Кіріспе

Франклин Д. Рузвельт Президент кітапханасы мен мұражайы – Нью-Йорк штатының Хайд-парк қаласындағы президенттік кітапхана. Рузвельт отбасының Спрингвуд есімімен белгілі болған мүлігінде орналасқан бұл кітапхана АҚШ-тың 32-ші президенті Франклин Делано Рузвельттың (1933–1945) құжаттарын сақтайды. Кітапхана 1939–1940 жылдары Президенттің жеке басшылығымен салынды және 1941 жылғы 30 маусымда ашылды. Бұл АҚШ-тағы алғашқы президенттік кітапхана және Ұлттық архивтер мен құжаттар басқармасының басқаруындағы он үш президенттік кітапхананың бірі.

Тарих

Рузвельт естеліктерді ынтамен жинаушы және әуесқой тарихшы болған. Ұлы депрессия кезеңінде ел тарихының кең ауқымды және маңызды кезеңіне басшылық еткен, сол кездегі екі мерзімдік президент ретінде, ол өмір бойы қоғамдық қызмет және жеке жинақтау арқылы жинаған мол тарихи құжаттардың, кітаптардың және естеліктердің сақталуы үшін арнайы мекеменің қажеттілігін түсінді. Ол кейін тапсырған кітапхананы Филадельфиялық мердігер Джон МакШайн Рузвельт пен оның анасы Сара бұрын сыйлаған жерге салдырды. Рузвельт тірі кезінде оның жеке мұрағатшысы болған Маргарет Сакли кітапхананың құрылуына қатысып, алғашқы екі он жылдық бойы мұрағатшы қызметін атқарды.

Прецедент құру

Рузвельт президенттікке сайланғанға дейін президенттік құжаттардың тағдыры жайлы шешім кездейсоқ қабылданатын. Ұлттық мұраның құнды бөлігі болғанымен, басшылардың құжаттары олар қызметтен кеткен кезде өздерімен бірге алып кететін жеке меншік болатын. Кейбіреулері сатылып немесе жойылды, ал басқалары отбасыларында сақталып, ғалымдар үшін ұзақ жылдар бойы қолжетімсіз болды. Соңында, кейбір жинақтар Конгресс кітапханасына және жекелеген архивтерге жетті. Франклин Рузвельт осы жағдайды өзгертіп, құжаттарын үкіметке сыйға тартқан арқылы оларды халыққа ашты – ол мұны жасаған алғашқы президент болды. Бұл құжаттар оның 1911-1913 жылдардағы Нью-Йорк штатының сенаторы, 1913-1920 жылдардағы Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысы, 1929-1932 жылдардағы Нью-Йорк штатының губернаторы және 1933-1945 жылдардағы АҚШ Президенті қызметтерімен қатар, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің тарихы және Нью-Йорк штатының Датчесс округы бойынша жеке құжаттар, кітаптар мен естеліктер жинағын қамтыды.

Орналасуы және ғимараттары

Кітапхана Рузвельт отбасының Хайд-парк кеңдігінің аумағында орналасқан. Ол Гудзон аңғарының дала тасынан салынған, ол оның ұнатқан жергілікті голланд отаршылдық сәулет стилінде салынған. Президент Рузвельт 1937 жылдың 12 сәуірінде салған эскизінде, жобаланған ғимараттың соңында таңдалған орынға өте жақын екені және жер жоспарының бүгінгі негізгі бөлікке шамамен сәйкес келетіні көрсетілген. Ғимаратты бас сәулетші Луис А. Саймон және кеңесші сәулетші Генри Дж. Тумбс, Рузвельт өзінің эскиздері негізінде жобалады. Ол жеке сыйлықтар есебінен 376 000 долларға салынды және 1940 жылдың 4 шілдесінде Ұлттық мұрағат басқаратын федералдық үкіметке тапсырылды. АҚШ-тың алғашқы мұрағатшысы Роберт Д. У. Коннор президенттің өзінің құжаттарын ғалымдарға ашық қолжетімді етуі туралы: «Франклин Д. Рузвельт – тарихшының тілегіне елдің берген жауабы» деді. Кітапхана 1940 жылы аяқталған кезде-ақ толып кетті, себебі Рузвельт президенттікке екі мерзімнен артық сайлануды күтпеген. 1950 жылғы есепте кітапханада 50 миллионнан астам материал бар екені, оның ішінде 16 000 кітап, 15 000 фотосурет, 275 000 фут кинофильм және 300 дыбыс жазбасы бар екені айтылды. Кітапхана 21 ғасырда толыққанды қайта жаңартылды, ол алғаш рет 2013 жылдың 30 маусымында қайта ашылды. Көп миллиондық жөндеу жұмыстарына мемлекеттік қолдау және жеке сыйлықтар тартылды, оған көрме алаңын кеңейту, жүргізу-жайлау жүйесін жаңарту және зерттеу бөлмелерін жақсарту кірді. Сол күні Рузвельт отбасының мүшелері мен тарихшы Джеффри Уорд қайта бағыштау салтанатында сөз сөйледі.

Басқа мұрағаттар

Кітапхананы жоспарлаудың бастапқы кезеңінде Президент Элеонора Рузвельттің құжаттары бұл жерде сақталуы мүмкін деген үмітін білдірді. 1942 жылы Президент Рузвельт оның құжаттарына орын жетпесе, ғимараттың солтүстік және оңтүстік жақтарына қосымша қанаттар салудың сызбасын жасады. 1962 жылы қайтыс болған кезде Рузвельт ханымның құжаттары үш миллион беттен тұратын. 1961–1969 жылдары кітапханада қызмет еткен Элизабет Б. Дрюри Элеонора Рузвельттің құжаттарын сақтау үшін қанаттарды салуға қаражат жинады. Құрылыс 1972 жылы аяқталды. Кітапханада Рузвельтпен байланысты Генри Моргентаудың 840 томдық күнделігі сияқты, басқалардың да сыйға берген құжаттары сақталған.

Президент кітапханалары туралы заң

Рузвельттің іс-әрекетін үлгі ретінде пайдаланып, Конгресс 1955 жылы Президенттік кітапханалар заңын қабылдады. Бұл болашақ президенттердің құжаттарын сақтау үшін жеке салынып, мемлекеттік басқарудағы кітапханаларға қатысты процедураларды реттеді; Герберт Гуверден бастап Джордж Бушқа дейінгі барлық президенттердің құжаттарын Ұлттық мұрағат бақылайтын президенттік орталықтары бар. 1978 жылғы Президенттік жазбалар заңының нәтижесінде ресми президенттік құжаттар жалпыға иелікке көшті, бұл заң президенттік мұражайлардың мөлшері мен қаржыландыруын шектеуші заңнамамен қолдауға алынды.

Мұражай

Рузвельт кітапхана маңызды зерттеу орталығына айналып, мұражайға келушілерді тартады деп үміттенді. Ғимараттың мұражай бөлімі 1941 жылғы 30 маусымда ашылды. Бірақ, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Рузвельттің жоспарлары өзгерді, кітапхананы зерттеу мекемесі ретінде ресми ашу мерзімі шегерілді, себебі президент үшінші мерзімге сайланды, содан кейін 1944 жылы төртінші мерзімге қайта сайланды. Ол соғыс жылдары кітапханаға жиі барып, өзінің құжаттары мен естелік заттарын сұрыптап, жіктейтін. Кітапханадағы кабинетінен ол соғыс кезеңіндегі бірнеше танымал радио сөздерін немесе "жанындағы әңгімелерін" жеткізді. Президент Рузвельт Хайд-паркке соңғы рет 1945 жылғы наурыз айында сапар шекті, ал 12 сәуірде алпыс үш жасында Джорджия штатының Уорм-Спрингс қаласында дүниеден өтті.