Георге Поп де Бэсешти: Трансильваниялық саясаткер және ұлттық қайраткер

Кіріспе

Императорлық Австрияда туған румын заңгері және саясаткер Георге Поп де Басешти немесе Джордж Поп де Басешти, сондай-ақ Бадея Георге деген лақап атымен немесе "Бадея" Джордж (шамамен "Бауыр" немесе "Аға" Георге/Джордж) (1 тамыз 1835 – 23 ақпан 1919) – Трансильвания Австро-Венгрия құрамындағы Венгрия Корольдігінің бөлігі болған кезде Румын Ұлттық партиясының вице-президенті (1881–1902) және президенті (1902–1919) болған румын саясаткері, меценаты және патриоты. Ол сондай-ақ 1918 жылдың 1 желтоқсанында Трансильванияның Румыниямен бірігуі жарияланған Алба-Юлия Ұлы Ұлттық Ассамблеясының президенті де болды.

Ерте өмір

Георге Поп де Басешти 1835 жылы 1 тамызда Силагиеллесфальва / Басешти ауылында (Трансильвания, Австрия империясы) жергілікті дворяндықтан шыққан Петру Поп де Басешти мен Сусана Поп де Турцтың ұлы болып дүниеге келді. Ол гимназияның алғашқы 6 сыныбын Нагбанья / Бая-Мареде, ал соңғы 2 сыныбын Нагварад / Орадеяда аяқтады, содан кейін Нагварад академиясында заң білімін оқуға түсті. 1859 жылы Орадея академиясын бітіргеннен кейін Поп де Басешти кеңседе жұмыс істеді, бірақ көп ұзамай Австрия императорлық армиясына әскерге шақырылып, Екінші итальяндық тәуелсіздік соғысына (1859–1860) қатысты. Ол сондай-ақ Еленамен (1862–1940) үйленді.

Венгрияның парламенті депутаты

1872 жылдың 22 маусымында Поп де Басешти алғаш рет Сзилягицех сайлау округінен венгр диетасына депутат болып сайланды. Ондағы келесі тоғыз жыл бойы (1875 және 1878 жылдары қайта сайланды) Трансильванияда тұратын румындардың құқықтарын қорғады. 1879 жылы Трефорт білім беру заң жобасы қабылданып, венгр тілін бастауыш және діни мектептерде міндетті ету көзделгенде, Поп де Басешти былай деді: “Егер біреудің өміріне қол сұғу күнә болса, қазіргі заң бойынша, бір этностың, тіпті бірнеше ұлттың өміріне қол сұғу одан да үлкен күнә”. Оның отставкасы Кальман Тисаға Георге Поп де Басештиді өзінің партиясына қосылуға көндіруге мүмкіндік берді: “Бізге батыл және нық қадамды адамдар керек. Бізге қосылыңыз, мен сізге кепілдік беремін, Венгрияда сіз ала алмайтын ешқандай мәртебе жоқ”. Сөйтіп Поп де Басешти: “Маған бүкіл Венгрияны сыйласаңыз да, мен кедей және бақытсыз халқымның әділ мүддесіне қиянат жасай алмаймын, себебі Құдайдан басқа, менің серіктерім мен өзімнің, сіздің зорлыққа құмарлық танытуыңызға қарсы қорғаушыларымыз жоқ” деп жауап берді. Бірақ келесі ұлттық конференцияда (1890) бұл мәселені кейінге шегерілді. Поп де Басешти 1895 жылдың 5 тамызына дейін Вац түрмесінде жазасын өтеді. 1918 жылдың 30 қарашасында Поп де Басешти өкіл болып сайланып, Румыния Ұлттық гвардиясының лейтенанты Александру Кишпен бірге, қарт болса да, пойызбен Альба-Юлияға аттанды. Сапар оқиғасыз өткен жоқ: Рэзбоени теміржол станциясында олардың вагонына Венгрия Ұлттық гвардиясы оқ атқан, нәтижесінде бір адам қаза тапты. Альба-Юлияға жеткен соң, суық күні, монах Леон Ману одан: “Құдайға шүкір, Георгий бауыр, осындай ауа райында осыншама ұзақ және қиын сапарға қалай батыл болдың?” деп сұрады. Сонда Поп де Басешти: “Мен осы күнді 80 жылдан бері күтіп келемін, қалай жіберіп алуым мүмкін? Өмірімді құрбан еткеннің өзінде келдім, себебі енді маған тек қана осы сөзді айту қалады: «Ием, енді құлыңды тыныштықпен босатың»”. Кейін оларға Поп де Басештидің күйеу баласы Франсиск Хоссу Лонгин қосылды, ол Дева қаласынан Ұлы Ұлттық Ассамблеяға өкіл болған еді. Сол күні Ассамблея Румынияның Ескі Корольдігі мен Трансильвания, Банат, Кришана және Марамуреш арасындағы бірігуді бірауыздан бекітті. Келесі күні Ассамблея Трансильванияның уақытша парламенті ретінде Marele Sfat Național Român (Ұлы Румын Ұлттық Кеңесін) және Трансильвания, Банат және Венгриядағы румындық жерлердің уақытша үкіметі ретінде Consiliul Dirigent al Transilvaniei, Banatului și ținuturilor românești din Ungaria (Трансильвания, Банат және румындық жерлердің Басқару кеңесін) құрды. Георге Поп де Басештиді Жоғарғы Кеңестің төрағасы, ал Иулиу Маниуді Басқару Кеңесінің төрағасы етіп сайлады. Оның қабір тасында: “Ием, енді құлыңды тыныштықпен босатың” деген сөздер жазылған, осы сөздерді ол Альба-Юлияда айтқан еді. Поп де Басешти туған жері қазірде .

On 22 June 1872, Pop de Băsești was elected for the first time deputy in the Hungarian diet in the Szilágycseh electoral district, where, for the following nine years (he was again elected in 1875 and 1878), he advocated for the rights of ethnic Romanians living in Transylvania. On the adoption of the Trefort education bill in 1879, which sought to make the Hungarian language mandatory in primary and confessional schools, Pop de Băsești stated the following: "If it's a sin to make an attempt on another man's life, in the case of the present law it is a greater sin to make an attempt on the life of an ethnicity, even of more nationalities, of all nationalities of the Lands of the Crown of Saint Stephen". His resignation provided the occasion for Kálmán Tisza to attempt convincing Gheorghe Pop de Băsești to join his party: "We would need brave and determined men. Come and join us and I guarantee there is no dignity in Hungary you couldn't obtain", to which Pop de Băsești replied: "Even if you gave me the whole Hungary I would not betray the righteous cause of my poor and unfortunate people, who, beside God, my comrades and myself, has no other defenders against your oppressive tendencies". Nevertheless, at the next national conference (1890) it was decided to postpone this endeavor to a later, more convenient date. Pop de Băsești served his sentence in the Vác prison until 5 August 1895. On 30 November 1918 Pop de Băsești, elected as a representative and accompanied by lieutenant Alexandru Kiș of the Romanian National Guard, set off by train to Alba Iulia, despite his old age. The trip was not without incident: in the Războieni railway station their railcar was fired upon by the Hungarian National Guard, killing ro. After he had arrived in Alba Iulia, on a blistering cold day, the monk Leon Manu asked him: "For the love of God, Brother George, how could you venture to make such a long and exhausting journey on such weather? ", to which Pop de Băsești replied: "How could I have missed it since I've been waiting for this day for 80 years? I came even if I should pay with my life for this, because now nothing else remains for me to say but the following, like the righteous Simeon of the Gospels: 'Lord, now let your servant depart in peace'". They were later joined there by Pop de Băseşti's son in law Francisc Hossu Longin, who was the representative of Deva in the Great National Assembly. On the same day the Assembly unanimously decreed the union between the Romanian Old Kingdom and Transylvania, the Banat, Crișana and Maramureș. The next day the Assembly established the Marele Sfat Național Român (Marele Sfat Național Român) as the provisional parliament of Transylvania, and the Consiliul Dirigent al Transilvaniei, Banatului și ținuturilor românești din Ungaria (Consiliul Dirigent al Transilvaniei, Banatului și ținuturilor românești din Ungaria) as the provisional government of Transylvania, electing Gheorghe Pop de Băsești as president of the High Council and Iuliu Maniu as president of the Directory Council. His epitaph reads: "Lord, now let your servant depart in peace", the words he uttered at Alba Iulia. Pop de Băsești's birthplace is now home to a .