Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АҚШ-тың Висконсин штатындағы латын католик шіркеуінің юрисдикциясы
Latin Catholic ecclesiastical jurisdiction in Wisconsin, USA
Милуоки архиепископиясы (Archidiœcesis Milvauchiensis) – АҚШ-тың Висконсин штатының оңтүстік-шығысындағы Католик шіркеуінің латын діңгесінің шіркеу аумағы, немесе архиепископиясы. Милуоки архиепископиясы – Милуоки шіркеу провинциясының митрополиттік тақтасы. Оған Грин-Бэй, Ла-Кросс, Мэдисон және Супериор епархиялары бағынады. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Жером Листецки – Милуокидің митрополит архиепискобы.
The Archdiocese of Milwaukee (Archidiœcesis Milvauchiensis) is a Latin Church ecclesiastical territory, or archdiocese, of the Catholic Church in southeast Wisconsin in the United States. The Archdiocese of Milwaukee is the metropolitan see of the ecclesiastical province of Milwaukee. It includes the suffragan dioceses of Green Bay, La Crosse, Madison, and Superior. as of 2021, Jerome Listecki is the metropolitan archbishop of Milwaukee.
1837 жылдан 1875 жылға дейін
Висконсин территориясында католиктердің алғаш рет тіркелгені 1837 жылға дейін жетеді. Сол жылы миссионер Флоримунд Ж. Бондуэль Грин-Бейден француз жүн саудагері Соломон Джуноның Милуокидегі үйіне сапар шекті, онда Бондуэль қасиетті мисса өткізді. Осы жылы Патрик Келли қалада тұрақты діни қызметкер болып тағайындалды. Ол 1839 жылға дейін сот үйінде мисса өткізді, содан кейін Милуокидегі алғашқы католик шіркеуі – Санкт-Петер шіркеуін салды. Ол кезде бұл аймақ Детройт епархиясының құрамында болды. 1841 жылы Детройттың көмекші епископы Пьер Поль Лефевер Милуокиге келді. 1843 жылдың қараша айында Рим папасы Григорий XVI Милуоки епархиясын құрып, оның аумағын Детройт епархиясынан бөліп алды. Жаңа епархия Висконсин территориясының барлық бөлігін, соның ішінде қазіргі Миннесотаның бір бөлігін қамтыды. Рим папасы Цинциннати епархиясынан Джон Хенниді Милуоки епископы етіп тағайындады. Хенни қызметке келген кезде оның Германия мен Ирландиядан келген аз ғана католиктерге қызмет ететін төрт діни қызметкері ғана болды. Епархиядағы жалғыз шіркеу – қарызға батқан Санкт-Петер шіркеуі еді. 1845 жылы Хенни өзінің резиденциясында семинаристерге тұруға рұқсат беріп, Сент-Франциск семинариясын құрды. Ол сондай-ақ бірнеше монахтар мен діни қызметкерлерді Милуокиге әкелді. 1846 жылы Хенни Милуокидегі Ескі Сент-Мария шіркеуін аяқтады. Архитектор Виктор Шульте Зопфстиль стилінде жобалаған Сент-Мария шіркеуі Милуоки қаласындағы неміс католиктеріне қызмет ету үшін салынды. Франц Ксавьер Глинк салған Мария шіркеуінің Жариялану алтарінің суретін Бавария королі Людвиг I епархияға сыйға тартты. 1847 жылы Хенни жаңа кафедраль, Әулие Иоанн Евангелистің іргетасын салды. Шульте жобалаған кафедраль жергілікті өндірісте жасалған Крем-Сити кірпіштерінен салынды. Әулие Иоанн Евангелисті 1853 жылы АҚШ-тың апостолдық нунцийі архиепископ Гаэтано Бедини қасиеттеп берді. 1850 жылы Рим папасы Пий IX Сент-Пол епархиясын құрып, Миннесотаны Милуоки епархиясынан бөліп алды. 1866 жылы осы папа Ла-Кросс және Грин-Бэй епархияларын құрып, олардың аумақтарын Милуоки епархиясынан алды. Өмірінің соңғы күндерінде Хенни 1881 жылдың тамызында Милуокидегі Маркетт университетінің ашылуын көрді. Хенни екі күннен кейін қайтыс болғаннан кейін Хайс автоматты түрде Милуокидің келесі архиепископы болды.
The first recorded Catholic presence in the Wisconsin Territory dates to 1837. That year, the missionary Florimund J. Bonduel traveled from Green Bay to the home of French fur trader Solomon Juneau in Milwaukee, where Bonduel celebrated mass. That same year, Patrick Kelly became a resident priest in the city. He celebrated mass in the courthouse until 1839, when he erected St. Peter's, the first Catholic church in Milwaukee. At this time, the area was part of the Diocese of Detroit. In 1841, Coadjutor Bishop Pierre Paul Lefevere of Detroit visited Milwaukee. In November 1843, Pope Gregory XVI erected the Diocese of Milwaukee, taking its territory from the Diocese of Detroit. The new diocese covered all of the Wisconsin Territory, including part of present day Minnesota. The pope named John Henni from the Diocese of Cincinnati as bishop of Milwaukee. When Henni took office, he only had four priests ministering to a few Catholics immigrants from Germany and Ireland. The only church in the diocese was St. Peter's, which was encumbered with debt. Henni in 1845 founded St. Francis Seminary, allowing the seminarians to stay in his residence. He also brought several orders of nuns and priests to Milwaukee. In 1846, Henni completed Old St. Mary's Church in Milwaukee. Designed by architect Victor Schulte in the Zopfstil style, St. Mary's was built to serve the German Catholic population in the city of Milwaukee. The Annunciation altarpiece in St. Mary's, painted by Franz Xavier Glink was donated to the diocese by King Ludwig I of Bavaria. In 1847, Henni laid the foundation of the new cathedral, St. John the Evangelist. Also designed by Schulte, the cathedral was built with Cream City brick that was fabricated locally. St. John the Evangelist was consecrated by Archbishop Gaetano Bedini, the papal nuncio of the United States, in 1853. In 1850, Pope Pius IX erected the Diocese of St. Paul, taking Minnesota from the Diocese of Milwaukee. In 1866, the same pope erected the Dioceses of La Crosse and Green Bay, removing their territories from the Diocese of Milwaukee. In one of his last acts, Henni saw the opening of Marquette University in Milwaukee in August 1881. After Henni died two days later, Heiss automatically became the next archbishop of Milwaukee.
1889 жылдан 1903 жылға дейін
1889 жылы Висконсин штатының заң шығарушы органы Беннетт заңын қабылдады, ол штаттағы барлық бастауыш және орта мектептерде негізгі пәндерді ағылшын тілінде оқытуды міндеттеді. Бұл заң неміс тілінде білім беретін мектептер ұстаған католик және лютеран қауымдастықтары тарапынан қатты наразылық тудырды. Висконсин штатындағы поляк және норвегиялық қауымдастықтары да оған қарсы болды. Дегенмен, ирланд католиктерінің қарсылығы одан аз болды. Заңға католиктерге қарсы Американдық қорғау қауымы қолдау көрсетті және оны жақтады. Гейс бұл шараға қарсы күресті, бірақ сәттілікке жете алмады. 1890 жылы Гейс қайтыс болғаннан кейін, XIII Лео Фредерик Каццерді Милуокидің келесі архиепископы етіп тағайындады. Каццердің 1891 жылғы қызметке кіріскен кезде архиепархияда 227 дін қызметкері, 268 шіркеу және 180 000 католик халқына қызмет ету үшін 125 шіркеу мектебі болды. Каццер Беннетт заңына күшті қарсылық көрсетті. Заңның жақтастарынан шыққан католиктерге қарсы сезімнің күшеюінен ирланд католиктері де оған қарсы шықты. Танымал ирланд газеті, "Католик азаматы", Беннетт заңын "Республика партиясының билікке келгеннен кейін жиналған барлық сектанттық, фанатикалық және ақымақтық бұзылыстарының" жиынтығы деп атады. Висконсин штатында Демократиялық партия қайтадан билікті иеленгеннен кейін, Беннетт заңы 1891 жылы күштен шығарылды.
In 1889, the Wisconsin Legislature passed the Bennett Law which required all primary and secondary schools in the state to teach major subjects in English. The law was bitterly resented by German American communities, both Catholic and Lutheran, that ran schools teaching in German. It was also opposed by Polish and Norwegian communities in Wisconsin. However, there was less opposition from Irish Catholics. The law was endorsed and promoted by the anti Catholic American Protective Association. Heiss unsuccessfully fought the measure. After Heiss died in 1890, Leo XIII named Frederick Katzer as the next archbishop of Milwaukee. At the beginning of Katzer's tenure in 1891, the archdiocese contained 227 priests, 268 churches, and 125 parochial schools to serve a Catholics population of 180,000. Katzer strongly opposed the Bennett law. The outpouring of anti Catholic sentiment from the law's supporters soon moved Irish Catholics against it. A prominent Irish newspaper, the Catholic Citizen, labeled the Bennett Law a convergence of "all the sectarian, bigoted, fanatical and crazy impurities" within the Republican Party which had taken the reins of power. When the Democratic Party regained power in Wisconsin, the Bennett Law was repealed in 1891.
1903 жылдан 1940 жылға дейін
1903 жылы Кацер қайтыс болғанда, архиепископтықта 329 діни қызметкер, 321 шіркеу, 148 шіркеу мектебі және 280 861 католик болды. 1903 жылы Лео XIII Кацердің орнын Грин-Бэй епискобы Себастьян Мессмермен алмастырды. 1921 жылы ол Милуокидегі католик балаларына 4 шілдедегі паломниктер шеруіне қатысуға тыйым салды, оны «ексенді түрде протестант паломниктерін мақтан тұту» деп сипаттады, бірақ кейін қарсылығын қайтарып алды. Мессмер Милуокидегі «Kuryer Polski» газетін сынағаннан кейін поляк католиктерінің наразылығын тудырды. 26 жылдық қызметі барысында Мессмер Милуокидегі Маунт-Мэри колледжін құрды және Маркетт колледжінің Маркетт университетіне дейін өркендеуін көрді. Ол Католиктік қоғамдардың Американдық федерациясын, сондай-ақ афроамерикандық және испаноязықты католиктерге арналған миссияларды белсенді түрде қолдады. Стрич Католиктік әрекеттерді және Католик жастар ұйымын жақтады. Ол бір кезде Милуоки раввиніне жазған хатында «көпшіліктің назарын аударатын, өзін төмендететін және өзіне сенгендердің сенімін жалған сөздермен, жартылай цитаталармен және жартылай шындықтарды айту арқылы зейінсіздікке ұшырататын» адамдарды айыптады. 1939 жылы Стрич Чикаго архиепископы болды.
When Katzer died in 1903, there were 329 priests, 321 churches, 148 parochial schools, and 280,861 Catholics in the archdiocese. Leo XIII replaced Katzer in 1903 with Bishop Sebastian Messmer of Green Bay. In 1921, he prohibited Catholic children in Milwaukee from participating in a Fourth of July pilgrim pageant, which he described as "exclusively a glorification of the Protestant pilgrims," but later withdrew his objections. Messmer drew criticism from Polish Catholics after condemning the Kuryer Polski newspaper in Milwaukee. During his 26 year tenure, Messmer established Mount Mary College in Milwaukee and saw the elevation of Marquette College to Marquette University. He actively supported the American Federation of Catholic Societies as well as ministries for African American and Hispanic Catholics. Stritch was an advocate for Catholic Action and the Catholic Youth Organization. An opponent of the controversial Charles Coughlin, he once wrote a letter to a Milwaukee rabbi in which he rebuked those who "gain and hold a popular audience, degrade themselves and abuse the trust reposed in them by misquoting, half quoting, and actually insinuating half truths." In 1939, Stritch became archbishop of the Archdiocese of Chicago.
1940 жылдан 1977 жылға дейін
1940 жылы Папа Пий XII Трентон епархиясының епископы Мозес Э. Килиді Милуоки архиепископы лауазымына тағайындады. Кили өрт салдарынан зақымданған Киелі Иоанн Евангелист соборының кең ауқымды жөндеу жұмыстарын бақылады, ол 1942 жылы қайта ашылды. Ол сондай-ақ 1930 жылдары үлкен өрттен зардап шеккен Милуокидегі Сент-Эмиллиан жетімдер үйін қайта жаңартты. Кили Сент-Франциск семинариясын жаңартты, Сент-Францисктегі Пио Ноно орта мектебін кіші семинарияға айналдырды және 1948 жылы Католик отбасылық өмір бюросын құрды. Бес жыл өткен соң, 1958 жылы ол Чикаго архиепискобы болды. Папа Иоанн XXIII кейін Пьория епархиясынан епископ Уильям Кузинсті Милуоки архиепископы лауазымына тағайындады. Америкадағы азаматтық құқықтар қозғалысы кезінде Кузинс Джеймс Гроппиге, бірнеше азаматтық құқықтар науқандарын және наразылықтарын ұйымдастырған белсенді дін қызметкеріне жауап беруге қысым көрсетті. 1967 жылы Кузинс ашық тұрғын үй саясатын және Гроппидің басқа мақсаттарын қолдады, бұл архиепископтықтағы кейбір католиктердің наразылығын тудырды. 1971 жылы Кузинс архиепископтыққа тиесілі 180 акр жерді коммерциялық дамытушыға сатты. Бұл шешімге қарсылық білдірген ол 4 миллион долларлық қарызды өтеу үшін кедейлерге арналған бағдарламаларды қаржыландыру қажеттігін айтты. Архиепископ Гроппидің афроамерикандық шіркеуге тағайындалу туралы бірнеше өтініштерін қабылдамағаннан кейін, ол 1976 жылы дін қызметкерліктен кетті. Кузинс 1977 жылы Милуоки архиепископы қызметінен 35 жылдан кейін зейнетке шықты.
Pope Pius XII in 1940 appointed Bishop Moses E. Kiley of the Diocese of Trenton as the next archbishop of Milwaukee. Kiley oversaw an extensive renovation of the fire damaged Cathedral of St. John the Evangelist, which reopened in 1942. He also rebuilt the St. Aemillian Orphanage in Milwaukee, which had also suffered major fire damage in the 1930s. Kiley renovated St. Francis Seminary, converted Pio Nono High School in St. Francis into a minor seminary, and created a Catholic Family Life Bureau in 1948. Five years later, in 1958, he became archbishop of Chicago. Pope John XXIII then named Bishop William Cousins from the Diocese of Peoria as the next archbishop of Milwaukee. During the American civil rights movement, Cousins was pressured to respond to the activities of James Groppi, an activist priest who led several civil rights marches and protests. In 1967, Cousins expressed his support for open housing and Groppi's other objectives, triggering a backlash from some Catholics in the archdiocese. In 1971, Cousins sold a 180 acre tract of archdiocesan land to a commercial developer. Facing opposition for the move, he cited the need to finance programs for the poor in the face of a $4 million debt. After the archdiocese refused several requests from Groppi to be assigned to an African American parish, he resigned from the priesthood in 1976. Cousins retired in 1977 after 35 years as archbishop of Milwaukee.
1977 жылдан қазіргі уақытқа дейін
1977 жылы Рим папасы Пауыл VI Бенедиктиндер конфедерациясының абысы Ремберт Вейклендті Милуоки архиепископы етіп тағайындады. Вейклендтің алғашқы әрекеттерінің бірі – оның алдыңғысы тұрған қала маңындағы үйді сату және собордың пасторлығына көшу болды. Вейкленд Милуокидегі ЖИТС жобасына қолдау көрсетті. Аборт мәселесі бойынша дау-дамайлар кезінде Вейкленд қоғамдық «тыңдау сессияларына» қатысып, католик әйелдерін осы мәселе бойынша өз пікірлерімен бөлісуге шақырды. 2002 жылдың басында Вейкленд архиепископ лауазымынан кету туралы өтінішін Ватиканға жолдады. Вейкленд өтінішінің қабылдануын күтіп тұрғанда, 2002 жылдың мамыр айында ақпарат құралдары архиепископтың 1998 жылы бұрынғы семинарист Пол Маркуға 450 000 доллар төлегенін хабарлады. 1979 жылы Марку шіркеу басшыларына Вейклендпен ұзақ мерзімді қарым-қатынасы туралы айтқан. Оқиға жария болғаннан кейін Вейкленд бұл қарым-қатынасты мойындады және шіркеу қызметінде кешірім сұрады. Мамыр айының соңында Ватикан Вейклендтің отставкасын қабылдады. Милуокидің келесі архиепископы – 2001 жылы Иоанн Павел II тағайындаған Сент-Луис архиепископының көмекшісі Тимоти М. Долан болды. Долан дін қызметкерлері мен шақыруға ерекше қызығушылық танытты, оның лауазымда тұрған кезінде семинарияға түсушілердің саны артты. 2009 жылы Долан Нью-Йорк архиепискобы болып тағайындалды. Доланның орнына папа Бенедикт XVI 2009 жылы Ла-Кросс епискобы Жером Е. Листецкийді тағайындады. Архиепископтық 2011 жылдың қаңтар айында католик дін қызметкерлерінің сексуалдық зорлық-зомбылығынан зардап шеккен жиырмадан астам адаммен келісімге келе алмағандықтан, 11-ші тарау бойынша банкроттықтан қорғануға өтініш берді. 2023 жылдың наурыз айында Листецкий зейнеткерлік архиепископтық дін қызметкері Джеймс Коннеллден мойындау және кешірім беру құқығын алып тастады. USA Today газетінде жарияланған мақаласында Коннелл сексуалдық зорлық-зомбылыққа қатысты істерде дін қызметкерлерінің құпиясын сақтау құқығын жоятын Делавэр штатының заң жобасын қолдағандығын мәлімдеді. Листецкий Коннеллді мойындау туралы жалған ақпарат таратуда айыптады. 2023 жылдың қазіргі күніне дейін Листецкий Милуоки архиепископтығының архиепископы болып табылады.
In 1977, Pope Paul VI appointed Rembert Weakland, abbot primate of the Benedictine Confederation, as archbishop of Milwaukee. One of Weakland's first actions was to sell the suburban home where his predecessor had lived and move to the cathedral rectory. Weakland gave support for the Milwaukee AIDS Project. Amidst abortion controversies, Weakland participated in public "listening sessions", encouraging Catholic women to share their views on the issue. In early 2002, Weakland submitted his resignation as archbishop to the Vatican. While Weakland was waiting for his resignation to be accepted, the news media in May 2002 reported that the archdiocese had paid a $450,000 settlement in 1998 to Paul Marcoux, a former seminarian. In 1979, Marcoux had told church authorities about his long term relationship with Weakland. Weakland publicly admitted to the affair after the story broke and apologized during a church service. Later in May, the Vatican accepted Weakland's resignation. The next archbishop of Milwaukee was Auxiliary Bishop Timothy M. Dolan of St. Louis, named by John Paul II in 2001. Dolan took a special interest in priests and vocations, and the number of seminary enrollments rose during his tenure. In 2009, Dolan was appointed archbishop of New York. To replace Dolan, Pope Benedict XVI named Bishop Jerome E. Listecki of La Crosse in 2009. The archdiocese filed for Chapter 11 bankruptcy protection in January 2011 after it failed to reach a settlement with two dozen victims of sexual abuse by Catholic clergy." In March 2023, Listecki removed the right to hear confession and give absolution from James Connell, a retired archdiocesan priest. In an opinion article in USA Today, Connell had expressed support for a proposed Delaware law that would invalidate the clergy penitent privilege in cases that involved sexual abuse. Listecki accused Connell of spreading false information about the sacrament of confession. As of 2023, Listecki is the archbishop of the Archdiocese of Milwaukee.
Жыныстық зорлық-зомбылық туралы жанжал
2003 жылы Висконсин Сенаты жариялаған баяндамада Милуоки архиепископтығының 58 діни қызметкері балаларды жыныстық тұрғыдан зорлағандығы туралы сенімді айыптаулар тізілген. Баяндамада архиепископ Вейкленд балаларды жыныстық зорлауға кінәлі діни қызметкерлердің ескертусіз немесе полицияға хабарламай діни қызметін жалғастыруға рұқсат бергенін мойындады. Вейкленд 2009 жылғы өмірбаянында жыныстық зорлық-зомбылық жанжалының басында балаларды жыныстық зорлау қылмыс екенін түсінбегенін айтты. 2011 жылдың шілдесінде архиепископтық жыныстық зорлау құрбандарына талап ашу мерзімі туралы хабарлау үшін ұлттық жарнамалық науқан бастады. 2012 жылдың басына қарай шамамен 550 адам архиепископтықтағы діни қызметкерлердің жыныстық зорлауына байланысты өтемақы талап етті. Олар "сақтандыру, несиелер және мүлікті сату есебінен" қаржыландырылған талапкерлерге қаржылық төлемдер жасады, сондай-ақ терапияға төлеу үшін қаражат бөлінді. 2012 жылдың маусым айында Долан Милуоки архиепископы болған кезінде жыныстық зорлық-зомбылық жасаған діни қызметкерлерге 20 000 долларға дейін төлем жасап, оларды діни қызметтен кетуге көндіргені және "архиепископтық мұндай төлемдер жасап, шіркеуге оларды штаттан шығаруға мүмкіндік бергені" белгілі болды. 2019 жылдың наурызында архиепископтық жыныстық зорлық-зомбылық істерін дұрыс қарастырмағандары үшін архиепископ Кузинс пен Вейклендтің есімдерін архиепископтық ғимараттарынан алып тастайтынын мәлімдеді. 2021 жылдың маусым айында архиепископтық Висконсин штатының бас прокуроры Джош Каулдың діни қызметкерлерге қатысты жыныстық зорлық-зомбылық туралы айыптауларына қатысты тергеуге тек қана тікелей қатысатынын мәлімдеді. Архиепископ Листецкий қайтыс болған діни қызметкерлерді тергеуге қатысудан бас тартып, оны католиктерге қарсы фанатизм деп сипаттады.
A 2003 report released by the Wisconsin Senate listed 58 priests from the Archdiocese of Milwaukee with credible accusations of sexual abuse of children. In the report, Archbishop Weakland admitted allowing priests guilty of child sex abuse to continue in ministry without warning parishioners or alerting the police. Weakland stated in his 2009 autobiography that in the early years of the sexual abuse scandal, he did not understand that child sexual abuse was a crime. In July 2011, the archdiocese launched "a national advertising campaign to notify sex abuse victims of their deadline to file claims. As of early 2012, approximately 550 people were asking for restitution for alleged sexual abuse by clergy in the archdiocese. It paid financial settlements to claimants funded "through various sources, including insurance, loans and the sale of property", and funds were set aside to pay for therapy. In June 2012 it was revealed that Dolan "authorized payments of as much as $20,000 to sexually abusive priests as an incentive for them to agree to dismissal from the priesthood when he was the archbishop of Milwaukee" and that "the archdiocese did make such payments thereby allowing the church to remove them from the payroll." In March 2019, the archdiocese announced that it would remove the names of Archbishops Cousins and Weakland from buildings in the archdiocese due to their poor handling of sex abuse cases. The archdiocese in June 2021 announced that it would only cooperate with an investigation by Wisconsin Attorney General Josh Kaul as far as sexual abuse allegations against living priests. Archbishop Listecki refused to participate in investigations of deceased priests, terming it anti Catholic bigotry.