Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америка Құрама Штаттарындағы латын католиктерінің юрисдикциясы
Latin Catholic jurisdiction in the United States
Денвер архиепископиясы (Archidiœcesis Denveriensis) – Америка Құрама Штаттарының солтүстік Колорадо штатындағы католик шіркеуінің латын дініндегі шіркеулік юрисдикциясы, яки епархиясы. Ол XIII конференциялық аймақтың құрамына кіреді және 113 приход, 307 дін қызметкері және шамамен 550 000 мирян католикті қамтиды. Архиепископтықтың бас шіркеуі – Денвердегі Таза тұжырым соборы. 2023 жылғы мәлімет бойынша, Денвер архиепискобы – Самуэль Аквила.
The Archdiocese of Denver (Archidiœcesis Denveriensis) is a Latin Church ecclesiastical jurisdiction, or diocese, of the Catholic Church in northern Colorado in the United States. It is part of the XIII Conference Region and includes 113 parishes, 307 priests, and an estimated 550,000 lay Catholics. The mother church of the archdiocese is the Cathedral Basilica of the Immaculate Conception in Denver. As of 2023, the archbishop of Denver is Samuel Aquila.
1860 жылдан 1890 жылға дейін
Денвердегі алғашқы католик шіркеуі 1860 жылы Жозеф Машебеуфтің құрылысымен пайда болды. Кейіннен ол Сент-Мария соборы аталды. 1868 жылы Папа Пий IX Колорадо және Юта апостолдық викариатын құрды, оның аумағы Санта-Фе және Грасс-Вэлли епархияларынан бөлініп алынды. Папа Машебеуфті апостолдық викарий етіп тағайындады. 1870 жылы Пий IX Юта аймағын викариаттан алып тастап, Колорадо апостолдық викариатын құрды. Папа Машебеуфті апостолдық викарий етіп тағайындады. Апостолдық викарий қызметін атқару кезеңінде Машебеуф Денверде академия мен ұлдарға арналған мектеп, Лорретто қарындастарының монастырын, Денвердегі Сент-Жозеф ауруханасын, Жақсы Көмекші үйін және Денвердегі Қасиетті Жүрек колледжін құрды. Оның қызмет ету кезеңінде Колорадодағы католиктер саны бірнеше мыңнан шамамен 50 мыңға дейін өсті. Боулдердегі алғашқы католик шіркеуі – Исаның Қасиетті Жүрегі 1877 жылы қасиеттеп берілді. 1878 жылы Мишоуд Форт-Коллинсте ағаштан салынған ғимаратты сатып алып, оны сол қаладағы алғашқы католик шіркеуі – Сент-Жозеф шіркеуі етіп ашты. 1887 жылдың 16 тамызында Папа Лео XIII Колорадо апостолдық викариатын таратып, оның орнына бүкіл Колорадоны қамтитын Денвер епархиясын құрды. Папа Машебеуфті Денвердің алғашқы епископы етіп тағайындады. 1889 жылы Машебеуф қайтыс болғаннан кейін Мац автоматты түрде оның орнын басты.
The first Catholic church in Denver was founded in 1860 by Joseph Machebeuf. It would later become St. Mary's Cathedral. In 1868, Pope Pius IX erected the Vicariate Apostolic of Colorado and Utah, taking its territory from the Diocese of Santa Fe and the Diocese of Grass Valley. The pope named Machebeuf as the vicar apostolic. In 1870, Pius IX removed the Utah Territory from the vicariate, creating the Vicariate Apostolic of Colorado. The pope named Machebeuf as vicar apostolic. While vicar apostolic, Machebeuf founded an academy and a school for boys in Denver, a convent of the Sisters of Loretto, St. Joseph's Hospital in Denver, the House of the Good Shepherd and the College of the Sacred Heart in Denver. The Catholic population of Colorado increased under his tenure from a few thousand to approximately 50,000. Sacred Heart of Jesus, the first Catholic church in Boulder, was dedicated in 1877. In 1878, Michaud funded the purchase of a wooden building in Fort Collins to become St. Joseph's, the first Catholic church in that city. On August 16, 1887, Pope Leo XIII suppressed the Apostolic Vicariate of Colorado, replacing it with the Diocese of Denver, which covered all of Colorado. The pope named Machebeuf as the first bishop of Denver. When Machebeuf died in 1889, Matz automatically succeeded him as bishop.
1900 жылдан 1941 жылға дейін
28 жылдық қызметінің барысында Матц католик білімін басты назарға алып, ондаған шіркеу мектептерін құрды. Ол католик ата-аналарынан балаларын осы мектептерге жіберуді талап етті, әйтпесе өлім жазасына кесіледі. 1905 жылы ол Денверде Сент-Томас семинариясын құрды, онда Винсенттіктер қызмет етті. Сонымен қатар, ол отыз төрт жаңа приход, зират және епархиялық газет құрды. 1917 жылы Матц қайтыс болғаннан кейін Линкольн епархиясының епископы Джон Генри Тихен Папа Бенедикт XV-тің бұйрығымен Денвердің епископы болып тағайындалды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Тихен Либерти облигацияларын және Ұлттық католик соғыс кеңесін қолдады, сондай-ақ католик мектептеріндегі студенттерді АҚШ Жұмыс резерві және Балалардың Қызыл Крест науқаны ретінде ұйымдастырды. Тихен Колорадодағы шіркеуді Ку-клукс-кланнан қорғауға мәжбүр болды, ол оны «католиктерге қарсы және америкалық емес қоғам» деп айыптады. Вер көп ұзамай діни қызметкерлері сыйлаған жаңа Studebaker автокөлігінде епархиядағы барлық приходтарды аралап шықты. 1930 жылы епархиядағы приходтар саны 111 болса, 1940 жылы 87-ге дейін азайды. 1965 жылы Вер Колорадоның католик халқының өсуіне орай Архиепископтық даму бағдарламасын іске қосты, ол 1931 жылы келгеннен бері үш есеге өсті. Денверге келгеннен кейін көп ұзамай ол кедейлерге көмектесу үшін архиепископтық қордан 1 миллион доллар бөлді. Осы шаралардың бірі – «Самариян үйі» деп аталатын баспанасыз адамдарға арналған пана. Ол 1968 жылы латын американдықтар мәселелері жөніндегі архиепископтық кеңсесін құрды, кейіннен 1981 жылы оны викариат деңгейіне көтерді. 1972 жылы Кейси Чисман паркіндегі епископ сарайынан Вашингтон паркіндегі Парк Лейн пәтерлеріндегі пентхаусқа көшіп барды. 1990 жылы Винченциандық әкелер Денвердегі Сент-Томас семинариясының жабылуын жариялады. Стаффорд семинарияның мүлігін сатып алып, жаңа институтты жоспарлауға шешім қабылдады – Сент-Джон Вианней теологиялық семинариясы. Жаңа ғимарат 1999 жылы ашылды. 1993 жылы Стаффорд Солтүстік Америкада алғаш рет Дүниежүзілік жастар күнін өткізді. 1996 жылы ол қырық жыл ішіндегі алғашқы капиталдық науқанды және католик мектептері үшін «Стратегиялық жоспарды» іске қосты. Сол жылы Стаффорд Ватиканның Рим Куриясындағы лауазымға тағайындалды. Стаффордтың орнына Иоанн Павел II Рапид-Сити епархиясының епископы Чарльз Дж. Чапутты Денвердің келесі архиепископы етіп таңдады. Чапут 2011 жылы Филадельфия архиепископы болды. 2012 жылы Папа Бенедикт XVI Фарго епархиясының епископы Самуэль Аквиланы Денвердің бесінші және қазіргі архиепископы деп тағайындады.
During his 28 year long tenure, Matz made Catholic education his top priority, establishing dozens of parochial schools. He demanded that Catholic parents send their children to these schools under pain of mortal sin. In 1905, he founded St. Thomas Seminary in Denver, staffed by the Vincentians. He also established thirty four new parishes, a cemetery, and a diocesan newspaper. After Matz died in 1917, Bishop John Henry Tihen of the Diocese of Lincoln was appointed bishop of Denver by Pope Benedict XV. During World War I, Tihen supported Liberty bonds and the National Catholic War Council, and organized students at Catholic schools as the U. S. Boys Working Reserve and the Children's Red Cross Campaign. Tihen was forced to defend the church in Colorado from the Ku Klux Klan, which he condemned as "an anti Catholic and un American society." Vehr soon visited every parish in the diocese, wearing out the new Studebaker automobile given to him by his clergy. The number of parishes in the diocese fell from 111 in 1930 to 87 in 1940 due to the Great Depression. In 1965, Vehr launched the Archdiocesan Development Program to accommodate Colorado's Catholic population, which had tripled in size since his arrival in 1931. Soon after arriving in Denver, he earmarked $1 million in archdiocesan funds on efforts to help the poor. Among these efforts was the Samaritan House Homeless Shelter. He created the archdiocesan Office of Hispanic Concerns in 1968, later raising it to the vicariate level in 1981. In 1972, Casey moved out of the episcopal mansion in Cheesman Park and into a penthouse at the Park Lane Apartments in Washington Park. In 1990 the Vincentian Fathers announced the closing of St. Thomas Seminary in Denver due to falling enrollment. Stafford decided to buy the seminary property and plan a brand new institution, Saint John Vianney Theological Seminary. The new facility opened in 1999. In 1993, Stafford hosted the World Youth Day, the first such event in North America. In 1996, he launched the first capital campaign in forty years and a "Strategic Plan" for Catholic schools. That same year, Stafford was appointed to a position in the Roman Curia at the Vatican. To replace Stafford, John Paul II selected Bishop Charles J. Chaput from the Diocese of Rapid City as the next archbishop of Denver. Chaput became archbishop of the Archdiocese of Philadelphia in 2011. In 2012, Pope Benedict XVI named Bishop Samuel Aquila of the Diocese of Fargo as the fifth and current archbishop of Denver.
Жыныстық қатынаспен байланысты қылмыстар туралы хабарлар
2005 жылғы Denver Post газетіндегі мақалада бес ер адам 1960 жылдары бала кезінде Гарольд Уайттан жыныстық зорлық көргенін айтты. 1983 жылы ер адамдардың бірі Стаффордқа хат жазып, Уайтты өзіне зұлымдық жасады деп айыптады. Архиепископтық жауабында Уайтқа "білікті мамандардан қайталанатын қиындықтар бар-жоғын анықтау үшін бағалау жүргізіледі" делінген. Архиепископтық Уайтқа 1993 жылға дейін шіркеуде жұмыс істеуге рұқсат берді. 2004 жылы Ватикан оны діннен шеттетуге (лаицизация) қатысты шешім қабылдады. 2007 жылы Форт-Коллинстегі Сент-Элизабет-Энн Сетон шіркеуінің пасторы Тим Эванс жасөспірім балаға шабуыл жасағаны үшін сотталды. Ол 14 жылдан өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 2023 жылдың қаңтар айында Скотт Венти архиепископтыққа сот ашты, ол 1990 жылдары Форт-Коллинсте Эванстың өзіне бірнеше рет жыныстық зорлық көрсеткенін мәлімдеді. 2019 жылдың қазан айында Колорадоның бас прокуроры Фил Вайзер Колорадодағы католик дін қызметкерлерінің балаларға қатысты жыныстық зорлық жасауына қатысты сегіз айлық тергеудің алдын ала нәтижелерін жариялады. Есепте архиепископтықта қызмет ететін 22 дін қызметкерінің кем дегенде 127 балаға жыныстық зорлық көрсеткені айтылды. 2019 жылдың соңында бір ер адам 1978-1980 жылдар аралығында Джеймс Мореноның архиепископтықтағы әртүрлі шіркеулерде өзіне бірнеше рет жыныстық зорлық көрсеткенін хабарлады. 2020 жылдың қазан айында Колорадо епархиясы құрған ерікті бағдарлама жыныстық зорлық құрбандарына өтемақы төлеу үшін сол жылы дін қызметкерлерінің жыныстық зорлық-зомбылығының 81 құрбанына 6,6 миллион доллар көлемінде өтемақы төлеуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. 2020 жылдың желтоқсан айында Вайзердің соңғы есебі жарияланды. Онда тағы тоғыз дін қызметкерінің есімі аталып, оларға қатысты жыныстық зорлық жасағаны туралы сенімді айыптаулар, сондай-ақ архиепископтық пен Пуэбло епархиясындағы 46 құрбан болған адам туралы мәлімдемелер келтірілді. Соңғы есепте Колорадо епархиясында қызмет еткен 52 дін қызметкері жыныстық зорлық-зомбылық актілерін жасады деп көрсетілді. Есепте осы адамдар туралы мынадай мәліметтер келтірілді:
In a 2005 Denver Post article, five men described being fondled during the 1960s when they were boys by Harold White. In 1983, one of the men wrote to Stafford, accusing White of abusing him. The archdiocese responded that White was to " receive an evaluation from competent personnel to determine whether there are any recurring difficulties.” The archdiocese allowed White to work in parish ministry until 1993. He was laicized by the Vatican in 2004. Tim Evans, pastor at St. Elizabeth Ann Seton Parish in Fort Collins, was convicted of sexual assault in 2007. He was sentenced to 14 years to life in prison for assaulting a teenage boy. In January 2023, Scott Venti sued the archdiocese, claiming that he had been sexually abuse multiple times during the 1990s by Evans in Fort Collins. In October 2019, Colorado Attorney General Phil Weiser released the preliminary results of an eight month investigation on sexual abuse of children by Catholic clergy in Colorado. The report stated that at least 127 children had been molested by 22 clergy serving in the archdiocese. In late 2019, a man reported to authorities that he had been sexually molested multiple times by James Moreno between 1978 and 1980 at various church locations within the archdiocese. In October 2020, a voluntary program established by the Colorado dioceses to compensative sexual abuse victims announced that it was planning to $6.6 million in compensation to 81 victims of clergy sex abuse that year. In December 2020, Weiser's final report was released. It named an additional nine clergy with credible accusations of sexual abuse and 46 alleged victims in both in the archdiocese and the Diocese of Pueblo. A total 52 priests who served in the Colorado diocese were named in the final report as having committed acts of sex abuse. Among other priests, the report had comments about these individuals:
Гарольд Уайт – 63 балаға жыныстық зорлық көрсеткені айыпталған Уайт "Колорадо тарихындағы балаларға жыныстық зорлық көрсеткен ең көп дін қызметкері" деп сипатталды. Чарльз Вудрич – Жергілікті баспанасыз адамдарға көмектесетін орталықтардағы жұмысымен танымал Вудрич 1970 және 1980 жылдары үш жасөспірімге жыныстық зорлық көрсеткені айыпталды. 2022 жылдың тамызында әйел архиепископтыққа шағымданып, Маршалл Гурлидің 1980 жылдардың басында Гуадалупаның біздің ханым шіркеуінде 7 жастан 11 жасқа дейінгі кезеңде өзіне жыныстық зорлық көрсеткенін мәлімдеді. Арыз беруші епархияға осы кезеңде Гурлиге қатысты ұқсас шағымдар келіп түскенін, бірақ ешқандай шара қолданылмағанын айтты.
Harold White – Accused of sexually abusing 63 children, the report called White "the most prolific known clergy child sex abuser in Colorado history." Charles Woodrich – Known for his work in local homeless shelters, Woodrich was accused of sexually molesting three teenagers during the 1970s and 1980s. In August 2022, a woman sued the archdiocese, claiming sexual abuse by Marshall Gourley from age seven to 11 at the Our Lady of Guadalupe Church during the early 1980s. The plaintiff stated that the diocese had received similar complaints about Gourley during the same time period, but did nothing about them.
Медиа
Денвердің алғашқы католик газеті, «Денвер католигі», 1900 жылы редактор Ф. Дж. Крамер басшылығымен бірінші санын жариялады. Оған епископ Матц қолдау көрсетті. «Католик» газеті 1904 жылы кіріс жетіспеуінен жабылды. 1905 жылы Томас Кейси «Денвер католиктік тізілімін» Канзас-Ситидің «Католиктік тізілімінің» бөлімі ретінде жариялауды бастады. Келесі санынан бастап ол «Денвер католиктік тіркелімі» болып өзгерді. 1910 жылы дін қызметкерлері мен миряннан тұратын топ «Католик баспа қоғамын» құрды, ол «Тізілімді» басқаруды өз міндетіне алып, оны дінокияның ресми газеті етті. Иелері барлық табысты жетімдерді қолдауға жұмсауды бұйырды. Бірақ ол табыс әкелмейтін кәсіпорын болып шықты. 1927 жылы Смит төрт беттік ұлттық және халықаралық жаңалықтардан тұратын «Ұлттық католиктік тізілімін» жариялады. Екі басылым көп ұзамай бірігіп, «Тізілім» католик газеттерінің ұлттық желісіне айналды.
Denver's first Catholic newspaper, the Denver Catholic, published its first issue in 1900, under editor F. J. Kramer. It received the endorsement of Bishop Matz. The Catholic published its last issue in 1904, due to a lack of revenue. In 1905, Thomas Casey began publishing the Catholic Register of Denver as an edition of the Catholic Register of Kansas City, Missouri. It became the Denver Catholic Register beginning with the next issue. In 1910, a group of priests and laymen formed the Catholic Publishing Society, which took over management of the Register, made it the diocese's official newspaper. The owners directed that all profits go to the support of orphans. However, it proved to be a money losing enterprise. In 1927, Smith launched a national edition, the National Catholic Register, with four pages of national and international news. The two editions would soon merge, as the Register became a national chain of Catholic newspapers.