Кіріспе

Жаһандық мұхит биологиялық деректерін жинауға арналған спутниктік сенсор SeaWiFS (Sea Viewing Wide Field of View Sensor) – жаһандық мұхиттың биологиялық деректерін жинауға құрылған спутниктік сенсор. 1997 жылдың қыркүйегінен 2010 жылдың желтоқсанына дейін жұмыс істеген оның басты мақсаты теңіз фитопланктоны (микроскопиялық өсімдіктер) тудыратын хлорофилл мөлшерін өлшеу болды.

Бағдарламалық жасақтама

NASA Ocean Color веб-сайты арқылы SeaWiFS деректерімен жұмыс істеуге арналған тегін бағдарламалық жасақтама ұсынады. Бұл бағдарламалық қамтамасыз ету SeaDAS (SeaWiFS Data Analysis System) деп аталады және спутниктік деректерді визуализациялау және өңдеуге арналған, 1, 2 және 3-деңгейлі деректермен жұмыс істей алады. Бұл бастапқыда SeaWiFS деректері үшін жасалған болса да, қазіргі кезде оның мүмкіндіктері көптеген басқа спутниктік дерек көздерімен де жұмыс істеу үшін кеңейтілді. SeaWiFS деректерін оқу және олармен жұмыс істеу үшін Matlab, IDL немесе Python сияқты басқа бағдарламалық қамтамасыз етулер мен бағдарламалау тілдерін де пайдалануға болады.

Қолданбалар

Әлемдік немесе өңірлік хлорофилл мөлшерін бағалау, демек фитопланктонды бағалау, климаттың өзгеруі мен балық шаруашылығы өндірісі үшін маңызды салдарларға ие. Фитопланктон климаттың өзгеруіне ықпал ететін негізгі фактор – көмірқышқыл газын сіңіруде зор рөл атқарады. Фитопланктонның бір бөлігі мұхит түбіне шөгіп, атмосферадан көмірқышқыл газын алып, оны кем дегенде мың жылға мұхиттың терең қабаттарында сақтап қалады. Сондықтан, мұхиттан алынатын бастапқы өнімнің деңгейі климаттың өзгеруін тежеуде маңызды рөл атқара алады. Ал негізгі өндіріс баяуласа, климаттың өзгеруі үдемеуі мүмкін. Кейбір ғалымдар фитопланктонның гүлденуін ынталандыру және атмосферадан көмірқышқыл газын алу үшін теңізге темір қосуды ұсынады. Бұл тәжірибелер жүргізілсе де, жүргізілмесе де, әлемдік мұхиттардағы хлорофилл концентрациясын бағалау және оның мұхиттың биологиялық айырбасындағы рөлі климаттың өзгеруін болжау және оған бейімделу қабілетіміз үшін өте маңызды болуы мүмкін. Фитопланктон – мұхит азық тізбегінің негізгі құрауышы, ал океанографтар мұхит хлорофилі мен балық шаруашылығы өндірісі арасындағы байланысты біраз уақыттан бері зерттеп келеді. Фитопланктонның теңіз балықтарының өнімімен байланысы азық тізбегіндегі трофикалық деңгейлердің санына және олардың тиімділігіне байланысты. Фитопланктоннан коммерциялық балық аулауға дейінгі трофикалық байланыстар мен трофикалық тиімділік деңгейлерінің бағалаулары кеңінен талқыланды, бірақ олардың негізділігі әлі толыққанды дәлелденбеді. Соңғы зерттеулер көрсеткендей, фитопланктон мен балық шаруашылығы өнімі арасындағы оң байланысты модельдеуге болады және оны тиісті масштабта қарастырғанда өте жоғары корреляцияны көрсетуі мүмкін. Мысалы, Уэр мен Томсон (2005) жергілікті балық өнімінің (тонна/км²) мен орташа жылдық хлорофилл концентрациясының (мг/м³) арасындағы r² көрсеткіші 0,87-ге жететінін анықтады. Басқа зерттеулерде Тынық мұхитының Хлорофилл фронтының ауысу аймағы (хлорофилл тығыздығы 0,2 мг/м³) логгерхед бетегесінің таралуының маңызды факторы екені анықталды.