Адам Генрих Мюллер: Немец саяхатшысы, философ және саяси экономист
Adam Müller
Адам Мюллер (1779-1829) – неміс-аустриялық философ, саяси экономист, әдеби сыншы. Романтизм ағымындағы консервативтік ойшыл, мемлекет теориясының қайраткері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс публицисі, әдеби сыншысы, саяси экономисті және мемлекет теориясының маманы Адам Генрих Мюллер (30 маусым 1779 – 17 қаңтар 1829; 1827 жылдан кейін Риттер фон Ниттердорф) – неміс-австриялық консервативті философ, әдеби сыншысы және саяси экономисті, романтизм дәстүрінде қызмет еткен.
German publicist, literary critic, political economist, and theorist of the state
Adam Heinrich Müller (30 June 1779 – 17 January 1829; after 1827 Ritter von Nitterdorf) was a German Austrian conservative philosopher, literary critic, and political economist, working within the romantic tradition.
Ерте өмір
Мюллер Берлинде дүниеге келді. Оның протестанттық теологияны оқыуы тиіс болған, бірақ 1798 жылдан бастап Геттингенде заң, философия және табиғаттану ғылымдарын зерттеді. Ол Густав Гюгоның шәкірті болды. Берлинге оралғаннан кейін, досы Фридрих фон Гентц оны саясаттанумен айналысуға көндірді. Ол Гентцпен, өзінен 15 жас үлкен адаммен жақын достық қарым-қатынас орнатты, және бұл байланыс оның болашақтағы материалдық жағдайына да, рухани дамуына да маңызды ықпал етті. Екеуінің мінездері мен негізгі қағидалары әлдеқайда ерекше болғанмен, кем дегенде кейінгі кезеңде, олардың саяси мақсаттарында келісім тапты, ал достық тек өліммен аяқталды. Мюллер біраз уақыт Берлиндегі Курмэркиш камерасында референтарий болып жұмыс істеді. Мюллердің Юнкер партиясымен байланысы және олармен бірлесіп Харденберг реформаларына қарсы тұруы Пруссияда мемлекеттік қызметке тағайындалуына кедеріс келтірді. Ол Швеция мен Данияға сапар шекті, Польшада шамамен екі жыл тұрды, содан кейін Венаға барды, онда 1805 жылдың 30 сәуірінде католик дініне кірді. Гентц арқылы ол Меттернихпен танысты, ол мемлекеттік құжаттарды дайындауда оған көмектесті. Польша арқылы Мюллер Дрезденге сапар шекті, онда неміс ғылымы мен әдебиеті бойынша лекциялар оқыды (1806 ж.), оның барысында ол Шлегельдің романтизміне адал екенін көрсетті.
Müller was born in Berlin. It was intended that he should study Protestant theology, but from 1798 he devoted himself in Göttingen to the study of law, philosophy, and natural science. He was a student of Gustav Hugo. Returning to Berlin, he was persuaded by his friend Friedrich von Gentz to take up political science. He had early formed a close intimacy with Gentz, his elder by 15 years; and this connection exercised an important influence both on his material circumstances and his mental development in after life. The two men differed widely in character and in their fundamental principles, but agreed, at least in their later period, in their practical political aims, and the friendship was only terminated by death. Müller worked for some time as referendary in the Kurmärkische Kammer in Berlin. Müller's relations with the Junker party and his co operation with them in their opposition to Hardenberg's reforms made any public employment in Prussia impossible for him. He travelled in Sweden and Denmark, spent about two years in Poland, and then went to Vienna, where he was converted to the Catholic faith on 30 April 1805. Through Gentz he became acquainted with Metternich, to whom he was useful in the preparation of state papers. Via Poland, Müller traveled to Dresden, where he held lectures on German science and literature (1806), in which he showed himself to be a follower of Schlegel's romanticism.
Мансап
1806 жылдан 1809 жылға дейін Дрезденде тұрып, Саксонияның принці Бернхард Веймардың саяси тәрбиесімен айналысты және неміс әдебиеті, драма өнері және саясаттанудан лекция оқыды. 1808 жылы Генрих фон Клейстпен бірге «Фебус» журналын шығарды. Мюллер саяси және әлеуметтік ғылымдардың байланысын түсінуге ұмтылды, сонымен қатар тарихи әдіс қолданып, оларды философия мен дінге негіздеуге тырысты. Эдмунд Берк, Фридрих фон Гентц, Жозеф де Майстр және Карл Людвиг фон Галлермен бірге ол саясаттағы революциялық идеялардың негізгі қарсыластарының бірі саналады. Мюллер 1820 жылы жарық көрген «Von der Notwendigkeit einer theologischen Grundlage der gesamten Staatswissenschaften» («Саяси ғылымның толыққанды теологиялық негізінің қажеттілігі туралы») еңбегінде, Галлер сияқты, мемлекеттің құдіретіне толығымен негізделген конституциялық және азаматтық құқық (жалпы құқық) арасындағы ерекшелікті жоққа шығарады. Оның идеалы – қазіргі саяси институттарды қайта ұйымдастыру үлгісі болуға тиіс орта ғасырлық феодализм.
From 1806 to 1809, he lived at Dresden occupied in the political education of Prince Bernhard of Saxe Weimar and lecturer on German literature, dramatic art, and political science. In 1808 he edited with Heinrich von Kleist the periodical Phoebus. Müller endeavoured to comprehend the connection between political and social science, and, while using the historical method, to base them upon philosophy and religion. With Edmund Burke, Friedrich von Gentz, Joseph de Maistre, and Karl Ludwig von Haller, he must be reckoned among the chief opponents of revolutionary ideas in politics. In his work, Von der Notwendigkeit einer theologischen Grundlage der gesamten Staatswissenschaften (On the necessity of a comprehensive theological foundation for political science, 1820), Müller rejects, like Haller (Restauration der Staatswissenschaften, 1816), the distinction between constitutional and civil law (common law), which rests entirely on the idea of the state's omnipotence. His ideal is medieval feudalism, on which the reorganization of modern political institutions should be modelled.
Романтизм
Әдебиет және эстетика саласында Мюллер романтизм мектебіне жатады. Ол тіпті өзінің мамандығында, саясатта және саяси экономикада да романтик. Айхендорфтың "Германия поэзиялық әдебиетінің тарихы" (жаңа басылым, В. Кош, Кемптен, 1906, 352-бет) еңбегінде Мюллер "романтизмді өмірдің әлеуметтік және саяси жағдайларына қатысты қолдану үшін жеке доменді белгіледі" делінген. Карл Шмитт "Мюллердің мемлекет туралы теориясын эстетика мен стильден басқаша қарастыру мүмкін емес" деген пікір білдірді. Мюллер өзі: "Ғылым мен өнердің және олардың ең құнды идеяларының қатысты саяси өмірмен үйлесім табуы менің ірі еңбектерімнің мақсаты болды" (Vermischte Schriften, I, p. iii).
In the field of literature and aesthetics, Müller belongs to the Romantic school. He is a Romanticist even in his specialty, politics and political economy. As Eichendorff says in his Geschichte der poetischen Literatur Deutschlands (new ed., by W. Kosch, Kempten, 1906, p. 352), Müller "mapped out a domain of his own, the application of Romanticism to the social and political conditions of life." Carl Schmitt presented the view that "it is impossible to judge Müller's theory of the state as anything but a matter of aesthetics and style." Müller himself declares: "The reconciliation of science and art and of their noblest ideas with serious political life was the purpose of my larger works" (Vermischte Schriften, I, p. iii).
Экономика
Оның саяси экономиядағы орны Адам Смиттің материалистік либералды (сондай-ақ классикалық деп аталатын) саяси экономика жүйесіне немесе индустриялық жүйеге деген қатаң қарсылығымен анықталады. Ол Смитті қоғамды бір жақты ғылыми және жеке тұлғалық тұрғысынан қарастырғаны үшін, сондай-ақ оның көзқарастарында ағылшындықтардың тым басымдығын айыптайды. Мюллер еркін саудаға қарсы болды және автоаркияны ынталандырды. Адам Смиттің экономикалық жекешелігімен салыстырғанда, ол ұлттық экономиядағы этикалық элементті, мемлекеттің жеке тұлғаға деген міндетін және осы салада қажетті діни негізді баса көрсетеді. Мюллердің саяси экономия тарихындағы маңыздылығын оның діни және саяси көзқарастарына қарсы болғандар да мойындайды. Рошердің айтуынша, Адам Смитке қарсы оның реакциясы (Geschichte der National Ökonomik, 763-бет), "көрегендіксіз және жауыртпайтын, бірақ маңызды және көбінесе өте пайдалы". Оның көптеген қоспаларынан тазартылған кейбір идеялары неміс экономистерінің тарихи мектебінің еңбектерінде қайта жаңғырылды. Мюллердің экономикалық теорияға қосқан маңызды үлестерінің бірі – 1816 жылы жарық көрген «Versuch einer neuen Theorie des Geldes» («Ақшаның жаңа теориясына қатысты зерттеу») кітабы. Осы кітапта Мюллер қағаз ақшаны металл ақшадан жоғары қойды, себебі «сөз» немесе мөр ғана бір нәрсені ақша ретінде бекітеді, ал оның құрамындағы материалдың құны емес. Мюллер осы бекітуші сөзді немесе мөртабаны «идеал ақша» деп атады және оны «ақшаның болуының алғы шарты» деп санады. Мюллердің жазбаларындағы реакциялық және феодалдық ойлар, сол заманғы рухқа сай келмегендіктен, оның саяси идеяларының оның замандастарына елеулі және ұзақ әсер етуіне кедергі келтірді, ал олардың діни сипаты оларды әділ бағалауға мүмкіндік бермеді. Дегенмен, Мюллердің ілімі ұзақ мерзімді әсер етті, өйткені оны 20 ғасырдағы корпоративизм және корпоративтік мемлекет теорияларының өкілдері қайта қолға алды, мысалы, Отмар Шпанн (Der wahre Staat. Vorlesungen über Abbruch und Neubau der Gesellschaft, Вена, 1921 жыл).
His position in political economy is defined by his strong opposition to Adam Smith's system of materialistic liberal (so called classical) political economy, or the so called industry system. He censures Smith as presenting a one sidedly material and individualistic conception of society, and as being too exclusively English in his views. Müller opposed free trade and strongly supported autarky. In contrast with the economical individualism of Adam Smith, he emphasizes the ethical element in national economy, the duty of the state toward the individual, and the religious basis which is also necessary in this field. Müller's importance in the history of political economy is acknowledged even by the opponents of his religious and political point of view. His reaction against Adam Smith, says Roscher (Geschichte der National Ökonomik, p. 763), "is not blind or hostile, but is important, and often truly helpful." Some of his ideas, freed from much of their alloy, are reproduced in the writings of the historical school of German economists. One of Müller's main contributions to economic theory was his book "Versuch einer neuen Theorie des Geldes" (Attempt at a New Theory of Money), published in 1816. In this book, Müller defended paper money over metallic money, on the grounds that the "word" or stamp is what gives something a status as money, not the value of the material of which it is composed. Müller called this legitimating word or stamp "ideal money", and believed it to be the "'condition of possibility' of money as such". The reactionary and feudalistic thought in Müller's writings, which agreed so little with the spirit of the times, prevented his political ideas from exerting a more notable and lasting influence on his age, while their religious character prevented them from being justly appreciated. However, Müller's teachings had long term effects in that they were taken up again by 20th century theorists of corporatism and the corporate state, for example Othmar Spann (Der wahre Staat. Vorlesungen über Abbruch und Neubau der Gesellschaft, Vienna, 1921).