Кіріспе

Норвегиялық химиялық компания Yara International ASA – норвегиялық химиялық компания. Ол азот негізді минералды тыңайтқыштар мен оған қатысты өнеркәсіптік өнімдерді өндіреді, таратады және сатады. Оның өнімдеріне фосфат және калий негізді минералды тыңайтқыштар, сондай-ақ күрделі және арнайы минералды тыңайтқыш өнімдері кіреді. Компания 1905 жылы Norsk Hydro ретінде құрылған – әлемдегі ең алғашқы минералды азотты тыңайтқыштарды өндіруші – және 2004 жылғы 25 наурызда Yara International ASA болып бөлінді. Yara Осло қор биржасында тіркелген және кеңсесі Ослода орналасқан. Компанияда 17 000-нан астам қызметкер жұмыс істейді, алты құрлықта өндіріс орындары бар, 60-тан астам елде қызмет етеді және шамамен 150 елге өнім сатады. Норвегия үкіметі Yara акцияларының үштен бір бөлігіне ие және ең ірі акционері болып табылады.

19001919 жыл

Yara компаниясының тарихы 1905 жылғы желтоқсанда азот тыңайтқышы Нотодденде сәтті өндірілгеннен кейін құрылған Norsk hydroelektiske kvelstoffaktieselskab, кейін Norsk Hydro деп аталған компанияға дейін жетеді. Norsk Hydro компаниясын Сэм Эйде, Кристиан Биркеланд және Маркус Уолленберг аға 1903 жылы құрған. Биркеланд пен Эйде 1784 жылы Генри Кавендиш қолданған әдіске негізделген, Биркеланд-Эйде процесі деп аталатын тікелей азот бекітуді жасады. Компания өзінің алғашқы өнімін өндіру үшін Норвегияның мол гидроэлектр энергия ресурстарын пайдаланды. 1906-1919 жылдары Norsk Hydro компаниясы Нотодден және Рюкан қалаларында екі гидроэлектр стансасын салды. Компания 1913 жылы Қытайға алғашқы партиясын жіберді.

1960-1977 жылдар

Минералды тыңайтқыштарды сәтті өндіргеннен кейін компания мұнай және металл сияқты басқа да салаларға кеңейді. 1969 жылы Norsk Hydro Катар билігімен алғашқы бірлескен кәсіпорын құрды. Бәсекеге қабілетті газ көзіне қол жеткізу және Таяу Шығыстағы стратегиялық орналасу арқасында бұл кәсіпорын компания үшін жаһандық нарықты ашты. 1967 жылдан 1977 жылға дейін Norsk Hydro компаниясын Йохан Бертин Холте бас директор ретінде басқарды. 1970 жылдарға қарай компания Азия, Таяу Шығыс және Солтүстік Америкада бекінді. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың ортасы Франция, Германия, Нидерланды және Ұлыбританиядағы ірі тыңайтқыш компанияларын сатып алу арқылы қарқынды өсу кезеңі болды. 1990 жылдардың соңында компания Бразилия және Оңтүстік Африкада да орналасты.

2015 жыл

Замбияда Yara Greenbelt Fertilizers компаниясын сатып алды, бұл компания Замбия, Мозамбик және Малавида мықты орныққан. 2015 жылдың қыркүйегінде Свейн Торе Холсетер Yara компаниясының жаңа президенті және бас директоры болып тағайындалды. 2015 жылы Yara сыйлығы Африка азық-түлік сыйлығына айналдырылғанға дейін соңғы рет табысталды. Бұл сыйлық 2005 жылы іске қосылды. 2016 жылдан бастап Yara сыйлығы Африкадағы жасыл революция үшін Альянс (AGRA) ұйымымен бірлесіп Африка азық-түлік сыйлығы болып өзгертілді. 2016 жылдың ақпан айында Брега қаласындағы екі карбамид және екі аммиак зауытының қуаты 50%-дан кем деңгейде жұмыс істеді. 2017 жылы Yara әлемдегі алғашқы автономды кемеге тапсырыс берді. 2018 жылы пайдалануға беріліп, 2020 жылға қарай толыққанды автономды болады. 2020 жылы Беларусьтегі наразылықтармен байланысты оппозициялық саясаткер Свиатлана Цихановская Yara International компаниясын Беларуськали мемлекеттік компаниясымен жұмысты тоқтатуға немесе жұмысшылардың құқықтарын сақтауын қамтамасыз етуге шақырды. Беларуськали мемлекеттік компаниясы бұрын ереуілдерге немесе демонстрацияларға қатысқан қызметкерлерін жұмыстан босатқан болатын. Осыған байланысты Yara компаниясы мәлімдеме жасап, Беларусь мемлекеттік компаниясын жұмысшыларды жазалауды тоқтатуға шақырды. Сол жылы Yara International EnergyNest AS энергетикалық компаниясымен серіктестікке келісіп, Норвегияның Порсгрунн қаласындағы өндіріс орнында 4MWh жылу энергиясын сақтау құрылымын енгізді.

Сатып алулар, бірлескен кәсіпорындар және кеңейтулер

Ресейлік тыңайтқыш өндіруші ОАО Minudobreniya ("Rossosh") компаниясының 30%-ы 2005 жылдың ақпанында сатып алынды. 2006 жылдың сәуір айында Австралияның Бурруп қаласында аммиак зауыты ашылды. Қазіргі уақытта "Yara" компаниясының 35% үлесі бар және ол екінші акционер, Панкадж Освалмен соттасуда. 2006 жылдың шілдесінде Yara бразилиялық тыңайтқыштарды тарату және маркетингтік Fertibras компаниясының бақылау үлесін сатып алды. 2006 жылдың қыркүйегінде Yara Женевадағы Balderton Fertilisers SA сауда компаниясының 50%-ын сатып алды. 2007 жылдың мамыр айында Yara финндік Kemira GrowHow тыңайтқыш компаниясының 30,05%-ын сатып алды және қалған бөлігін сатып алу туралы ұсынысты табысты өткізді. 2007 жылдың тамызында Yara компаниясы Норвегияда тіркелген Yarwil компаниясының 50% иелігінде болатын Wilhelmsen Maritime Services компаниясымен бірлескен кәсіпорын құрды, ол кеме қозғалтқыштарынан NOx шығарындыларын азайту жүйесін ұсынады. 2008 жылдың шілдесінде Yara канадалық азот өндірушісі SaskFerco сатып алу туралы келісімге келді, ол келісімді 2008 жылдың қазанында аяқтады. Кейіннен Белл Плейнде орналасқан тыңайтқыш зауыты Yara Belle Plaine Inc. ретінде жұмыс істей бастады. Ливиялық Норвегиялық тыңайтқыш компаниясының (LIFECO) 50% үлесі нәтижесінде Yara Брегадағы тыңайтқыш зауытының 50%-ына ие болды. LIFECO-ның тең иелері Ливияның Ұлттық мұнай корпорациясы (NOC) және Ливияның инвестициялық басқармасы (LIA) – әрқайсысы 25%-ке ие. 2009 жылдың қыркүйегінде Yara компаниясы Нидерландыдағы Слюискилде жаңа Уреа7 зауытын салуды бастады. 2009 жылдың қазан айында Yara компаниясының 25% үлесі бар Qafco компаниясы Qafco 6 кеңейту жобасын салуға ниет білдірген хатқа қол қойды. Жобаға күн сайын 3850 тонна өндіріс қуаты бар карбамид зауытын салу кірді. 2010 жылдың қаңтар айында Yara Balderton Fertilisers компаниясының қалған 50%-ын сатып алды. 2012 жылдың желтоқсанында Yara компаниясы Бразилиядағы Bunge Limited тыңайтқыштарды араластыру қондырғыларын, брендтерін және қоймаларын сатып алды. Бразилияның монополияға қарсы күрес органы, Экономикалық қорғаныс жөніндегі әкімшілік кеңес (Conselho Administrativo de Defesa Econômica - CADE) сатып алуды 2013 жылдың мамырында мақұлдады. Yara және Bunge 2013 жылдың тамызында мәмілесін аяқтады. 2013 жылдың қазан айында Yara компаниясы Yarwil компаниясының қалған 50%-ын сатып алды, бұған дейін ол Wilhelmsen Maritime Services компаниясына Yara компаниясымен бірлескен кәсіпорын арқылы тиесілі болған. 2013 жылдың қарашасында Yara компаниясы Колумбиядағы тыңайтқыш өндірісі нысандары мен Колумбия, Перу, Мексика, Коста-Рика, Панама және Боливиядағы тарату компаниялары үшін Omimex Resources Inc. компаниясынан OFD Holding компаниясын сатып алды. Бұл операция Yara компаниясының Латын Америкасындағы төменгі сатыдағы үлесін және өсу платформасын нығайтты және жақында Бразилиядағы Bunge компаниясының тыңайтқыш бизнесін сатып алуды толықтырады. Нидерландыда тіркелген Ливиялық Норвегиялық тыңайтқыш компаниясы B.V. Dagens Næringsliv мәліметінше, "Яра" мен "Муаммар Каддафи мен оның кланымен тығыз байланыстағы ливиялық серіктестер" бірлесіп иелік етеді. Билік Нидерландыдағы бірлескен кәсіпорынның банктік шоттарын тоқтатты. 2018 жылы Yara Литваның Вильнюс қаласында логистикаға бағытталған Еуропалық бизнес орталығын ашты. 2018 жылы Yara Мьянмадағы кеңсесін ашып, жергілікті операциялар үшін агрономдар мен коммерциялық қызметкерлерді жалдады. 2023 жылдың желтоқсанында Yara Agribios Italiana органикалық тыңайтқыштар бизнесін белгісіз сомаға сатып алды.