Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Косовоның саяси партиясы
Kosovar political party
Косовоның Демократиялық партиясы (қысқ. PDK) – Косоводағы ең ірі саяси партиялардың бірі. Бұл партия бастапқыда Косово соғысынан кейін қарусыздандырылған Косово Азаттық Армиясынан туындаған әлеуметтік-демократиялық партия болып құрылды. Оның көшбасшыларының көп бөлігі албан ұлтшылдары және Косово Халық Қозғалысының бұрынғы мүшелерінен шықты. Алайда, 2013 жылғы қаңтарда өткен съезінде партия өзін орталық-оң партия ретінде көрсетті және консервативтік партия саналады. 2021 жылғы шілдеден бері Косовоның Демократиялық партиясын Косово Ассамблеясының бұрынғы вице-президенті, Ауыл шаруашылығы министрі және Мәдениет, жастар және спорт министрі Мемли Красниқи басқарады.
The Democratic Party of Kosovo (; abbr. PDK) is one of the largest political parties in Kosovo. It was originally a social democratic party coming out of the demilitarised Kosovo Liberation Army after the Kosovo War, with most of the leadership coming from Albanian nationalists and former members of the People's Movement of Kosovo. However, during its congress in January 2013, it positioned itself as a centre right party and is considered to be a conservative party. The Democratic Party of Kosovo since July 2021 is headed by Memli Krasniqi, the former Vice –President of the Assembly of Kosovo, Minister of Agriculture and Minister of Culture, Youth and Sports.
Тарих
Партия 1999 жылғы 14 мамырда Косово Азаттық Армиясының саяси қанатынан Косовоның Демократиялық прогрессі партиясы (Partia për Progres Demokratik e Kosovës) ретінде құрылды, бірақ 2000 жылғы 21 мамырда қайта аталды. Партия көлемі мен аймақтық ауқымы жағынан өсті, бастапқыда 2007 жылғы сайлауда жеңіске жетті және 2009 жылғы қалалық сайлауда көптеген аймақтық сайлауларда жеңіске жетті. 2010 жылғы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін ПДК өзінің басқару мандатын жаңартты. 2001 жылы Косовоның Демократиялық прогрессі партиясының мүшелері сол кездегі АҚШ президенті Джордж Буш тарапынан қара тізімге енгізілді. 2004 жылғы заң шығарушы сайлауда партия халықтың 28,9% дауысын алып, Косово Ассамблеясының 120 орынның 30-ын жеңіп алды; 2007 жылы ПДК дауыс берушілердің 35% дауысымен алғаш рет көпшілік дауысқа ие болды. 2010 жылғы даулы сайлауда ПДК 32% дауыспен қайта жеңіске жетті. 14 жыл бойы партия басшылығын жүзеге асырған және ел президенті лауазымына тағайындалғандықтан партия басшылығынан бас тарған Хашим Тачиден кейін, 2016 жылдың мамыр айында Парламент спикері Кадри Весели партия президенті болып сайланды. Ол қарсы дауыссыз және қалыс қалғандарсыз сайланды.
The party was founded on 14 May 1999 from the political wing of the Kosovo Liberation Army as the Party for the Democratic Progress of Kosovo (Partia për Progres Demokratik e Kosovës), but was renamed on 21 May 2000. The party has increased in size and regional scope, initially winning the elections of 2007 and winning most of the regional elections in the municipal elections of 2009. PDK renewed its governing mandate after winning the elections of 2010. Members of the Party for the Democratic Progress of Kosovo were blacklisted by the US under then President George W. Bush in 2001. In the 2004 legislative elections, the party won 28.9% of the popular vote and 30 out of 120 seats in the Assembly of Kosovo; in 2007 PDK won a majority for the first time with 35% of the vote. In 2010's disputed elections, PDK won again with 32% of the vote. After 14 years of leadership of Hashim Thaçi who had to resign from party leadership to take the position of the President of the country, in May 2016, Parliament Speaker Kadri Veseli became party president by acclamation. He was elected with no votes against and no abstentions.
2010 жылғы сайлау
2010 жылдың 12 желтоқсанында Косовода тәуелсіздік жарияланғаннан кейін алғаш рет парламенттік сайлау өтті. Алғашқы нәтижелерге сәйкес, Хашим Тачи сайлаушылардың 32 пайызын алып, Косово Демократиялық партиясы (ПДК) жеңіске жетті деп мәлімдеді. Ол тағы 4 жыл үкімет басқаруды жоспарлап отырғанын айтты. Дауыс беру процесіне қатысты бұрмалаушылықтар туралы айыптаулар туғаннан кейін бірнеше муниципалитеттерде дауыс беру қайта өтті. 30 пайыздан астам дауыс жинаған Тачи, бұрынғы президент Бегжет Паколли басқаратын «Жаңа Косово Альянсы» (АҚР) партиясымен коалиция құрды. АҚР халықтың 8 пайызының қолдауын алып, төртінші орынға табан тіреді. Сайлауға қатысу көрсеткіші әдеттегіден жоғары болды, мұның себебі даулы республикада дауыс беруге белсенді қатысқан серб халқы болды. Сайлау қорытындысы ресми расталғаннан кейін ПДК мен АҚР Еуроодаққа интеграцияға бағытталған үкімет құрды. Жаңа үкімет құрамына Бедри Хамза, Мемли Красники, Влора Читаку, Блеранд Ставилеци, Петрит Селими сияқты ПДК мүшелерінің жас буыны кірді.
Parliamentary elections were held on 12 December 2010, the first such elections organized in Kosovo since their declaration of independence. After early results, Hashim Thaçi, who was on course to gain 32 per cent of the vote, claimed victory for PDK, the Democratic Party of Kosovo. He said he intended to continue governing for another 4 years. After accusations of vote rigging, voting was repeated in several municipalities. With more than 30 per cent of the vote, Thaçi formed a coalition with the New Kosovo Alliance (AKR), led by the ex president, Behgjet Pacolli. It was in fourth place with 8 percent of the popular vote. The turnout at the election was significantly higher than usual, augmented by Serbs who decided to vote in the disputed republic. Following the confirmation of the final election results, PDK and AKR formed a government with a program dedicated to EU integrations. The new government included many of the younger generation of PDK members, such as Bedri Hamza, Memli Krasniqi, Vlora Çitaku, Blerand Stavileci, Petrit Selimi, etc.
Даулар
2015 жылы Рүстем Мустафа мен Латиф Гаши соғыс қылмыстары үшін сотталғаннан кейін лауазымдарынан қағылды. 2016 жылдың сәуір айында ПДК депутаты Азем Сыла Приштина маңындағы әлеуметтік меншікке жататын мүлікті 30 миллион еуроға заңсыз иеленген ірі қылмыстық топқа қатысты тұтқындауға іздестірілді. ПДК-ға қатысты он қала әкімінің жетісі лауазымын злоупотребленгендігі немесе басқа да қылмыстық әрекеттерге қатысқандығы күдігімен, айыпталып немесе сотталды. Скендердегі Сами Луштаку соғыс қылмыстары үшін 12 жылға сотталды, сонымен қатар ол жемқорлық ісі бойынша тергеліп жатыр. Ол қала әкімі сайлауына қатысып, түрмеде қызмет етеді. Дренастағы Неххат Демаку бір жылға сотталды және тағы бір іс бойынша тергеліп жатыр. Драгаштан Салим Женузи айыпталып, бірақ кінәсіз деп танылды. Вуштриядан Баджрам Мулаку мен Каменицадан Бегзад Синани тергеуден өтті, бірақ айыптама қойылған жоқ. Синани тағы да заңсыз аң аулау бойынша тергеліп жатыр. Липжанның бұрынғы әкімі Шукри Бужа сыбайлас жемқорлыққа қарсы агенттікке мүлікті жарияламағаны үшін төрт айға шартты түрде бас бостандығынан айырылды, ал Витияның әкімі Нехмедин Арифи лауазымын теріс пайдаланғаны үшін 18 айға шартты түрде бас бостандығынан айырылды. Қачаниктен Хабир Жарку жекешелендіру ісіне байланысты қауіп-қорқыту жасағаны және заңсыз қару ұстағаны үшін үш жылға сотталды, бұл оны лауазымынан кетуге мәжбүр етті, бірақ ол Швецияға қашуға рұқсат алды, қазір сонда тұрады. Призреннен Рамазан Мужа бірінші инстанция сотымен сотталды. Іс қайта қарауға жіберілді, ал Мужа екінші рет қала әкімі болып сайланды. Феризаждың бұрынғы әкімі Бажруш Хемайли 2009 жылы жол апатта адам өлтіргені үшін сотталғаннан кейін 2014 жылы екі жылға бас бостандығынан айырылды. Прокуратура Гжиланның бұрынғы әкімі Кемаль Мустафаны жол тендерлері бойынша тергеді, бірақ айыптама қоймады. Клинадан Сокол Башота 2016 жылы лауазымын злоупотребленгендігі үшін тергеліп жатыр. Бұрынғы Ішкі істер министрі Баджрам Рекшепи Австриялық компанияның паспорттар шығарумен байланысты шамамен 1,5 миллион еуро ұрланған кезде лауазымда болды. Кейіннен олардың 200 мыңы Кадри Веселидің шоферінде табылды. ПДК парламенттік тобының жетекшісі Адем Грабовчи EULEX тергеуінің аудио жазбаларынан ашылған "Пронто" жанжалына қатысты, онда Адем Грабовчи, Хашим Тачи және Влора Читаку Грабовчидің туысы Курр Гжоциді жұмысқа орналастыруды талқылады. Бірден кейін Гёчи Приштинадағы Университеттік клиникалық орталықтың директоры болып тағайындалды. Тағы бір даулы оқиғада Грабовчидің ұлдары бірнеше полицейді сапалап алды. Олар алты айға бас бостандығынан айырылды, бұл жаза әрқайсысына 3000 еуро айыппұлға айырлды.
MPs Rrustem Mustafa and Latif Gashi resigned their offices in 2015 after receiving confirmed sentenced for war crimes. In April 2016, PDK MP Azem Syla was sought for arrest in connection to a large criminal group which appropriated socially owned property located in Prishtina’s suburbs amounting 30 million EUR. Seven out of ten current mayors belonging to the PDK are suspected, have been charged or convicted of abuse of office and other criminal activity. Sami Lushtaku of Skenderaj has been sentenced to 12 years for war crimes while he is being investigated for a corruption case. He ran for mayoral reelections and is serving in office both from prison. Nexhat Demaku of Drenas has been sentenced to one year and is being investigated in another case. Salim Jenuzi of Dragash was charged but found not guilty. Bajram Mulaku of Vushtrria and Begzad Sinani of Kamenica were investigated but not charged. Sinani is again under investigation for alleged illegal hunting. Former Lipjan mayor Shukri Buja was sentenced to four months suspended imprisonment for not declaring property to the Anti Corruption agency, while Vitia Mayor Nexhmedin Arifi to 18 months suspended imprisonment for misuse of official position. Xhabir Zharku of Kaçanik was convicted to three years in prison for threats related to a privatisation case and illegal possession of a firearm forcing him to resign his position but was allowed to escape to Sweden where he now lives. Ramadan Muja of Prizren was convicted by a court of first instance. The case has been returned to retrial meanwhile Muja has run for and won a second term as mayor. Former Ferizaj Mayor Bajrush Xhemajli started serving a two year sentence in 2014 after being convicted for killing a person in a traffic accident in 2009. The prosecution also investigated the former mayor of Gjilan Qemal Mustafa for road tenders but did not file charges. Sokol Bashota of Klina was being investigated for abuse of office in 2016. Former Interior Minister Bajram Rexhepi was in office when about 1.5 million euros were embezzled is a case related to the production of passports by an Austrian company. Later about 200,000 of them were discovered in a chauffeur of Kadri Veseli. Adem Grabovci, leader of PDK parliamentary group, was involved in the "Pronto" scandal, a leak of audio recordings of an EULEX investigation, in which Adem Grabovci, Hashim Thaçi and Vlora Çitaku discuss employment of an uncle of Grabovci, Curr Gjoci. Shortly afterwards, Gjoci was appointed Director of the University Clinical Centre in Prishtina. In another scandal Grabovci's sons beat several police officers. They were sentenced to a prison sentence of six months which converted to 3,000 EUR fine each.
PDK басшысы, 1999 жылдан қазіргі уақытқа дейін
# Президент Суреті Туған жылы – Өлген жылы Қызмет мерзімінің басталуы Қызмет мерзімінің аяқталуы Лауазымда болған уақыты 1 Хашим Тачи 1968 – 27 қазан 1999 26 ақпан 2016 2 Кадри Весели 1967 – 9 наурыз 2016 5 қараша 2020 Әрекет. (Актілік) Энвер Ходжадж 1969 – 5 қараша 2020 3 шілде 2021 3 Мемли Краснићи 1980 – 3 шілде 2021 қазіргі уақытқа дейін
# President Portrait Born–Died Term start Term end Time in office 1 Hashim Thaçi 1968– 27 October 1999 26 February 2016 2 Kadri Veseli 1967– 9 March 2016 5 November 2020 Act. (Acting) Enver Hoxhaj 1969– 5 November 2020 3 July 2021 3 Memli Krasniqi 1980– 3 July 2021 present