Түркия Футбол Федерациясы

Кіріспе

Түркия футбол федерациясы (Türkiye Futbol Federasyonu; TFF) – Түркиядағы футболдың басқарушы органы. Ол 1923 жылғы 23 сәуірде құрылған, сол жылы ФИФА-ға және 1962 жылы УЕФА-ға қосылған. Федерация Түркия ұлттық футбол құрамасын, Түркия футбол лигасы мен Түркия кубогын ұйымдастырады.

Лигалар

Түрік футбол лигасы жүйесі сегіз деңгейге бөлінген, ең жоғарғы деңгейдегі Süper Lig-ден бастап, жергілікті әуесқой дивизиондарға дейін.

Шараптар

Түрік кубогы 1980–81 маусымда «Федерация кубогы» (түрікше: Federasyon Kupası) деп аталды, ал 1992–93 маусымда қайтадан «Түрік кубогы» болып өзгертілді.

Қонақжайлық ұсыныстар

Түркия УЕФА Еуропа чемпионатын өткізуге бес рет үміткер болды. Түркия Грекиямен бірлесіп УЕФА Еуро-2008 үшін ортақ өтінім берді, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Олардың УЕФА Еуро-2012 өткізуге жасаған өтінімі де нәтижесіз болды, турнир Польша мен Украинаға берілді. Федерация УЕФА Еуро-2016 өткізуге де үміткерлік білдірді, алайда УЕФА Еуро-2016 Францияда өткізілетінін хабарлады. Түркия УЕФА Еуро-2024 турниріне де қатысты, Германиямен бәсекелесті. Германия жарысқа қабылданатын ел деп жарияланды. Түркия Италиямен бірге УЕФА Еуро-2032 чемпионатын қабылдайды (екеуі де бұрын 2016 жылы бір-біріне қарсы күрескен), осылайша Түркия бесінші әрекетімен УЕФА Еуропа чемпионатын өткізуге қол жеткізеді. Түркия бұған дейін 2005 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалын, 2023 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасының финалын және 2009 жылғы УЕФА Кубогының финалын Ыстамбұл қаласында өткізген. Жастар деңгейінде олар 2008 жылы УЕФА-ның 17 жасқа дейінгі Еуропа чемпионатын өткізді, ал бұрын 1993 жылы да осы турнирді қабылдаған.

Төрағалар

АтыЖылдар Юсуф Зия Оніш1922–1926 Мувафак Менменсіоғлу1926–1931 Хамди Емін Чап1931–1937 Седат Риза Істек1937–1938 Даниял Акбел 1938–1943 Зия Атеш 1943 Саді Карсан1943–1948 Вільдан Ашир Савашир1948–1949 Ульві Зія Єнал1949–1952 Мехмет Аркан1952 Мүмтаз Тархан1952 Орхан Шереф Апак1952–1954 Ульві Зія Єнал1954 Хасан Полат1954–1957 Орхан Шереф Апак1957–1958 Сафа Ялчук1958–1959 Аты Фаїк Гьокай1959–1960 Мухтерем Озйурт1960–1961 Бекір Сілачжілар1961 Орхан Шереф Апак1961–1964 Мухтерем Озйурт1964–1965 Орхан Шереф Апак1965–1970 Хасан Полат1970–1976 Фюрузан Текіл1976–1977 Сабахаттін Єрман1977 Ібрагім Іскече1977–1978 Доган Андач1980 Yılmaz Токатли1980–1984 А. Кемаль Улусу1984–1985 Єрджан Унвер1985–1986 Єрденає Офлаз1986 Алі Урас1986–1987 Аты Халім Чорбали1987–1989 Шенес Єрзік1989–1997 Озкан Олчай1997 Абдуллах Кигили1997 Халук Улусой1997–2004 Левент Бичакджи2004–2006 Халук Улусой2006–2008 Хасан Доган15 ақпан 2008 – 5 шілде 2008 Махмут Озгенер19 тамыз 2008–29 маусым 2011 Мехмет Алі Айдънлар29 маусым 2011 – 31 қаңтар 2012 Yildirim Демірорен27 ақпан 2012 – 1 наурыз 2019 Хусну Гюрелі (уақытша)1 наурыз 2019 – 1 маусым 2019 Нихат Оздемір1 маусым 2019 – 4 сәуір 2022 Сервет Ярдимджи (уақытша)4 сәуір 2022 – 16 маусым 2022 Мехмет Бююкєкші16 маусым 2022 – қазіргі уақыт

Бұрынғы ұлттық чемпионаттарды мойындамау

1924 жылы ТФФ бүкіл ел бойынша чемпионат ұйымдастырды. Сол жылы ұлттық футбол чемпионын анықтау үшін Түркия футбол чемпионаты (түрікше: Türkiye Futbol Şampiyonası) өткізілді. Чемпионат форматы нокаут жүйесіне негізделген, елдің әр аймақтық лигасының жеңімпаздары арасында күрес жүргізілді. Бірнеше жыл өткен соң, 1937 жылы, Millî Küme деп аталатын алғашқы ұлттық лига құрылды. Бұл лига 1950 жылға дейін, Түркия футбол чемпионаты да таратылғанға дейін бір жыл бойы сақталды. Екі жарысқа да ТФФ ұйымдастырды және олар ресми чемпионаттар болып есептелгенімен, оларды ұйымдастырған федерацияның өзі оларды мойындамайды және есепке қоспайды. Бүгінгі күнге дейін осындай ерекше және заңсыз бас тартудың нақты себебі немесе себептері айтылмады. Еуропадағы барлық басқа футбол федерациялары бұрынғы ұлттық чемпионаттарын безгексіз мойындайды. Түрік федерациясы ғана осындай қатыгез ұстанымды сақтап тұр. Осының салдарынан, 1947 жылы жеңіп алған чемпиондық атағын федерацияның мойындауын ресми түрде талап еткен алғашқы клуб Анкара Демирспор болды, бірақ бүгінгі күнге дейін ешқандай жауап алмады. Клуб президенті Нұғман Явуз Түркия федерациясымен екі рет байланысқа түскенін, бірақ федерациядан ешқандай жауап келмегенін мәлімдеді. Fenerbahçe де осы ұлттық чемпионат атақтарын дұрыс мойындауды сұрады, бірақ олар да конструктивті емес жауап алды. Екі чемпионатта барлығы тоғыз титул жеңіп алған клуб, осы ресми атақтарды заңды түрде мойындауды талап етеді. Атақтарды мойындау талабына қоса, Fenerbahçe-тің 2023-2024 маусымдық формасында 5 жұлдызды белгі орналасқан, бірақ федерация ережелеріне қайшы келетін болғандықтан лига матчтарында киюге рұқсат берілмейді, және федерация олармен ойнауға рұқсат бермеді, мүмкін, ТФФ 1959 жылға дейінгі чемпионаттарды мойындасын деген үмітпен. Сондай-ақ, клубтың веб-сайтында 28 чемпионат ресми атақтар ретінде көрсетілген, бұл ТФФ-тің 1959 жылға дейінгі титулдарды мойындамауына наразылық білдірудің бір тәсілі болуы мүмкін. Мысалы, танымал спорт жазушысы және комментаторы Мехмет Демиркол 2016-2017 маусымында Бешикташ 15-ші емес, жалпы 20-шы чемпионатын жеңіп алғанын айтты. Көптеген спорт журналистері, беделді тұлғалар, саясаткерлер және шенеуніктер де бұл мәселе бойынша өз пікірлерін ашық білдіріп, Түркия федерациясы бұрынғы чемпионат атақтарын анық мойындауы және есепке алуы керек деген пікірді қолдады. Олардың арасында тарихшы және Галатасарай орта мектебінің директоры Вахдеттин Энгін де бар. 2002 жылғы Түркия футбол федерациясының төрелік сотының шешімін талдаған тарихшылардың пікірінше, Түркия лигасының чемпионаттары 1959 жылға дейін басталды және 1959 жылға дейінгі чемпионаттар есептен шығарылмауы керек.

The TFF organized a nationwide championship as early as 1924. That year the Turkish Football Championship (Turkish: Türkiye Futbol Şampiyonası) was held in order to bring forth a national football champion. The championship format was based on a knockout competition, contested between the winners of each of the country's regional leagues. Some years later, in 1937, the first national league called Millî Küme was introduced. The league was held until 1950, one year before the Turkish Football Championship was also abolished. Even though both competitions were organized by the TFF and were official championships respectively, they are not acknowledged and counted by the very same federation which held them. Until today no official reason or motive was given for the unparalleled and irregular denial. All other football associations in Europe without exception consequently acknowledge their former national championships. The Turkish Federation is the only one with such a stance. As a result, Ankara Demirspor became the first club to officially demand the federation to acknowledge their championship title won in 1947, but received no answer at all to date. Club president Nuğman Yavuz stated that he contacted the Turkish Federation twice, but the federation did not respond in any way. Similarly, Fenerbahçe also requested proper acknowledgement of these national championship titles, and faced the same unconstructive reaction. Having won a total of nine titles in both former championships, the club demands to have those official titles rightfully acknowledged. In addition to requesting proper acknowledgement of the titles, Fenerbahçe's kit for the 2023 24 season includes a badge with 5 stars above which can't be worn in league matches because it is against the regulations of the federation and they did not give permission to play with them, likely in the hopes that the TFF will recognize their pre 1959 championships, also notably on the club's website the 28 championships are listed as if they were official likely as an act of protest against the TFF's lack of recognition of the pre 1959 titles. For instance, Mehmet Demirkol, a renowned sports writer and commentator, stated that Beşiktaş won their 20th championship title overall in the 2016–17 season, not their 15th. Numerous other sports writers, persons of authority, politicians, and officials also openly expressed their opinions on this issue and reinforced the view that the Turkish federation should unambiguously acknowledge and count the former championship titles. Among them is also historian and headmaster of the Galatasaray High School Vahdettin Engin. According to historians' analysis of the 2002 Turkish Football Federation Arbitration Court decision, which stated that the Turkish League Championships began before 1959 and the championships before 1959 cannot be left uncounted.

2023 жылы "Анкарагуджи" - "Чайкур Ризеспор" матчының барысында болған жанжал

2023 жылдың 11 желтоқсанында МКЕ Анкарагуджи мен Чайкур Ризеспор арасындағы матч барысында төбелес болды, нәтижесінде жанкүйерлер ойын алаңына басып кіре алды. Бет сүйегіне жеңіл жарақат алып, көзіне зардап шеккен Меллер 13 желтоқсанда ауруханадан шығарылды. Сол күні лига ойындарының тоқтатылу мерзімі 2023 жылдың 19 желтоқсанында аяқталады деп хабарланды.