Кіріспе

Электр желісінің жылмасыз кедергіден өтуі

Электр желісінің өтуі – бұл электр желісінің жол, өзен, аңғар немесе бұғаз сияқты кедергілерден өтуі. Өту тәсілі жергілікті жағдайларға және электр желісі салынып жатқан кездегі қағидаларға байланысты. Электр желісінің өтуі кейде кең ауқымды құрылыс жұмыстарын қажет етеді және пайдалануда қиындықтар тудыруы мүмкін. Мұндай жағдайларда, құрылысқа жауапты тұлғалар кедергіден өтуді жер асты немесе су асты кабелі арқылы жасаудың тиімділігін қарастыруы керек.

Жолдар мен темір жол желілерінің қиылыстары

Жолдар, теміржол желілері және шағын мен орта көлемді су арналарының үстінен өтетін электр желілері көбінесе арнайы құрылыс талап етпейді. Дегенмен, электр желілерін салудың алғашқы жылдарында теміржол немесе жолдан өткен кезде желінің астында уақытша тіреу құрылысы (эшафолд) қажет болды. Кейін Германияда және басқа да елдерде мемлекеттік теміржол желісімен қиылысатын жерлерде әр жағынан тұйық мұнара орнату талап етілді, мұндай мұнараларды кейбір ескі электр желілерінде әлі де кездестіруге болады. Автокөлік жолдарынан өтетін электр желілерінің тіректері тозудан бұрын қайта жаңартылуы керек, себебі оларға қосымша күтім қажет. Жергілікті жағдайларға қарай, электр желісін аңғар көпірі арқылы жүргізуге болады. Мысалы, Германияның Эсслинген қаласының жанындағы Керш аңғары көпірінде EnBW AG компаниясының 110 кВ үш фазалық желісі 2 тізбекпен өтеді. Төменнен құлайтын заттардан қысқа тұйықталу қаупі болғандықтан, көбінесе желілердің астынан өтуінен аулақ тұрады.

Мемлекеттік шекаралардағы әуе желілерінің өтпелері

Шекараның екі жағында көбінесе нығайту тірегі орналасады, әсіресе егер шекараның екі жағындағы электр желілерін әртүрлі компаниялар басқаратын болса. Бұл жүйе техникалық қызмет көрсету жұмыстарын азайтады, себебі олардың орнына шекараның екі жағындағы жұмысшыларды тікелей үйлестіру қажет болар еді, сондай-ақ шекарадан өтуге байланысты туындауы мүмкін құқықтық мәселелерді болдырмауға көмектеседі.

Басқа әуе желілерінің қиылыстары

Әуе желілердің басқа әуе желілерімен қиылысқан жерлерінде екі желінің арасындағы және жерге дейінгі қажетті қауіпсіздік қашықтығы сақталуы тиіс. Әдетте, төменгі кернеулі желі жоғары кернеулі желінің астынан өтеді. Құрылысшылар осы қиылыстарды мүмкіндігінше экономикалық тұрғыдан тиімді етіп жоспарлауға тырысады. Бұл көбінесе, мүмкін болса, қиылысып өтетін желіні өзгеріссіз қалдыру арқылы жасалады. Қолданыстағы желілердің астынан өтетін қиылыстары көбінесе желілік тіректерге жақын салынады, себебі бұл қолданыстағы тіректерді көтермей және жер мен басқа желі арасындағы қажетті қауіпсіздік қашықтығын сақтап жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Астынан өтетін жолдар кезінде тіректердің орналасу схемасы жиі өзгертіледі, ал биіктігі төмен болғандықтан, өткізгіштерді бір деңгейде орналастыру ыңғайлы. Кейде мұндай қиылыстарда ұшу қауіпсіздігі үшін рұқсат етілген тіректердің ең жоғары биіктігіне байланысты қиындықтар туындауы мүмкін. Егер белгілі бір жерде жоғарғы желінің тіректерін қажетті биіктікте орнату мүмкін болмаса, төменгі желі кішкентай тіректерге қайта салынады немесе жер асты кабелімен ауыстырылады. Екі қуат желісінің бірегей астынан қиылысы Шотландиядағы Кинкардиннің солтүстігінде, 56°5'17"N 3°43'11"W координаталарында орналасқан. Бұл жерде Кинкардин-Телинг қуат желісі басқа екі желімен қиылысады. Кинкардин-Телинг қуат желісінің екі тізбегінің бірі осы желілерді екі кішкентай тірек арқылы, ал екінші тізбегі жер асты кабелі арқылы кесіп өтеді.

Аэротрамвайлардың әуе желісінен өтетін жерлері

Аэрожолдар әуе трамвай жолының бағытымен тек қана оның үстінен қиылысуы тиіс. Аэротрамвайдың әуе желілерінен арқандарына дейінгі қажетті қорғау қашықтығы, әуе трамвайлары мен әуе желілерін салуға қатысты ережелермен реттеледі. Егер аэротрамвайдың астынан өтілсе, әуе желісі мен аэротрамвай кабинасы едені арасындағы максималды қауіпсіздік қашықтығы міндетті түрде сақталуы керек. Аэротрамвайдың үстінен және астынан өтуі, негізінен, толыққанды реттеледі. Дегенмен, көбінесе қиылысқан учаскеде қосымша сақтық шаралары қолданылады. Мысалы, әуе желісі аэротрамвай арқанынан жоғары өтетін жерлерде, кондуктордың аэротрамвай арқанынан түсіп қалмауы үшін кейде екі қосымша арқан орнатылады, егер тіреу бағанасы немесе изолятор бұзылса. Балама ретінде, кондукторлардың астындағы әуе желісі тіреу бағаналарына қосымша көлденең балкалар орнатылуы мүмкін, бұл аэротрамвайдағы изолятордың істен шығуы жағдайында кондуктор кабельдерінің құлауын болдырмайды. Кейде, әуе трамвай жолынан өтетін желінің аралықтары бүкіл ұзындығы бойынша немесе кемінде, аэротрамвайдан өтетін учаскеде берік конструкциямен қамтамасыз етілуі мүмкін. Аэротрамвай электр желісінен жоғары орналасқан жерлерде, желі көбінесе қиылысқан аймақта арнайы тіреулерге орнатылады, бұл аэротрамвай өткелінің аймағында желіге қосымша тіреу береді. Мұндай шаралар электр желісі ережелерінде міндетті емес, бірақ олар жиі қолданылады, себебі аэротрамвайдың істен шығуы жағдайында, әуе желісін ажыратпастан трамвайдан адамдарды құтқаруға болады. Мұндай конструкцияларды Майрхофендегі Пенкенбан, Инсбруктегі Патшеркофелбан және Зерматтың оңтүстігіндегі 110 кВ электр желілерінің қиылысқан жерлерінде кездестіруге болады.

Кең өзендер мен сағаларды әуе желісімен кесіп өту

Егер екі жағындағы жер тегіс болса, кең өзендер мен бұғаздардың әуе желілері жиі төрт бағанадан тұрады: екі аса үлкен зәкір бағанасы өтпелі бөлімнің өткізгіштерін нығайту үшін, және екі биік жүк тасу мачтасы желіні судан жоғары ұстауға арналған. Бұл бағаналар желдің күшті кезінде өткізгіш кабельдердің бір-біріне соқтығысуын болдырмау үшін, басқа бағаналарға қарағанда, көлденең бағаналар мен олар арасындағы қашықтықтар үлкен болады. Қалыпты пилоннан айырмашылығы, өткелдің екі шетіндегі екі жүк тасу мачтасы жиі ұшу қауіпсіздігі шамдарымен жабдықталады және жоғарғы жағына оңай жете алу үшін баспалдақтар орнатылады. 2 км-ден асатын аралықтағы өзендер мен бұғаздардың әуе желілерін салу және пайдалану жиі тым қымбатқа түседі; өткізгіш кабельдердің желдің әсерінен туындаған тербелістік қозғалыстарының қаупіне байланысты, өте үлкен жетекші аралықтарды орнату немесе өткізгіштер арасында оқшаулағыштарды орнату қажет. Дернәсіл өткізгіштер, барлық жоғары кернеулі желілерде қолданылатынындай, жел күштерінің тербелісіне қарағанда бір өткізгішке көбірек сезімтал. Сондықтан, қиылыс учаскесінде бір өткізгіш пайдаланылуы керек, яғни электр желісінің қиылыс бөлімі ең жоғары берілетін қуатты анықтайды. Сонымен қатар, өтпе бөлімінің екі шетінде де кездейсоқ биік пилондарды салуға болмайды, және желі астында өтетін кемелердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін әдетте айтарлықтай ең төменгі биіктік сақталады, сондықтан ұзақ аралықта өткізгіштерде жиі механикалық кернеу пайда болады. Бұл кернеу көбінесе болаттан жасалған өткізгіштерді қажет етеді, олар мыс, Олдрей немесе алюминиймен қапталған болаттан тұратын әдеттегі әуе желілерінің өткізгіштерінен нашар электр өткізгіштігімен сипатталады, сондай-ақ берілетін электр қуатының мөлшерін шектейді. Осы себепті, шамамен 2 км-ден асатын ені бар өткелдер үшін құрылысқа жауаптылар су асты кабелін салуды тиімді шешім ретінде қарастыруы керек. Балама ретінде, суды кесіп өтуге бір немесе бірнеше пилон орнату мүмкін. Мұндай өткелдерді Солтүстік Америкада кездестіруге болады. Алайда, олар тек су астындағы кабельді салудан гөрі экономикалық және практикалық тұрғыдан тиімдірек болған жағдайда ғана қолданылады, мысалы, су өте терең болмаған кезде және кемелер үшін үлкен өту биіктіктері қажет болмағанда. Сондай-ақ, мұндай құрылыс салуға заңды рұқсат алу өте қиын болуы мүмкін, өйткені суда тұрған пилондар кемелерге, әсіресе тұманды жағдайларда қауіпті кедергілер болып саналады. Кейбір жағдайларда, кең су жолынан өтетін кіші көпірлерге өткізгіштер үшін тіректер немесе арқандар орнатылуы мүмкін. Мұндай шешім, көпірді күтіп ұстау кезінде қауіпсіздік мәселелеріне әкелуі мүмкін, мысалы, Данияның Сторстрём көпірінде жүзеге асырылды. Кең суларды өтетін желіні су асты кабельдерімен ауыстыру ықтимал. Мессина бұғазынан өтетін әуе желісі – 3646 метрлік арақашықтығымен әлемдегі ең ұзын әуе желісінің бірі болды, 200 метрлік пилондары әлемдегі ең биік пилондардың қатарында болды, бірақ оның кішкентай ең жоғары берілетін қуаты болғандықтан, оны су асты кабелімен алмастырды.

Ауа желісі арқылы аңғарларды кесіп өту

Аңғарлар арқылы салынатын жоғары кернеулі сымдар екі бекіткіш тіректен тұрады, олардың біреуі аңғардың әр шетінде орналасқан. Аңғардың жер бедері қолайлы болса, бұл тіректер аса биік болмауы мүмкін. Өте кең аңғарларда өткізгіштер арасындағы қажетті қашықтықты сақтау үшін әр фазаға жеке тірек қолдану тиімді. Мұндай жағдайларда, өткізгіш кабельдердің бұрышын өзгерту үшін, көбінесе өтпелі жерде қосымша бекіткіш тірек орнатылады. Үлкен аралықтармен байланысты мәселелер мұнда да кездеседі, бірақ егер жер бедері биік тіректерді қажет етпесе, әр өткізгішке жеке тірек қолдану арқылы оларды оңай да экономикалық жағынан тиімді шешуге болады.

Құрылыстар

Көлденең өту тірегі су айдынынан немесе аңғардан өту үшін қолданылады. Ұзын арақашықтығына байланысты, өзендер мен теңіз бұғаздарын кесіп өтетін тіректер әдетте стандартты тіректерден биік болады. Оларда белгі беру шамдары болуы мүмкін, және стандартты тіректерден айырмашылығы, көбінесе жоғарғы бөлігіне оңай жете алу үшін баспалдақтары болады. Көп жағдайда олардың биіктігі радиоантенналар мен тарату құралдарын орнатуға ыңғайлы. Аңғарлардағы көлденең өту тіректер, жергілікті жер бедеріне байланысты, міндетті түрде биік болмауы мүмкін, бірақ өткізгіш кабельдер арасындағы қашықтық, күшті желдің өткізгіштерді бір-біріне соқтығысуына жол бермеу үшін жеткілікті болуы керек; осы тіректерде мұны болдырмау үшін кең көлденең қималары бар. Өте ұзын аралықтар үшін әр фазаға жеке тірек қарастырылады, әсіресе тіректер қысқа болса. Әуедегі трамвайлар электр желілерін кесіп өтетін жерлерде арнайы көлденең өту тіректер жиі қолданылады. Бұл тіректер трамвай вагондарына электр желісіне тиіспей-ақ жету үшін, кіріктірілген мұрапаттық құрылымдармен жабдықталған. Бұл трамвай істен шыққан жағдайда, электр желісінен қуатты ажыратпай, жолаушыларды құтқаруға мүмкіндік береді. Мұндай орналымдарды, мысалы, Швейцарияның Зермат қаласынан оңтүстікке қарай, Инсбрук қаласының жанындағы Патшеркофельбан және Майрхофен қаласындағы Пенкенбан жерлерінде кездестіруге болады.