Кіріспе

2005 жылы темір жол көлігі саласындағы оқиғалар.

Қаңтар оқиғасы

1 қаңтар – Оңтүстік Кореядағы Корея Ұлттық темір жолы, пойыздарды басқаратын «Корей темір жолы» корпорациясы (Korail) және теміржол желісін күтіп ұстайтын «Корея темір жол желісі» басқармасы (KR) болып екіге бөлінеді. 5 қаңтар – Швейцария Федералдық темір жолдарының метрлік Брюниг темір жолы және Люцерн-Станс-Энгельберг темір жолы бірігіп, «Zentralbahn» құрайды. 12 қаңтар – «General Motors» компаниясы «Electro Motive Diesel»-ді «Greenbriar Equity Group» және «Berkshire Partners» жетекшілігіндегі консорциумға сатуға келісімін жариялады. 29 қаңтар – Сингапурдың үшінші LRT желісі – Пунггол LRT желісі ашылды.

Ақпан оқиғалары

25 ақпан – Bombardier компаниясы Тибеттің Лхаса қаласына жаңа қытай темір жолы үшін 361 жолаушы вагонын салуға келісімшарт алды; мақсаттағы жердің биіктігіне байланысты вагондар арнайы ультракүлгін сәулелерді сүзуге арналған шыныдан және ерекше оттекті байыту жүйесінен жасалған болады. 26 ақпан – AVE Class 102 пойыздары Мадрид-Зарагоса-Ллейда бағытында тұрақты жұмыс ілеуге кірісті.

Наурыз оқиғалары

2 наурыз – Ақылы демалыс ережелеріне қатысты дауларды себеп етіп, 200-ге жуық BNSF диспетчері шамамен үш сағатқа жұмыстан бас тарды, нәтижесінде Чикагодан Тынық мұхитының жағалауына дейінгі барлық жүйеде қозғалыс кешікті. 14 наурыз – Canadian Pacific 35 жаңа Green Goat гибридті локомотивін сатып алып, осы типтегі локомотивті тапсырыс берген алғашқы теміржол компаниясы атанды.

Мамыр оқиғасы

3 мамыр – Иран президенті Мохаммад Хатами Иранның Машхад және Бафқ қалалары арасындағы жолаушылар пойызы қызметін ашу салтанатын өткізді. 26 мамыр – Genesee & Wyoming (G&W) компаниясы Rail Management Corporation (RMC) теміржол операцияларын сатып алуға келіскенін мәлімдеді. G&W компаниясы 243 миллион АҚШ долларын ақшалай төлем ретінде және RMC-ден 1,7 миллион долларлық компания қарызын өтеуді өз мойнына алады, бұл 2005 жылдың 1 маусымынан бастап АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы 14 қысқа желілі теміржолға бақылау орнатуға мүмкіндік береді. G&W қазірдің күні Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка және Австралияда 24 теміржолды басқарады.

Маусым оқиғалары

1 маусым – Нью-Йорк штатының көлік департаментінің бұрынғы комиссары Джозеф Х. Бордман АҚШ Федералды теміржол басқармасының (АҚШ көлік департаментінің бөлімшесі) әкімшісі қызметін бастады. 2 маусым – Франциядағы теміржол қызметкерлері жалақыны және жұмыс орындарын жақсарту талабымен ереуілге шықты. Сәрсенбі күні 18:00 GMT-де басталған ереуілдің жұма күні 06:00 GMT-ге дейін жалғасуы күтілуде. Ереуіл кезеңінде TGV бағыттарының шамамен 40% тоқтатылды. 4 маусым – Үндістанның теміржол министрі Лалу Прасад 2005–2006 жылдарға арналған 532 миллиард рупия (12 миллиард АҚШ доллары) көлеміндегі бюджетін ұсынды. 9 мыңнан астам жолаушы пойызы бар желі жолаушылар бағасын көтермейді, 46 жаңа пойыз қосылады, 10 пойыздың қатынайтын уақыты жиіленеді, сондай-ақ Нью-Дели мен Калькутта және Нью-Дели мен Ченнаи арасында жаңа жоғары жылдамдықты пойыз қызметін іске қосу жоспарлануда. 22 маусым – Швейцария Федералдық теміржолдарының барлық желісі жоғары кернеулі желідегі қуат үзілісінен тоқтады. Қуат үзілісі Швейцария арқылы халықаралық транзиттерге де әсер етіп отыр, себебі осы қалааралық пойыздар да соған ұқсас жүйеден пайдаланады. Алғашқы хабарларға сәйкес, қуат үзілісі Тичинода (Сент-Готтард аймағында) кернеудің төмендеуінен басталып, кейін бүкіл жүйеге тарады.

Шілдедегі оқиғалар

1 шілдеде Үндістан темір жолы екі жаңа "Шатабди экспресс" жолаушылар пойызын ашуды күтуде, біреуі Ченнай мен Бангалор арасында, екіншісі Мадгаон мен Мангалор арасында жаңа "Жан Шатабди экспресс". 29 шілдеде Ирландия мемлекеттік темір жол операторы Iarnród Éireann желідегі барлық контейнерлік жүк тасымалдарын тоқтатады. Лимерик және Дублиндегі жүк аймақтары жабылады.

Тамыз оқиғалары

4 тамыз – Аргентинаның теміржол қызметкерлері ел бойынша (Бюенос-Айрес метросының операторларын қоспағанда) жалақыны көтеру талабымен 24 сағатқа ереуілге шықты. Бұл ереуіл теміржолдар мен локомотившілердің кәсіподақтары арасындағы 100 күндік сәтсіз келіссөздерден кейін болды. Егер бір апта ішінде келісімге қол жеткізілмесе, кәсіподақтар 36 сағаттық кезекті ереуілге баратындарын мәлімдеді. Теміржол қызметкерлерінің ереуілі әлі жалғасып жатқан денсаулық сақтау саласының қызметкерлерінің 72 сағаттық ереуілімен бірге өтті. 7 тамыз – Торнли желісі Трансперттың Армадаль желісінен Торнли станциясына дейін жаңа бағыт ретінде ашылды. 15 тамыз – Бразилияның All America Latina Logistica (ALL) компаниясы Бразилияда жаңа теміржол вагондарын құру үшін Үндістанның Besco Engineering and Services Private Limited компаниясымен серіктестікке келгенін хабарлады. Жаңа кәсіпорын Santa Fe Vagoes SA деп аталады, ол Бразилияда орналасқан және 40% үлесі ALL компаниясына тиесілі. 24 тамыз – Қытайдың Тибеттегі теміржолшылары Танггула тау асуында, теңіз деңгейінен 5,072 метр (16,640 фут) биіктікте рельстер төседі, бұл Перудегі ең биік теміржолдан 255 метр (837 фут) жоғары. Бұл Қинхай-Тибет теміржолының бөлігі қазір әлемдегі ең биік теміржол болып табылады. Теміржолға сонымен қатар әлемдегі ең биік теміржол станциясы – Лхаса (теңіз деңгейінен 5,068 метр, 16,627 фут) да кіреді. Теміржолдың 2005 жылдың соңында ашылуы күтілуде. 27 тамыз – Аскерден Сандвикаға дейінгі Аскер желісінің бірінші бөлігі ашылды.

Қыркүйек оқиғалары

2 қыркүйек – Луизиана, Миссисипи және Алабама штаттарының губернаторларына жолданған хатында BNSF (штаб-квартирасы Форт-Уорт қаласында орналасқан) 1 миллион АҚШ доллары көмек көрсетуге уәде берді және «Катрина» дауілінен зардап шеккен аймақтарға көмек жеткізу үшін теміржол көлігін ұсынды. Ақшалай көмек Берлингтон Солтүстік Санта-Фе қорынан Американдық Қызыл Крестке жасалған қайырымдалық ретінде беріледі, ал көлік көмегі Америка теміржолдары қауымдастығы, Федералдық төтенше жағдайлар басқармасы, Федералдық теміржол әкімшілігі және аймақтағы басқа теміржолдармен бірлесіп ұйымдастырылуда. Хатта сондай-ақ Байо Боуф көпірінің жөндеу жұмыстары аяқталғаны және БНСФ магистральдық желісі 1 қыркүйекте, жергілікті уақыт бойынша сағат 18:00-де жоспарланғандай қайта ашылғаны туралы айтылған. 4 қыркүйек – Филадельфиядағы Жирард даңғылындағы троллейбус 13 жылдық автобуспен алмастырылғаннан кейін қызметін қайта бастады. 6 қыркүйек – Индонезияның көлік шенеуніктері Бандар-Ламунгте өткен кездесуде Банда-Ачех пен Бакаухени арасында Суматра арқылы теміржол салу жоспарларын жариялады. 2004 жылғы цунамиден кейін SNCF (Францияның ұлттық теміржол тасымалдаушысы) жүргізген техникалық-экономикалық зерттеу көрсеткендей, мұндай желіні салу мүмкін. Құрылыс жеті кезеңде жүзеге асырылуы күтілуде; бірінші кезең Банда-Ачех пен Беситангты (484 км / 301 миль) байланыстырады. 13 қыркүйек – Нигерияның ұлттық теміржол компаниясы (NRC) Нигерия үкіметінің штатты қысқарту туралы талабына жауап ретінде шамамен 12 000 қызметкерінің 5 980-ін жұмыстан босатуды жариялады. Үкімет 2003 жылдың соңғы тоқсанында NRC-ден 50%-ға қысқартуды сұраған, NRC зардап шеккен қызметкерлерге жұмыстан босату ақысын төлеу үшін үкіметтен жеткілікті қаражат түскенше күтті. Барлығы, үкімет NRC-ге 2,1 миллиард найра (16 миллион АҚШ доллары) жұмыстан босату ақысын төлеуге бөлді. NRC жұмыстан босату критерийлерінің арасында алаяқтық, жиі жұмыстан қалу, 33 жылдан астам жұмыс істеген немесе 50-60 жастағы, сондай-ақ тәртіптік жазалар тарихы бар қызметкерлер болды. 20 қыркүйек – Жапон шенеуніктері Тайланд пен Бирма арасындағы «Өлім теміржолының» құрылысына қатысқан Екінші дүниежүзілік соғыстың тұтқындарына өтемақы төлеу туралы мәлімдеді. Өтемақы сомасы жарияланбады; кейбір бағалаулар бойынша құрылыстан аман қалғандардың саны 1800-ге жуық, олардың көпшілігі 80-90 жаста. Құрылыс кезінде немесе одан кейін қайтыс болған жұмысшылардың туыстарына өтемақы төленеді. 29 қыркүйек – Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанына алпыс жыл өткен соң, Nederlandse Spoorwegen соғыс кезінде Германия мен Польшадағы нацилік концлагерьлерге еврейлерді тасымалдағаны үшін ресми түрде кешірім сұрады. Теміржолдың бас директоры Аад Винман: «Компания атынан және жүрегімнің түкпірінен мен соғыс кезінде болған оқиға үшін шын жүректен кешірім сұраймын» деді. Теміржол компаниясы Голландияның ірі еврей ұйымы Centraal Joods Overleg ел бойынша теміржол станцияларында хабардар ету науқанын ұсынғаннан кейін ресми кешірім сұрау туралы шешім қабылдады. Аман қалғандардың пікірлері әртүрлі.

Қазан оқиғалары

6 қазан – Amtrak 9 қазан күні жексенбіде бастап City of New Orleans және Crescent жолаушылар пойыздары New Orleans Union Station вокзалына қайтадан қызмет көрсетуін хабарлады. Hurricane Katrina даулы құрлыққа жеткенге дейін, Amtrak City of New Orleans пойызының Мемфис қаласынан оңтүстікке қарайғы қозғалысын, ал Crescent пойызының Атланта қаласынан оңтүстікке қарайғы қозғалысын тоқтатты. Бұл New Orleans аймағындағы жолдар мен сигналдау жүйелеріне зақым келтіру мүмкіндігін ескере отырып жасалған шара еді. New Orleans қаласынан алғашқы рейс солтүстік бағытта сағат 7:20-де, содан кейін сағат 1:45-те City of New Orleans пойызы шығады; сол күні кешке оңтүстік бағыттағы алғашқы пойыздар New Orleans қаласына келуі күтілуде. Amtrak хабарламасында трансконтиненталдық Sunset Limited пойызының қызметі қайта жаңғыртылатындығы туралы мәлімдеме жоқ. 14 қазан – Кения-Уганда теміржолын пайдалану құқығына иелік ету концессиясы Оңтүстік Африкада тіркелген Rift Valley Railways Consortium (RVRC) консорциумына берілді. Сауда-саттық қорытындысы туралы хабарлаған шенеуніктер Rift Valley компаниясының RITES Ltd. (Үндістан) компаниясынан екі есе көп ұсыныс бергенін мәлімдеді. Жаңа оператор 2006 жылдың 30 наурызында біріктірілген теміржол желісін басқаруды бастауы күтілуде. RVRC теміржолдың 20,9 миллиард Кениялық шиллинг (282 миллион АҚШ доллары) көлеміндегі қарызын қабылдамайды, бірақ соңғы үш жылда теміржолға бөлінген 3 миллиард Кениялық шиллинг (40,5 миллион АҚШ доллары) субсидияны Кения үкіметіне қайтарады. 15 қазан – Қытай шенеуніктері Циньцзян теміржолының құрылысы аяқталғанын жариялады. Бұл теміржол Xining (Циньхай провинциясы) және Lhasa (Тибет автономиялық аймағы) қалаларын байланыстырады. Жаңа теміржолдың тибеттік мәдениетке зиян келтіруі мүмкін деген сынға ұшыраған құрылысы, тұрақты тоң қабатының үстіне теміржол салу және құрылысшылардың оттегі баллондарымен жұмыс істеуіне қажеттідей, мұздың ішінде туннельдер қазу сияқты техникалық қиындықтарды жеңуді қажет етті. 17 қазан – Ұлыбританияның теміржол министрлері Шотландия министрлерінің жақын арада Шотландиядағы теміржол әкімшілігін басқару құқығына ие болатынын мәлімдеді. Олардың өкілеттіктеріне операциялар мен инфрақұрылым (жолдар мен станциялар сияқты) бойынша шешімдер қабылдау, сондай-ақ First ScotRail франшизасын бақылау кіреді. Ұлыбритания үкіметі Шотландия теміржол операцияларын қаржыландыру үшін көп миллиондық грант бөледі, бұл Эдинбург вокзалын жаңғырту жобасын ілгерілету үшін қажетті қаражаттың бір бөлігі болады. Британ министрлері локомотив жүргізушілерінің лицензияларын және басқа да қауіпсіздік талаптарын сақтап қалады. 24 қазан – Әлемдегі алғашқы биогазбен жүретін пойыз тарихи сапарын бастады. 31 қазан – Филадельфия (Пенсильвания) қаласындағы қалалық көлік қызметкерлері ереуілге шықты. АҚШ-тағы ең ірі көлік агенттіктерінің бірі – SEPTA, жеткілікті білікті қызметкерлердің болмауына байланысты бірнеше бағыттарды уақытша жабуға мәжбүр болды. Одақ өкілдері келісімшарт бойынша келіссөздерді түн ортасында аяқтап, келісімге келе алмады; даулар қызметкерлердің жалақысы мен әлеуметтік жәрдемақыларына қатысты мәселелер төңірегінде өрбіді. City, Victory және Frontier бөлімшелерінің барлық операторлары жұмыстан бас тартты. SEPTA-ның аймақтық теміржол желісіндегі қызметтер төтенше жағдайларға арналған жоспарларға сәйкес жалғасуда, ал барлық автобус, троллейбус және метро желілері ереуіл аяқталғанға дейін тоқтатылды.

Қараша оқиғалары

1 қарашада Қытай үкіметінің өкілдері елдің теміржол желісін жеке компанияларға жекешелендіру жоспарларын жариялады, олар халықаралық қор нарықтарында тіркелуі мүмкін. Бұл стратегия желіні жақсарту және кеңейту үшін қаражат жинауға бағытталған, нәтижесінде жолдың ұзындығы шамамен артады. Бұл жоспар кейбір теміржол желілерінің толық немесе жартылай шетелдік меншігіне өтуіне әкелуі мүмкін, бірақ кейбір инвесторлар желінің реттеу жүйесіне, әсіресе жаңа тәуелсіз теміржолдардың шығындарды өтеу үшін бағаны көтеру мүмкіндігіне қатысты алаңдаушылық білдірді. (BBC News)
4 қарашада АҚШ Федералды теміржол басқармасы (FRA) үздіксіз дәнекерленген рельстерді пайдаланатын шамамен жолдың тексеруін күшейту және егжей-тегжейлі ету қажеттігін жариялады. Тексерулер босаған немесе жоғалған бұрандалар, рельстегі анықталатын ақаулар және басқа да қауіпті жағдайларды анықтау және жөндеу үшін жүргізіледі. FRA және Ұлттық көлік қауіпсіздігі жөніндегі кеңес 2002 жылдан бері жолдың жеткіліксіз тексерілуі салдарынан үш ірі апат болғанын мәлімдеді, соның ішінде 2002 жылдың қаңтарында Солтүстік Дакота штатының Минот қаласының жанында сусыз аммиак бұлтын шығарған Canadian Pacific (CP) апаты және 2004 жылы Миссисипи штатының Флора қаласының жанында жолаушының қаза болған Amtrak апаты. CP 2002 жылғы апаттың себебі ретіндегі жеткіліксіз тексерулерді жоққа шығарады. (AP/Newsday) (FRA)
23 қарашада Францияның теміржол қызметкерлері ереуілден кейін жұмысына қайтты. Ереуілге қатысқан кәсіподақтар сейсенбіде келісімге келген жеңілдіктерге қанағаттанғанын мәлімдеді, ал Франция президенті Жак Ширак SNCF жекешелендірілмейтініне жеке кепілдік берді. 2005 жылы француз теміржолшыларының алтыншы ереуілі ел бойынша барлық TGV пойыздарының үштен бір бөлігін тоқтатты. (IHT)

Авариялар мен шабуылдар

6 қаңтар – Гранитвиллдегі пойыз апаты – Норфолк Оңтүстік темір жолының қауіпті материалдарды (оның ішінде хлор газын) тасымалдаған пойызы Оңтүстік Каролина штатының Гранитвилл қаласында тұрған пойызға соқтығысып, 9 адамның қаза болуына және 250-ден астам адамның жарақаттануына себеп болды. 17 қаңтар – Екі МРТ пойызы соқтығысып, 200-ге жуық адам жарақат алды. 26 қаңтар – Глендейлдегі пойыз апаты: Полиция өзін-өзі өлтіру әрекеті деп санайтын оқиғада, Калифорния штатының Глендейл қаласында (Лос-Анджелес маңындағы қалашық) Metrolink пойызы деңгейлі өткелде тұрған көлікке соқтығысып, содан кейін басқа Metrolink пойызы мен тұрған Union Pacific Railroad локомотивінен шығып кетті. Нәтижесінде 11 адам қаза тауып, 200 адам жарақат алды. 3 ақпан – Нагпурдағы деңгейлі өткелдегі апат 55 адамның өмірін қиды. 25 сәуір – Амагасакидегі теміржол апаты – Жапонияның Хиого префектурасындағы Амагасакиде JR West жолаушылар пойызы жолдан шығып, көпқабатты үйге соқтығысып, 106 адам қаза тауып, 460-тан астам адам жарақат алды. Жапондық жолаушылар пойызы жолдан шығып, көпқабатты үй қирады. 12 маусым – Жергілікті уақыт бойынша сағат 7:10-да Ұзыньово мен Богатищево арасында (Ресей, Мәскеуден шамамен 153 км қашықтықта) бомба жарылып, Грозный-Мәскеу пойызының локомотиві мен алғашқы төрт жолаушы вагоны жолдан шықты. Тергеушілер жарылыс орнынан 50 метр қашықтықтағы басқару тақтасына және жасырынған жерге апатка себеп болған сымдарды тапты. 21 маусым – Оңтүстікке қарай бағытталған жолаушылар пойызы Тель-Авивтен оңтүстікке қарай 40 шақырым жерде Ревадим маңында көмір тасымалдаған жүк көлігімен соқтығысты. Апаттан кем дегенде жеті адам қаза тауып, 200-ден астам адам жарақат алды. 7 шілде – Лондон метросында үш бомба жарылып, кем дегенде 35 адам қаза тапты. Жарылыстар Олдгейт-Ист пен Ливерпуль-Стрит станцияларының арасында, Кингс-Кросс-Сент-Панкрас пен Рассел-Сквердің арасында және Эджвар-Роудта болды. Тависток алаңындағы автобустағы жарылыстан 13 адам қаза тапты. Ал-Қаидамен байланысы бар топ жауапкершілікті өз мойнына алған мәлімдеме жариялады. 13 шілде – Готкидегі теміржол апаты: Пакистанның Готки қаласының жанындағы Синд провинциясының Сархад теміржол станциясында тоқтаған жолаушылар пойызына сигналды өткізіп алған пойыз соқтығысты. Содан кейін жолдан шыққан вагондарды үшінші пойыз соқтығысты, нәтижесінде 3000-нан астам жолаушы тасымалдаған 17 вагон қирады. 109 мен 133 адам қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды. Пакистандық теміржол шенеуніктері бұл апатты соңғы 15 жылдағы ең ауыр теміржол апаты деп атады. 29 қазан – Үндістанның Андхра-Прадеш штатында Хайдарабадтан оңтүстікке қарай орналасқан Велигонда қаласының жанындағы теміржол апаты. Су тасқыны шағын теміржол көпірін шайып кетті, ал одан өткен "Дельта Экспрессі" пойызы жолдың бұзылған бөлігінде жолдан шығып кетті. Нәтижесінде кем дегенде 114 адам қаза тауып, 200-ден астам адам жарақат алды. 29 қараша – Конго Демократиялық Республикасының шығысындағы Киндудегі теміржол апатында поезд көпірден өтіп бара жатқанда кемінде 60 адам пойыздың шатырынан өзенге құлап қаза тапты.

Қаңтардағы өлім-жітім

23 қаңтар – Джон Х. Куэлл, Private Varnish журналының редакторы, жолаушы вагондары тарихшысы және фотографы (т. 1938 ж.).

Қазан айындағы өлім-жітім

12 ақпан – Вернон Л. Смит, 1930 жылдары Лима локомотив зауытының механикалық инженері, 1970 жылдары Чикаго белдеу темір жолының жылдамдық күшінің бастығы және танымал теміржол жазушысы (т. 1912 ж.).

Наурыз айындағы өлім-жітім

28 наурыз – Пол Х. Стрингем, Орталық Иллинойс штатының теміржол фотографы және тарихшысы (д. 1913 ж.т.).

Сәуірде қайтыс болғандар

22 сәуір – Маргарет Лэндри Мур, Канзас-Сити Саузерн темір жолының «Саузерн Белл» жолаушылар пойыздарының «Мисс Саузерн Белл» моделі (ту. 1923). 28 сәуір – Франк Турпин, Аляска темір жолының бас директоры, 1985–1993 жылдары қызмет еткен (ту. 1923).

Мамыр айындағы өлімдер

28 мамыр – Бенджамин Ф. Биаггини, Оңтүстік Тынық мұхиты компаниясының төрағасы және бас директоры (Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолының ана компаниясы) 1964–1983 жылдары (1916 ж.т.).

Тамыз айындағы өлім-жітім

12 тамыз – Э. Спенсер Миллер, Мэн Орталық темір жолының президенті, 1952–1978 жылдары қызмет еткен.

Қаңтардағы өлім-жітім

22 қараша – Орвилл Р. Харрольд, Провиденс және Вурчестер темір жолының президенті (1980–2005 жж., туған жылы 1932). (Railway Age)
24 қараша – Роберт Дж. Кмиечак, Біріккен көлік кәсіби одағының апелляциялық кеңесінің төрағасы (туған жылы 1923).