Кіріспе

Оранж Гроув ісі – Австралиядағы саяси жанжал, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Австралиялық Еңбек партиясы үкіметі мен «Вестфилд» тобы арасындағы мәмілелерге қатысты. Бұл 2004 жылы сот шешімінен кейін, жер учаскесіне байланысты даудан соң «Оранж Гроув» сауда орталығын жабуға әкеп соқты, нәтижесінде шамамен 200 адам жұмыссыз қалды. Жақын жердегі сауда орталығының иесі «Вестфилд», «Оранж Гроув» орталығының заңдылығына күдік келтірді, себебі ол бұл мақсатта бөлінбеген жерде орналасқан болатын. Сот «Вестфилдтің» пайдасына шешім қабылдағаннан кейін, Ливерпуль қалалық кеңесі сауда орталығын мақұлдау туралы бұрынғы шешімін күшінде қалдыру үшін штаттық үкіметтен кері қайта бөлуге рұқсат сұрады. Штаттық үкімет жоспарлық есеп осындай қадамға кеңес бергеніне қарамастан, араласудан бас тартты, соның салдарынан «Оранж Гроув» орталығының бөлшек сауда бөлімі жабылуға мәжбүр болды. Орталықтың көлемді тауарлар бөлігі заң бойынша осы мақсатта бөлінгендіктен, ашық қалды. Бірақ, кейіннен штаттық оппозиция премьер-министр Боб Каррдың бас кеңесшісі мен «Вестфилдтің» көрнекті қызметкері арасындағы кездесу туралы ақпаратты жария етті, бұл «Вестфилдтің» үкіметтің араласпау шешіміне ықпал еткені туралы күдіктерді тудырды. Осыған байланысты парламенттік тергеу тағайындалды және Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәуелсіз комиссия тергеуді бастады. Тергеу 2005 жылы аяқталды, нәтижесінде ешбір адам жемқорлыққа қатысты қылмыстық жауапкершілікке тартылмады. Алайда, Комиссия лоббистерден жемқорлық туралы шағымдарды қарастыратын мемлекеттік қызметкерлерге арналған нұсқауларды күшейтуді NSW үкіметіне ұсынды.

Өмірбаян

2002 жылдың наурыз айында Сиднейлік кәсіпкер Набиль Газалдың атынан жұмыс істейтін архитектор Франк Моска, Сиднейдің Уорвик Фарм елді мекеніндегі Оранж Гроув жолындағы жеңіл өнеркәсіптік аймақтағы бір мүліктің қолданыстағы құрылыс келісімін өзгерту үшін өтініш берді. Бұл мүліктің мақсатын "ірі көлемді тауарлар/қоймалау"дан "қойма тазалау орталығына" өзгерту көзделді. Бұл негізінен бөлшек саудадан тұратын "сауда орталығын" салуға мүмкіндік беруді мақсат етті, бірақ ол "зауыттық дүкендер" деп сипатталды, тіпті бұл аймақ Жергілікті экологиялық жоспар (LEP) бойынша өнеркәсіптік пайдалану үшін бөлінген болатын, онда бөлшек саудаға, "ірі көлемді тауарлар" немесе мүлік иесінде өндірілген тауарлардың шектеулі ассортиментін қоспағанда, тыйым салынған. Аймақтың жоспарлауы, жақсы көлік инфрақұрылымы бар белгілі орталықтардан бөлшек сауданы ынталандырмау саясатына сәйкес келеді, бұл қазіргі уақытта Мемлекеттік экологиялық жоспарлау саясатының (SEPP 66) жобасы ретінде көрініс тапқан: Жерді пайдалану мен көліктің интеграциясы. Оранж Гроув учаскесінде автобус қатынасы нашар болды және демалыс күндері мүлдем болмады. Кейіннен Кеңес қызметкерлері жаңа құрылыс өтініші қажет екенін хабарлады, ол 5 маусымда ұсынылды. 13 маусымда Кеңес Москаға LEP бойынша мүлікте қандай бөлшек сауда қызметтерін жүргізуге болатынын нақты көрсете отырып хат жолдады. Моска мырза шілде айында Қоршаған ортаға әсерін бағалау туралы есеп ұсынды, онда "қойма тазалау орталықтары" LEP-пен тікелей тыйым салынбағанын және осылайша Кеңес оларға келісім бере алатынын мәлімдеді. Құрылыс өтініші ақырында қараша айында халық пікірін алу үшін жарияланды және ешқандай пікір түспегендіктен, Кеңес ережелеріне сәйкес, оны Кеңес комитетіне жүгінбестен, бөлім басшылары деңгейінде мақұлдауға болады деп шешілді. 15 желтоқсанда пікір білдіру мерзімі аяқталғаннан кейін Ливерпуль қалалық кеңесінің қызметкері құрылыс өтінімін мақұлдады, өйткені LEP "қойма тазалау орталықтарына" тыйым салмайды. Мақұлдаудан бұрын, Orange Centre қараша айында жұмысын бастады, ал ресми ашылу рәсіміне жергілікті депутат және мемлекеттік жоспарлау министрі Крейг Ноулз қатысты.

Құқықтық іс-қимыл

2003 жылғы 17 маусымда Westfield Group компаниясы, Ливерпульдің орталық бизнес ауданындағы Orange Grove алаңынан оңтүстікке қарай 1 шақырым жерде орналасқан, 3 қабатты, сондай-ақ үлкен сауда орталығын басқарады. Компания Жер және қоршаған орта сотына сот ісін қозғап, өнеркәсіптік аймақта жұмыс істейтін бөлшек сауда дүкенінің қалалық кеңестің Жергілікті қоршаған орта жоспарына (LEP) қайшы екенін мәлімдеді. 8 желтоқсанда Ливерпуль қалалық кеңесі LEP-ті өзгерту туралы шешім қабылдады, онда "аутлет-орталық" терминіне жаңа анықтама енгізіліп, Orange Centre алаңының жері ретроспективті түрде қайта жіктелуі қарастырылды. 2004 жылғы 16 қаңтарда сот Westfield компаниясының пайдасына шешім шығарып, орталықтың бөлшек сауда қызметін тоқтатуға бұйырды, аталған мерзім кейіннен 30 маусымға дейін ұзартылды. Бұл үкім 31 наурызда Апелляциялық сотта да расталды. Аталған дау-дамайға қарамастан, Карр үкіметі экономикалық басқарудағы бірқатар бұзылықтарға байланысты Ливерпуль қалалық кеңесін қызметтен шеттетуге мәжбүр болды. 16 наурызда бұрынғы генерал-губернатор Джон Керрдің қызы Габриэль Киббл әкімшілік қызметке тағайындалды. 14 сәуірде Киббл Ливерпульдің Жергілікті қоршаған орта жоспарына (LEP) түзету ретінде ретроспективті қайта жіктелу туралы өтінішті Инфрақұрылым және жоспарлау министрінің орынбасары, жоспарлау басқармасының министрі Диан Бимерге, жоспарлау заңнамасының талаптарына сәйкес жіберді.

LEP-ті ретроспективті өзгертуді қарау

2004 жылдың 15 сәуірінде «Вестфилд» компаниясының корпоративтік істер жөніндегі директоры Марк Райан премьер-министр Каррдың бас кеңесшісі Грейм Веддербернге телефон соғып, орталықты жоспарлау жөніндегі Ливерпуль кеңесінің алғашқы шешімінің сыбайлас жолмен қабылданғанын мәлімдеді. Келесі күні Веддерберн бұл айыптауды Каррмен және министр Бимердің бас кеңесшісі Майкл Мигермен талқылады. Кейін ол Бимерге тікелей телефон соғып, «Ливерпульден келетін ақпаратқа сақ болуды» және «Вестфилдтен бірнеше айыптау түскенін» айтты. 19 сәуірде Райан Веддербернмен кездесіп, Ливерпуль қалалық кеңесі туралы мәлімдемелерінің толық мәліметтерін берді, бірақ нақты дәлелі жоқ екенін мойындады. Веддерберн 20 сәуірдегі кездесуде Мигердің айтуынша, Бимерге: «Сіз өте сақ болуыңыз керек, ешқандай қысымға ұшырамауыңыз керек, осы жоспарды жасау және шешім қабылдау кезінде заңсыз лоббилеуге жол бермеуіңіз керек» деді. Дегенмен, кейін ICAC-қа ұсынылған дәлелдерге сәйкес, Веддерберн Бимердің LEP-ге ұсынылған өзгеріс бойынша қандай шешім қабылдауы керек екенін айтқан жоқ. ICAC кейінгі тергеулер барысында бұл сыбайлас жемқорлық айыптаулары Бимердің LEP-ті өзгертпеу шешіміне әсер еткен-етпегенін анықтауға баса назар аударды. 16 маусымда Инфрақұрылым, жоспарлау және табиғи ресурстар департаменті Бимерге Ливерпуль қалалық кеңесінің LEP-ге ұсынған өзгерісін мақұлдауға кеңес берді, бұл сауда орталығының жоспарлауын ретроспективті түрде растауға мүмкіндік берер еді. Департамент басшысы Дженифер Вескотт 25 маусымда қол қойылған меморандумда бұл ұсынысқа қарсы шықты. Бимердің бас кеңесшісі Майкл Мигер кейіннен Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәуелсіз комиссияға (ICAC) былай деді: «Бұл мен бұрын ешқашан көрмеген жағдай еді. Бұл өте ерекше және, менің ойымша, бір жағынан шатастыратын болды». Орталықтың 2004 жылдың ортасында жабылу мерзімі жақындаған сайын екі тарап та қысымды күшейтті. «Вестфилд» егер «Orange Grove» жұмысын жалғастыруға рұқсат берілсе, өз орталығын қайта дамытуға 150 миллион австралиялық доллар бөлгісін жоғалтатынын мәлімдеді және «Orange Grove» жергілікті экономикаға жылына 18 миллион австралиялық долларға дейін зиян келтіруі мүмкін екенін айтты. Вескоттпен қосымша талқылаулардан және тағы бір меморандумнан кейін Бимер 2004 жылдың 8 шілдесінде сауда орталығы Ливерпуль сауда орталығының бәсекеге қабілетін төмендетуге бағытталған ұсынылған өзгеріні мақұлдаудан бас тартты.

Сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулар

2004 жылдың 10 шілдесінде Orange Grove иесі Газал 22 мамырда еңбекші партиясының өкілі Джо Триподи оған ретроспективті мақұлдауға Бимердің бас тартатынын айтқандығын куәландырған заңдық мәлімдемеге қол қойды. Одан әрі, ол Триподидің Вестфилдпен байланысқа келгеннен кейін Каррдың Бимерге ұсынысты қабылдамауды тікелей тапсырғанын айтқандығын мәлімдеді. Сонымен қатар, Газалдың досы және шартты түрде жұмыс істейтін тазалаушы Самир Баргшоун сол күні Триподидің Бимердің оған Каррдың Ливерпульдегі дизайнерлік дүкендердің аумағын қайта бөлу туралы келісімге қол қоймауды бұйырғанын айтқанын естігенін куәландырған заңдық мәлімдемеге қол қойды. Газалдың адвокаты Джозеф Д’Агостино да Триподи жоспарлау мәселесінің «өзінен жоғары деңгейде» шешілетінін айтқандығы туралы заңға сәйкес мәлімдемеге қол қойды. Сауда орталығының архитекторы Моска Триподидің қайта бөлу туралы айтқан сөзін куәландырды: «Карр Бимерге қоңырау шалып, оны бұзуға бұйырды». Газалдың бұл айыптамаларына бұқаралық ақпарат құралдары кеңінен назар аударды, нәтижесінде мемлекеттік оппозиция және Сиднейдің The Daily Telegraph таблоиді де оқиғаға араласты. Кейіннен Инфрақұрылым, жоспарлау және табиғи ресурстар министрлігінің Бимер министрге ұсынған құжаты орталықты қайта бөлуді қолдағандығы белгілі болды, себебі орталық жабылса көптеген жұмыс орындары жойылар еді. Оппозицияның бұрынғы жетекшісі Джон Брогден парламентте Бимердің Кибблдің ұсынысын қолдайтыны туралы баспасөз хабарламасының жобасын ұсынды. Сондай-ақ, Вестфилдтің жоғары лауазымды лоббисі Марк Райан 2003 жылдың 15 сәуірінде, Кибблдің қайта бөлуді жариялағаннан екі күн өткен соң, премьер-министрдің бас кеңесшісі Грейм Веддербернге телефон соққандығы анықталды. Веддерберн 19 сәуірде Райанмен және тағы бір Вестфилд басшысы Крейг Маршаллмен кездесті. Веддерберн өз әрекеттерін қатты қорғағанымен, Orange Grove осы кездесулердің назар ортасында болғанын ашық мойындады. Премьер Карр, Веддерберн және Бимер бұл екі оқиға арасындағы байланыс туралы бұқаралық ақпарат құралдарының сұрақтарына жауап берді.

ICAC тергеу

ICAC бұл мәселелерді тергеп, 2004 жылдың желтоқсанынан 2005 жылдың 23 наурызына дейін қоғамдық тыңдаулар өткізді және тамыз айында есеп берді. Ол Ливерпуль қаласы әкімшілігінің жоспарлау өтініші бойынша қабылдаған бастапқы шешімінің сыбайлас жемқорлыққа байланысты еместігін анықтады. Райанның бастапқы шешімдегі сыбайлас жемқорлық туралы айыптаулары "зияратты" болуы мүмкін, бірақ сыбайлас жемқорлық емес екенін анықтады. Премьер-министр Каррдың, Веддерберннің немесе Мигердің әрекеттерінде сыбайлас жемқорлық белгілері табылмады. Вестакотттың қорғауын зерделеді, бірақ ешқандай заңбұзушылық анықтамады. Wedderburn-нің Ливерпуль қаласы әкімшілігінің бастапқы шешіміне қатысты сыбайлас жемқорлық туралы алаңдаушылығы Министр Бимердің түзетілген ЖСҚ-ны қабылдамау шешіміне елеулі әсер етпеді, және бұл шешім заңды жоспарлау негіздерімен толықтай негізделген еді. Триподиге қатысты ICAC Триподидің "Газкорптың мәселе шешушісі ретінде жұмыс істеуге ынталы болғанын, өйткені бұл жұмыс оның пікірінше, аса қиын емес, бірақ оны жұмысқа алғандардың алдында оның беделін арттырады" деп болжады, бірақ Бимердің ЖСҚ-ға ұсынылған түзетутің мақұлдануына сенімсіздік білдіргеннен кейін, ол 22 мамырда "ЖСҚ түзетуінің қабылданбауының нақты себебін жоғары билікке немесе оның бақылауынан тыс ықпалы бар тұлғаларға жатқызу арқылы осы жағымсыз нәтижеден алшақтауға тырысты". ICAC сыбайлас жемқорлықтың ешқандай дәлелін таппады, бірақ Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметіне лоббистермен жұмыс істеу жөніндегі нұсқауларын жақсартуды ұсынды. Сондай-ақ, Үкіметке сыртқы тараптарға қатысты сыбайлас жемқорлық туралы айыптауларды қарау үшін министрлер мен олардың қызметкерлері үшін жақсырақ хаттамаларды қабылдауды ұсынды. Қазіргі нұсқаулар мемлекеттік қызмет нұсқауларына негізделгенін атап өтті және министрлік қызметкерлеріне "әдепсіз мінез-құлықты немесе күдікті сыбайлас жемқорлықты жоғары басшылыққа хабарлауды" тапсырды, бірақ "жоғары басшылық" кімдер екенін нақтыламады. Соңында, Үкіметке 66 нөміріндегі Жер пайдалану және көліктің интеграциясы мемлекеттік экологиялық жоспарлау саясатын аяқтауды ұсынды.