Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Калифорниядағы жер сілкінісі, АҚШ
Earthquake in California, United States
1857 жылғы 9 қаңтарда сағат 8:20-да (Тынық мұхиты уақыты бойынша) Калифорнияның орталық және оңтүстік бөлігінде Форт-Тейжон жер сілкінісі болды. АҚШ-та тіркелген ең ірі жер сілкіністерінің бірі саналатын бұл сілкініс шамамен 7.9 магнитудасына жетті. Ол Паркфилд пен Райтвуд арасында 225 мильге (350 км) дейін созылған Сан-Андреас жарылысының оңтүстік бөлігін қиратты. Дүмпуі Паркфилд маңында болғанымен, ең көп зардап шеккен орын Форт-Тейжон болғандықтан, оқиға Форт-Тейжон жер сілкінісі деп аталады. Форт-Тейжон Сан-Андреас және Гарлок жарылыстарының қиылысынан солтүстікке қарай орналасқан, мұнда Техачапи, Сан-Эмигдио және Сьерра-Пелона көлденең жоталары бірігеді. Бұл жер сілкінісі Сан-Андреас жарылысының осы бөлігінде болған соңғы ірі оқиға және Модификацияланған Меркалли шкаласы бойынша (MMI) Форт-Тейжон маңындағы Техачапи тауларында, сондай-ақ Сан-Андреас жарылысы бойымен Сан-Эмигдио тауларындағы Мил Потреродан (Пайн Маунтин Клубының жанында) Сьерра-Пелона тауларындағы Хьюз көліне дейін ең жоғары IX (Қырағы) деңгейінде бағаланған. Оқиғаның салдарына қатысты мәліметтер әртүрлі болды, соның ішінде негізгі дүмпуінің уақыты және таңертеңгі уақытта бірнеше жерде болған алдын ала дүмпулер де ескерілді.
The 1857 Fort Tejon earthquake occurred at about 8:20 a. m. (Pacific time) on January 9 in central and Southern California. One of the largest recorded earthquakes in the United States, with an estimated moment magnitude of 7.9, it ruptured the southern part of the San Andreas Fault for a length of about 225 miles (350 km), between Parkfield and Wrightwood. Although the shock was centered near Parkfield, the event is referred to as the Fort Tejon earthquake, because that was the location of the greatest damage. Fort Tejon is just north of the junction of the San Andreas and Garlock Faults, where the Tehachapi, San Emigdio, and Sierra Pelona Transverse Ranges come together. The earthquake is the most recent large event to occur along that portion of the San Andreas Fault, and is estimated to have had a maximum perceived intensity of IX (Violent) on the Modified Mercalli scale (MMI) near Fort Tejon in the Tehachapi Mountains, and along the San Andreas Fault from Mil Potrero (near Pine Mountain Club) in the San Emigdio Mountains to Lake Hughes in the Sierra Pelona Mountains. Accounts of the events' effects varied widely, including the time of the main shock as well as foreshocks that occurred at several locations earlier in the morning.
Тектоникалық орта
1857 жылғы жер сілкінісі Солтүстік Америка және Тынық мұхит тақталарының арасындағы трансформациялық шекарадағы орын ауыстырудың көп бөлігін қамтитын Сан-Андреас жарылысының оңтүстік бөлігін жыртып жіберді. Тынық мұхит тақтасы Солтүстік Америка тақтасының Сьерра-Невада үлкен аңғарлық блогына қатысты жыл сайын солтүстікке қарай шамамен жылжиды. Жыртылған түрлі бөліктердегі жылдық орын ауыстыру жылдамдығы Паркфилд, Чоламе, Карризо және Биг Бенд бөліктерінде жылдамдықпен, ал Мохаве солтүстік және Мохаве оңтүстік бөліктерінде жылдамдықпен шамаланған. Палеосейсмикалық зерттеулер осы Сан-Андреас жарылысының бөлігінде соңғы 3000 жыл ішінде көптеген тарихи алдындағы жер сілкіністерінің куәліктерін тапты.
The 1857 earthquake ruptured about of the southern part of the San Andreas Fault, the structure that accommodates most of the displacement along the transform boundary between the North American Plate and the Pacific Plate. The Pacific Plate is moving north relative to the Sierra Nevada Great Valley Block of the North American Plate at about per year. The displacement rate along the various sections that ruptured is per year along the Parkfield, Cholame, Carrizo and Big Bend sections and and per year along the Mojave north and Mojave south sections. Paleoseismic studies have found evidence for many prehistoric earthquakes in the last 3,000 years on this part of the San Andreas Fault.
Жер сілкінісі
Жер сілкінісі Оңтүстік Сан-Андреас жарылысының маңызды бөлігін жыртып жіберді, бірақ оның бүкіл ұзындығын емес. Оңтүстік Калифорния жер сілкінісі орталығының директоры Томас Х. Джордан, бұл сызықтың Кэджон өтегі маңындағы аймақта тоқтаған болуы мүмкін екенін айтты, себебі 1812 жылғы Райтвуд жер сілкінісі кезінде осы бөліктегі тектоникалық кернеу бірнеше он жыл бұрын босатылған. Жарылыс бойымен орташа сырғанау болды, ал максималды ығысу Сан-Луис-Обиспо округінің оңтүстік-шығысындағы Каризо жазығында тіркелді. Жер бетіндегі жарықтар ресми түрде танылған сырғанау ұзындығының шекарасынан тысқары созылуы мүмкін. Зерттеушілер жер жарығының куәгерлерден алынған бірінші және екінші қол деректерін жазды, олар бұл жарықтың жақында пайда болған жер бетіндегі жарық екенін, ескі жарықтардың топографиясы емес екенін көрсетті. Жарылыс аймағының ең солтүстік бөлігінде жер бетіндегі жарық Шоламеден солтүстікке қарай Сан-Бенито округіне дейін созылды. Оңтүстік бөлігінде халық тығыздығы жарылысқа жақын болған жоқ, сондықтан алғашқы бақылаушылар, басымен Форт Тежон мен Элизабет көлі арасындағы жарылысқа куә болған болуы мүмкін, себебі ол сол кездегі маңызды солтүстік-оңтүстік ішкі жол – Стоктон-Лос-Анджелес тас жолына жақын орналасқан. Бұл жол үш Джеффри Пайн ағашының астынан өтті. Қарастырылған үш ағаштың екеуінің төменгі бөліктері еңкейген, ал жоғарғы бөліктері салыстырмалы түрде тік қалпында болды. Ағаш сақиналарын зерттеу 1857 жылға дейін 10 және 25 жыл бұрын өсіп, сақиналардың еңкейген жаққа қарай екі есе жуандап өскенін растады. Бұл ағаш еңістігінің жиі кездесетін толықтыруы. Сейсмолог Керри Сийх жарылыс сырғанауы мен оған байланысты жердің қирауының түйін жолдары мен одан кейінгі ағаштардың еңісуіне себеп болғанын анықтады.
The earthquake ruptured a substantial portion of the southern San Andreas fault, but not the entire length. Thomas H. Jordan, director of the Southern California Earthquake Center, stated that the slip likely stopped in the area near Cajon Pass, perhaps because the tectonic stresses on that part of the fault had been released several decades earlier during the 1812 Wrightwood earthquake. The average slip along the fault was , and a maximum offset of was recorded in the Carrizo Plain area in southeastern San Luis Obispo County. Surface faulting may have extended beyond the boundaries of the regularly acknowledged slip length. Researchers recorded first and second hand accounts of the ground crack, which was understood to be recent surface faulting and not just the topography of the existing rift. On the extreme northern end of the rupture zone, the surface cracking extended north of Cholame into San Benito County. On the southern end, the population centers were not as close to the fault, and early observers were probably limited to the stretch of the fault between Fort Tejon and Elizabeth Lake, as that was close to the Stockton – Los Angeles Road, the primary inland north−south route then. that ran directly under three Jeffrey Pines. Two of the three trees examined were tilted in their lower extremity, while the upper portions remained relatively untilted. Tree ring dating confirmed that the trees had originated 10 and 25 years before 1857 and also that the rings began to grow twice as thick on the side in the direction of the tilt. This is a frequently noted compensation of tree tilt. Seismologist Kerry Sieh determined that fault slip and the associated ground disturbance were the source of the mole track and subsequent tree tilt.
Форалық тіректер
Әртүрлі есептер оқиғадан бір сағаттан тоғыз сағатқа дейін алдын ала сілкіністер болғанын көрсетеді және осы сілкіністердің (нақты емес) таралуына сүйене отырып, жарықшаның басталуы (эпицентр) Паркфилд пен Чоламе арасындағы аймақта болды деп есептеледі. Калифорния тарихының осы кезеңінде стандартталған уақытты ұстаудың болмауы, алдын ала сілкіністердің қашан болғаны туралы кейбір қателі есептерге себеп болды. 1857 жылы жергілікті күн уақыты қолданылды және Сан-Франциско сауда және басқа да іс-әрекет орталығы болғандықтан, ең дәл уақыт тіркелген жер болды. 1880 жылдарға дейін стандартты уақыт сақталмады, Тынық мұхиты уақыт белдеуі 120-шы меридианмен үйлестірілді. Жергілікті уақыттың айырмашылығы айтарлықтай болды, Сан-Франциско 122,43° батыс бойында, ал Сан-Диего 117,10° батыс бойында орналасқан, екеуінің арасындағы айырмашылық шамамен 22 минутты (әр градусқа 4 минуттан) құрады. Кем дегенде бір адам екі газетке сөйлескенде сілкініс уақыты жарты сағатқа дейін өзгеретінін хабарлады. Бірінші қолдардағы есептер бойынша, негізгі сілкініске дейін 1, 2 және 4 сағатта болған сілкіністер жиі кездесті, кейіннен олар таңертеңгі, таң және күн шығысы сілкіністері деп аталды. Таңертеңгі сілкініс Сан-Франциско (ММИ II–III), Сан-Хосе (ММИ IV) және Санта-Крус (ММИ IV) тұрғындарын сілкіндірді. Таңғы сілкініс осы жерлерде, сондай-ақ Форт-Тежон және Карризо жазығында сезілді. Күн шығысы сілкінісі Сан-Францискода (ММИ III), Монтерейде (ММИ IV) және Висалияда (ММИ II–III) сезілді. Сакраменто мен Лос-Анджелесте осы оқиғалар туралы хабарламалар түспеді. ХХ ғасырдың ортасындағы бірнеше жер сілкіністері таңғы және күн шығысы сілкіністерімен ұқсас болды, ал мұқият зерттеулер нәтижесінде Сих екі оқиға да Калифорнияның орталық жағалауында, шамамен Пойнт Консепшн мен Монтерей арасында болды деп болжайды. Сонымен қатар, сол кезеңде бес магнитудадан аз магнитудалы орталық Калифорниядағы жер сілкінісінің алдын ала сілкіністер сияқты үлкен ауданы болған жоқ, ал алты магнитудадан жоғары оқиғалардың "біршама үлкен" аудандары болды, сондықтан алдын ала сілкіністердің магнитудасы бес пен алты арасында болды деп айтуға болады. Паркфилд жер сілкіністері 1857 және 1966 жылдар аралығында ерекше тұрақты интервалмен (20 мен 30 жыл аралығында) орын алды. Сих осы оқиғалардың төртеуін (1901, 1922, 1934 және 1966) зерттеді және олар таңғы сілкіністің пайда болуының оңтүстік-шығыс шекарасын анықтауға көмектескенін анықтады. Бұл жер сілкінісі туралы хабарлардың таралуы мен қарқындылығы Паркфилд оқиғаларымен ұқсас. Дегенмен, Сан-Андреас таңғы сілкіністің жалғыз мүмкін көзі емес. Мысалы, 1952 жылдың 22 қарашасында болған 6 магнитудалы Брайсон жер сілкінісі "жақын арада" естілген хабарларды қайталайды. Бұл оқиға Сан-Андреастан батысқа қарай Насименто жарылысында болған болуы мүмкін, бірақ ең жоғары сезімталдық Ринконада жарылысы бойымен Сан-Андреастан оңтүстік-батысқа қарай болды.
Various accounts of the event indicate the presence of foreshocks between one and nine hours before the main event, and based on the (uncertain) distribution of those shocks, it is assumed that the beginning of the fault rupture (the epicenter) was in the area between Parkfield and Cholame, about northwest. The lack of standardized timekeeping during this period of California's history contributed to some of the inaccurate reports of when the pre shocks occurred. Local solar time was being used in 1857 and San Francisco would have been the locality with the most accurate time kept as it was a center of commerce and other activity. Standard time was not followed until the 1880s, with the Pacific Time Zone being aligned with the 120th meridian. The differences in local times were substantial, with San Francisco at 122.43 W and San Diego at 117.10 W, the difference between the two would be around 22 minutes (4 minutes per degree). At least one individual reported foreshock times that varied by as much as half an hour when speaking to two different newspapers. The firsthand reports were most abundant for the shocks felt at 1, 2, and 4 hours before the main shock which were later labeled the predawn, dawn, and sunrise shocks. The predawn event shook residents of San Francisco (MMI II – III), San Jose (MMI IV), and Santa Cruz (MMI IV). The dawn shock was felt in those locales plus Fort Tejon and possibly the Carrizo Plain. The sunrise shock was felt in San Francisco (MMI III), Monterey (MMI IV), and Visalia (MMI II – III). Sacramento and Los Angeles did not report any of these events. Several mid twentieth century earthquakes had similar felt reports to the dawn and sunrise shocks, and with close inspection, Sieh theorizes that both events were local to coastal central California, probably between Point Conception and Monterey. Also, during that period, no central California earthquake with a magnitude of less than five had a felt area as large as the two foreshocks, while events larger than magnitude six have had "somewhat larger" felt areas, so it could be said that the foreshocks most likely were between magnitude five and six. Parkfield earthquakes occurred with exceptionally regular intervals (between 20 and 30 years) between 1857 and 1966. Sieh studied four of these events (1901, 1922, 1934, and 1966) and found that they helped to determine the southeast boundary for the origination of the dawn foreshock. The coverage and intensities of felt reports for that earthquake show a solid resemblance to the Parkfield events. though the San Andreas is not the only possible source for the dawn event. For example, the November 22, 1952, magnitude six Bryson earthquake "nearly duplicates" the felt reports. That event may have occurred west of the San Andreas on the Nacimiento fault, though the highest felt reports were along the Rinconada fault around southwest of the San Andreas.
Зақым
Форт Тежондағы саздан салынған ғимараттардың көпшілігі ауыр зақымдарға ұшырады және бірнеше адам жарақат алды. Fort Tejon мен оңтүстік-шығысқа қарай, Сан-Андреас жарығының үстінде тікелей пайда болған Элизабет көлі аралығында жиырма мильге созылған аймақта тағы көптеген ғимараттар қирады. Сан-Диего және Санта-Барбара округтерінде өзендер мен бұлақтардың ағысы бұзылды, ал Керн өзені, Керн көлі және Лос-Анджелес өзендері жағалауларынан асып кетті. Солтүстік Санта-Клара округіндегі ұңғыма суының ағынына әсер етті. Пьюбло-де-Лос-Анджелес және Окснард жазығында батпақты жердің сұйықтануынан пайда болған жер жарықтары байқалды, ал Лос-Анджелес, Санта-Ана және Санта-Клара өзендерінің жанында жер тіректері туралы хабарлар келіп түсті.
Most of the adobe buildings at Fort Tejon were badly damaged and several people were injured there. More buildings were destroyed along a twenty mile stretch between Fort Tejon and southeast to Elizabeth Lake, a sag pond that was formed directly on the San Andreas fault. Streams and springs experienced disturbances in San Diego and Santa Barbara Counties, while the Kern River, Kern Lake, and Los Angeles River all spilled over their banks. Farther north in Santa Clara County the flow of well water was affected. Ground cracks from liquefaction of swampy ground were observed near the Pueblo de Los Angeles and in the Oxnard Plain, and ground fissures were reported near the Los Angeles, Santa Ana, and Santa Clara Rivers.
Кейінгі толқындар
Негізгі сілкіністен кейін кем дегенде 3,75 жылға созылған бірнеше серпілістер болды, бірақ осы көлемдегі жер сілкінісі үшін күтілгенге қарағанда ірі серпілістердің жалпы саны аз болды. Ең ірі төрт серпілістің барлығы 6 магнитудадан жоғары болды, алайда қолда бар деректердің шектеулі санына байланысты олардың орны мен шамасы бойынша үлкен белгісіздіктер бар. 9 қаңтар түні шамамен 6,25 магнитудалы үлкен серпіліс болды, оның ошағы Гарлок жарылысының жанында болуы мүмкін. Ең үлкен серпіліс 16 қаңтар күні түстен кейін болды, оның шамасы шамамен 6,7 магнитудаға жетеді, және оның ошағы теңіз жағалауында болуы мүмкін.
The main shock was followed by a series of aftershocks that continued for at least 3.75 years, although the total number of large aftershocks was less than would be expected for an earthquake of this size. The four largest aftershocks all had magnitudes greater than 6, although there are large uncertainties in both location and magnitude due to the limited number of data points available. On the night of January 9 there was a large aftershock with an estimated magnitude of about 6.25, with a possible epicenter near the Garlock Fault. The largest aftershock occurred on the afternoon of January 16 with an estimated magnitude of about 6.7, with a possible offshore location,
Болашақтағы қауіп
Ғалымдар мен мемлекеттік қызметкерлер Оңтүстік Калифорнияда тағы бір өте күшті жер сілкінісі болуы мүмкін екендігі және оның қандай зардаптарға әкелуі мүмкін екендігі туралы пікір білдірді. 1857 жылы жарылған жарықшаның бөлігі белсенділігін жоғалтқан, демалыс кезеңіне енген, сондықтан болашақта сол аймақтағы қозғалыс 1857 жылғы сияқты ірі жер сілкінісімен басталып, одан кейін қайтадан белсенділіксіз кезеңге түсуі мүмкін деген болжамдар пайда болды. Фрейзер Парк, Палмдейл және Райтвуд қалалары Сан-Андреас жарығына өте жақын орналасқан, бірақ егер осындай оқиға қайта орын алса, Лос-Анджелес аймағының көп бөлігі жарықшадан қашықтау болса да әсерге ұшырауы мүмкін. Калифорния технология институтының құрылыс инженері және геофизика профессоры Сваминатан Кришнан Паркфилдтен Райтвудқа дейінгі аралықта осындай жарылыс қайта болған жағдайда Лос-Анджелес аймағына ауыр зиян келтіретінін, әсіресе Сан-Фернандо аңғары қатты зардап шегетінін айтты. Лос-Анджелес су тасқалағы мен Калифорния су тасқалағы, Үлкен Лос-Анджелеске су жеткізуді қамтамасыз ететін екі маңызды инфрақұрылымдық жүйе, Техачапи және Сьерра-Пелона тауларындағы Форт-Техон жер сілкінісінің негізгі зардап шеккен аймағында Сан-Андреас жарығын кесіп өтеді.
Scientists and public service officials have speculated on the threat of another very large earthquake occurring in southern California and what type and scale of damage might result. The portion of the fault that ruptured in 1857 has settled into a period of dormancy and this has given rise to suggestions that future slip along that zone may be characterized by a very large 1857 type event followed by another period of inactivity. The communities of Frazier Park, Palmdale, and Wrightwood are all located very close to the San Andreas fault, though much of the Los Angeles area could be affected even at a greater distance from the rupture area if a similar event were to reoccur there. Swaminathan Krishnan, assistant professor of civil engineering and geophysics at the California Institute of Technology, said that if a similar rupture from Parkfield to Wrightwood were to happen again, it would severely affect the Los Angeles area, with the San Fernando Valley being particularly hard hit. The Los Angeles Aqueduct and California Aqueduct, two of the principal water transfer infrastructure systems supplying Greater Los Angeles, both cross the San Andreas fault within the main damage zone of the Fort Tejon earthquake, in the Tehachapi and Sierra Pelona Mountains.