды қайдан алу және қалай пайдалану мәселесін өзгертуге және жаңа бағыт беруге бағытталған. Бұл өзгеріс қалалық модельдің "PITO-дан DIDO-ға" қарай өзгеруіне әкелуі керек, яғни "өнім кіргізу, қоқыс шығару" принципінен "деректер кіргізу, деректер шығару" принципіне көшуге. Нәтижесінде, 2054 жылға қарай қалалар өзін-өзі қамтамасыз ететін дербес жүйелерге айналуы мүмкін, бұл Барселона берген уәдесімен үндеседі. "Fab City" фаб-лабораториялар қозғалысымен байланысты, себебі олардың екеуі де бірдей адам капиталын пайдаланады. Fab-қалалар фаб-лабораторияларды пайдаланушылардың шығармашылық әлеуетін қолданады.

Жасыл Fab Labs

Каталонияның Green Fablab-та басталған Green Fab Lab Network ашық кодты симбиотикалық экономика және жасыл кәсіпкерлік арқылы айналмалы экономика принциптерін қолдайтын фаблабтардан құралған. Мысалы, олар тараған қайта өңдеуді ілгерілетеді, онда жергілікті тұрғындар өздерінің пластикалық қалдықтарын жергілікті жерден алынған ұсақталған пластикке айналдырып, одан құнарлы өнімдер жасайды, бұл қосылған бөлшектерді немесе ұсақталған түйіршіктерді (FPF/FGF) пайдаланатын 3D-басылым технологиясы арқылы жүзеге асырылады, бұл экономикалық жағынан ғана емес, экологиялық тұрғыдан да тиімді шешім.

Зертханалар тізімі

Барлық ресми Fab Labs тізімін қауымдастық fablabs.io веб-сайты арқылы жүргізеді. 2019 жылдың қараша айына қарай, әлемде барлығы 1830 Fab Labs болды. Қазіргі таңда Антарктиданы қоспағанда, барлық континентте Fab Labs бар.