Кіріспе

Батибиус хекели – британдық биолог Томас Генри Хаксли ашқан және бастапқыда барлық органикалық тіршіліктің көзі болып табылатын алғашқы материяның бір түрі деп саналған зат. Кейін ол қателігін мойындады, себебі ол тек химиялық процестердің (төгілудің) нәтижесі болып шықты. 1868 жылы Хаксли Атлантика теңізінің түбінен 1857 жылы алынған лай үлгісін зерттеді. Алғаш рет қарағанда ол тек алғашқы тіршілік ететін клеткаларды тапты және сақтау үшін спирт құтысына салып қойды. Кейін ол үлгіде тамырлармен өрілген, ақуызды шырыш бар екенін байқады. Хаксли жаңа органикалық зат таптым деп ойлап, оны неміс биологы Эрнст Геккельдің құрметіне Батибиус хекели деп атады. Геккель Urschleim ("алғашқы лайла") туралы теория жасаған, ол барлық тіршілік пайда болған протоплазма. Хаксли Батибиус осы протоплазма болуы мүмкін, органикалық емес заттар мен органикалық тіршілік арасындағы (қазіргі заманғы терминдермен) байланыс буыны деп ойлады. Сол жылы Хаксли Батибиус туралы сипаттама жариялады және Хеккельге ол туралы хабарлау үшін хат жазды. Геккель таңғалып, қуанды және өзі үшін үлгі алды. "Жаратылыс тарихы" атты оқулығының келесі басылымында Геккель бұл зат теңіз түбінде үздіксіз пайда болады, "монера" тірі емес заттардан "физико-химиялық себептер" арқасында пайда болады деп айтты. Сэр Чарльз Уайвилл Томсон 1869 жылы үлгілерді қарап, оларды мицелийге ұқсас деп санады; "органдардың дифференциациясының іздері жоқ", "протеин қосылысының пішінсіз қабаты, аз дәрежеде тітіркеніп, тамақты сіңіруге қабілетті, тараған пішінсіз протоплазма". Басқа ғалымдар бұған онша құлшыныс танытпады. Джордж Чарльз Уоллич Батибиус химиялық ыдыраудың нәтижесі деп мәлімдеді. 1872 жылы "Челленджер" экспедициясы басталды, ол үш жыл бойы мұхиттарды зерттеді. Экспедиция сонымен қатар 361 мұхит стансасында сынақ жүргізді. Олар Батибиусқа қатысты ешқандай белгі таппады, оның барлық жерде кездесетін зат екендігіне қарамастан. 1875 жылы кеме химияшысы Джон Янг Бьюкенен бұрын жиналған үлгіден Батибиусқа ұқсайтын затты талдады. Ол теңіз суының кальций сульфатының тұнбасы консервант сұйықтығымен (алкогольмен) реакцияға түсіп, оларды жұтқандай бөлшектерге жабысып тұратын желатинді лай қалыптастырғанын байқады. Бьюкенен барлық Батибиус үлгілері бірдей дайындалған деп күдіктенді және экспедиция жетекшісі сэр Чарльз Томсонға хабарлады. Томсон Хакслиге сыпайы хат жазып, жаңалықты айтты. Хаксли тым құлшыныс білдіргенін және қателік жасағанын түсінді. Ол хаттың бір бөлігін Nature журналына жариялап, бұрынғы пікірлерін қайтарып алды. Кейіннен 1879 жылы Британдық ғылымды дамыту қауымдастығының кездесуінде ол теорияны тарату мен басқаларды сендіруге өзі жауапты екенін айтты. Көптеген биологтар бұл қателікті мойындады. Алайда Геккель Батибиус идеясынан бас тартқысы келмеді, өйткені ол өзінің Urschleim туралы теориясын дәлелдеуге жақын болды. Ол Батибиус Атлантикада "көрілгенін" негізсіз айтты. Геккель өзінің "Urschleim" эволюциясының суреттерін байқауларға негізделген деп көрсетті. Ол бұл ұстанымды 1883 жылға дейін сақтап қалды. Хакслидің қарсыласы Джордж Чарльз Уоллич Хакслидің әдейі алаяқтық жасағанын және Геккельді деректерді бұрмалауда айыптады. Эволюцияға қарсы болған басқа да адамдар, соның ішінде Джордж Кэмпбелл, 8-ші Аргилль герцогы, осы жағдайды эволюцияға қарсы аргумент ретінде пайдалануға тырысты. Бұл оқиға эволюциялық іске соққы болды, олар оны ұзақ іздеген тіршіліктің эволюциялық шығу тегі ретінде, Құдайдың араласуын қажет етпей, табиғи процестер арқылы тірі емес химиядан тудырды. Керісінше, олардың қателігі – тіршіліктің барлық азық тізбегін қолдаудағы фотосинтездің қажетті рөлін жоққа шығару болды; және теңіз бетінде мол, бірақ мұхит түбінде жоқ күн сәулесінің тиісті талабы.