Кіріспе

Америкалық католик шіркеуінің прелаты Чарльз Джозеф Чапут OFMCap (1944 жылдың 26 қыркүйегінде туған) – американдық католик шіркеуінің прелаты. Ол 2011 жылдан 2020 жылға дейін Пенсильвания штатындағы Филадельфия архиепархиясының тоғызыншы архиепископы болды. Бұрын ол Колорадо штатындағы Денвер архиепархиясының (1997–2011) және Оңтүстік Дакота штатындағы Рапид-Сити диоцезінің епископы (1988–1997) қызметін атқарған. Чапут 100 жыл ішінде кардинал атағын алмаған Филадельфияның алғашқы архиепископы болды. Чапут – капуцин францискан. Канзас штатындағы Прерия Банды Потаватоми тайпасының мүшесі, ол екінші американдық епископ және алғашқы американдық архиепископ.

Ерте өмір

Чарльз Чапут 1944 жылғы 26 қыркүйекте Канзас штатының Конкордия қаласында Джозеф пен Мариан Хелен (құрметті есімі ДеМарайс) Чапуттың үш баласының бірі ретінде дүниеге келді. Оның анасы Прерия Банды Потаватоми тайпасының американдық тумасы болды; анасының әжесі отбасының резервацияда тұрған соңғы мүшесі еді. Чапут өзі жас кезінде тайпаға тіркеліп, Пиетаса ("сыбдырған жел") есімін алды. Оның потаватоми есімі "ағаштың жапырақтарын сыбдырған жел", ал сиу есімі "жақсы бүркіт". Чапут алғашқы білімін Конкордиядағы Мәңгілік жәрдем әйел анамыз мектебінде алды. Чапут Колорадо штатының Торнтон қаласындағы Қасиетті Крест приходының пасторы болып тағайындалды. Чапут 1977 жылы Орта Америка Капуцин провинциясының провинциялық викарийі болып сайланды, 1980 жылы провинцияның хатшысы және қазынашысы, ал 1983 жылы провинцияның бас атқарушысы және провинциялық министрі болды. 1987 жылы Аризона штатының Финикс қаласына келген Папа Иоанн Павел ІІ-ні қарсы алған американдықтар тобының бір мүшесі болды.

Рапид-Ситидің епискобы

1988 жылғы 11 сәуірде Иоанн Павел II Чапутты Рапид-Сити епархиясының епископы қызметіне тағайындады. Ол 1988 жылғы 26 шілдеде архиепископ Пио Лаги арқылы, архиепископ Джон Роуч пен архиепископ Джеймс Стаффордтың қатысуымен епископқа бекітілді. Чапут – Америка Құрама Штаттарында епископ Дональд Пелоттан кейін епископқа бекітілген америкалық түпкіліктің екінші дін қызметкері болды. Ол титулярлық емес, толық құқықты епископ ретінде бекітілген алғашқы америкалық тумасы болды. Өзінің епископтық ұраны ретінде Ефестіктерге 5:25-тен: «Мәсіх Шіркеуді қалай сүйсе, сендер де солай сүйіңдер» дегенді таңдады.

Денвердің архиепискобы

1997 жылғы 18 ақпанда Чэпутты Иоанн Павел II Денвер архиепархиясының архиепископы қызметіне тағайындады, ол архиепископ Джеймс Стаффордты алмастырды. 2007 жылы Чэпут Денвердегі Августин институтында бітіру салтанатында сөз сөйледі. 2008 жылы ол Текаквита конференциясының епископтық модераторы болды. 2007 жылы Чэпут Епископтар жөніндегі Конгрегация атынан Австралияның Квинсленд штатындағы Туумба епархиясына апостолдық сапар жасады. Ватикан епископ Билл Морристің әйелдерді сандалға бекіту туралы мәлімдемелеріне алаңдаушылық білдірді. 2011 жылғы мамыр айында Рим папасы Бенедикт XVI Морристі отставкаға кешуден бас тартқаннан кейін Туумба епископы қызметінен шеттетіп жіберді. Чэпут 2009-2010 жылдары Ватикан тапсырысымен Мәсіх Легионерлерінің ісін тергеген бес епископтың бірі болды. Тергеуге осы ұйымның негізін қалаушы, 2006 жылы қызметтен алынған Марсиал Масиелге қатысты сексуалдық зорлық-зомбылық жасады деген айыптаулар себеп болды.

Филадельфия архиепискобы

2011 жылдың 19 шілдесінде Папа Бенедикт XVI Чапутты Филадельфия архиепархиясының архиепископы етіп тағайындады. Ол 2010 жылы сәуірде 75 жасқа толған кардинал Джастин Ригалиден кейін осы лауазымға келді. Шапуттың дін қызметкерлерінің жасаған жыныстық зәбірлеу жағдайларын шешудегі жоғары нәтижесі оның тағайындалуының себебі ретінде көрсетілді. Ол 2011 жылдың 8 қыркүйегінде қызметке орналастырылды. 2011 жылдың 17-19 тамызы аралығында Чапут Испанияның Мадрид қаласында өткен Дүниежүзілік жастар күнінде катехизис сабақтарын өткізді, бұл 2008 жылы Сиднейде өткен Дүниежүзілік жастар күнінде атқарған қызметімен ұқсас болды. 2014 жылдың 14 қарашасында АҚШ Католик епископтары конференциясында (USCCB) Чапут Ватиканның бекітуін күтіп отырған Отбасы жөніндегі 2015 жылғы Епископтар синодына делегат ретінде сайланды. Шапут тарихи маңызды архиепархияға жетекшілік еткенімен және оның бес тікелей алдыңғылары кардинал болғанымен, Бенедикт XVI оны 2012 жылғы екі консисторияда кардинал етіп тағайындамады, сондай-ақ Папа Франциск та оны өзінің ешқайсысында тағайындамады. Папа Франциск 2020 жылдың 23 қаңтарында Чапуттың Филадельфия архиепископы лауазымынан кету туралы өтінімін қабылдады.

Саясат

Өзінің "Кезерге бағышталу: Саяси өмірде католик нанымын өмір сүру арқылы ұлтқа қызмет ету" атты кітабында Чапут католиктерді саяси процесте "көбірек белсенді, дауысты және моральдық тұрғыдан дәйінді роль" атқаруға шақырады, оның пікірінше жеке сенімдерді қоғамдық іс-әрекеттерден бөліп қарау екеуін де әлсіретеді. Чапут азаматтардан мемлекеттік саясат үшін діни және моральдық нанымдарын ұмытуды сұрағаннан гөрі, американдық демократияның тиімді жұмыс істеуі дінге сенушілерді қоса алғанда, толыққанды қатысқан азаматтарға байланысты деп есептеді.

Аборт

Чапут шіркеудің негізгі, биоэтикалық және табиғи құқық туралы ілімдеріне толыққанды адалдықтың, католиктер үшін американдықтар ретіндегі жеке басын, партиялық мүшелігін және бағдарламасын, сондай-ақ өз елінің заңдарын басым етуі керектігін айтты. Чапут сондай-ақ, католик үшін Құдайға деген адалдықтың кез келген басқа жекеліктен маңызды екенін мәлімдеді. Оның сөзіне göre, шейіттер мен куәгерлер осының маңыздылығын көрсетті. Әйелдердің аборт жасау құқығын қолдайтын католик саясаткерлерге қатысты, Чапут былай деп жазды: «Евхаристиядан бас тарту – тек «қоғамдық жағдайдағы өте ауыр құқық бұзушылық» жағдайларында ғана қолданылуы тиіс «өте қиын мәселе», бірақ «ауыр күнәде жүргендер немесе шіркеу ілімінен бас тартқандар» өз еркімен қатысудан бас тартуы керек». 2004 жылы «Нью-Йорк Таймс» газеті Чапуттың католиктердің АҚШ президенттік үміткері, сенатор Джон Керриге дауыс беруінің күнә екенін айтқанын хабарлады. Ол Керридің абортқа қатысты көзқарасын атап өтті. «Таймс» газетінің мәліметінше, Чапут Керриге дауыс бергендердің «жамандыққа қатысқанын» және «мойынсұну керектігін» айтқан. Сұхбаттан кейін Чапут «Нью-Йорк Таймс» газетінің оның сөздерін қалай түсіндіргенін сынады. Архиепископ мақаланың «көптеп қысқартылғанын және бұрмаланғанын» айтып, толық транскриптісін жариялады. Ол газеттің сұрақтарына алты жыл бойы жауап бермеді, себебі «Таймс» оны дұрыс емес көрсеткенін сенді. Кейбір сыншылар Чапутты «католик шіркеуінің сайлауға ықпал етуге тырысқан епископтар тобының бір бөлігі» деп қарады. Оның евхаристияны саяси кандидаттар мен олардың қолдаушыларының саясатына байланыстыруы, моральдық теологияны саясаттастыру ретінде қарастырылды. 2009 жылы Чапут президент Барак Обамаға қатысты «құмарлыққа жақымдаған құлшыныс рухын» сынап, «демократиялық елдерде біз мессияларды емес, мемлекеттік қызметкерлерді сайлаймыз» деді. Ол Обаманың аборт және басқа да мәселелер бойынша позициясын «бірлік, үміт және өзгеріс туралы әдемі жарнамамен» жасыруға тырысқанын айтты. Чапут сондай-ақ Обамаға кең өкілеттік берілген деген пікірді жоққа шығарып, оның «экономикалық дағдарысты шешу» үшін сайланғанын, «неке және отбасы, сексуалдық қатынас, биоэтика, қоғамдық өмірдегі дін және аборт мәселелері бойынша американдық мәдениетті қайта құру» үшін емес, «өзгерту» үшін сайланғанын айтты. Чапут 2016 жылдың қыркүйегінде 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауы американдықтарға «50 жылдағы ең нашар таңдауды» ұсынғанын мәлімдеді. Оның пікірінше, Дональд Трамп және бұрынғы мемлекеттік хатшы Хиллари Клинтон екеуі де «кемшіліктері бар» кандидаттар еді.

Қаруларды бақылау

2019 жылы Техас штатының Эль-Пасо және Огайо штатының Дейтон қалаларындағы жаппай атыс оқиғаларынан кейін Чапут қару сатып алушыларына артынан тексеру жүргізуді қолдайтынын жазды, бірақ былай деп қосты: "Тек ақымақ ғана "қаруды бақылау" жаппай зорлық-зомбылық мәселесін шешеді деп ойлай алады. Осы жирендіретін оқиғаларда қару қолданған адамдар – бұзылған ойлары бар моральдық тұлғалар. Ал осы бұрмалаудың себебі – соңғы жарты ғасырда біз жүйелі түрде құрған жыныстық анархия, жеке бастың шектен тыс еркіндігі, саяси жеккөрушілік, зияткерлік адалсыздық және бұрмаланған бостандықтар мәдениеті".

ЛГБТ құқықтары

Чапут бір жынысты некеге қарсы және бір жынысты жұптардың бала тәрбиесіне күмән келтірді. Оның пікірінше, бір жынысты жұптар балаларына ата-аналарының бір-бірін жақсы көретінін, әдеттегі әке мен ана көрсеткендей көрсете алмайды. 2015 жылы Чапут Пенсильвания штатының Мерион станциясындағы Уолдрон Мерси академиясының діни білім беру директоры Марджи Уинтерстің жұмыстан босатылуын қолдады. Уинтерс 2007 жылы әйел серіктесімен азаматтық неке рәсімінде үйленген. Бір ата-ана Уолдронға олардың некесі туралы хабарлағанда, директор Нелл Стетсер Уинтерстен отставкаға кетуін сұрады; ол бас тартқан соң, мектеп оның еңбек шартын жаңартпады. Чапут мектеп әкімшілігінің "мұндай жағдайларда сирек кездесетін мінез-құлық пен салауаттылық" танытқанын айтты. 2018 жылдың 4 қазанында Римдегі Жастар және шақырулар синодында Чапут шіркеу құжаттарында "ЛГБТ" немесе "ЛГБТҚ" терминдерін қолдануға қарсылық білдірді. Ол былай деді: "Біздің жыныстық құштарлықтарымыз бізді кім екенімізді анықтағандай, «ЛГБТҚ католик» немесе «транссексуал католик» тіпті «гетеросексуал католик» деген нәрсе жоқ; егер осы атаулар Иса Мәсіхтің денесі – нағыз шіркеу қауымындағы әртүрлі, бірақ тең құқықты қауымдарды сипаттаса."

Жыныстық зорлық-зомбылық

Шапут шіркеудегі дұрыс сенімнің жетіспеушілігін сынады. Ол бұрынғы католик басшыларын "жастарды болашаққа дінді жеткізуге тәрбиелеуде білімсіздік, қорқақтық және жалқаулық" деп айыптады. 2019 жылдың 27 наурызында Огайо семинариясының студенттеріне арналған сөйлеуінде ол католик шіркеуіндегі сексуалдық зорлық-зомбылықты "жеңісшіл гомосексуализмнің үлгісіне және оны шіркеу өмірінен жоюға келмегеніне" байланыстырды.

Иммиграциялық реформа

Чапут иммиграциялық заңдарды реформалауды, көптеген құжатсыз иммигранттардың мәртебесін реттеуді моральдық қажеттілік деп санайды.