Кіріспе

Интернексин, альфа интернексин – шамамен 66 кДа салмақтың IV сыныпқа жататын аралық филамент. Ақуыз бастапқыда егеуқұйрықтың көру нервісінен және жұлыннан бөліп алынған. Ол бастапқыда табылғандай, басқа нейрофиламент суббөлімшелерімен бірге тазаланады, бірақ кейбір жетілген нейрондарда ол жалғыз өкілді нейрофиламент болуы мүмкін. Ақуыз дамып келе жатқан нейробластарда және ересектердің орталық нерв жүйесінде кездеседі. Шағын интернейрондар мен мишақша дәнегі жасушаларындағы аралық филамент желісінің маңызды құрауышы болып табылады, онда ол параллель талшықтарда орналасқан.

Құрылымы

Альфа-интернексиннің шамамен 310 аминқышқылы қалдығынан тұратын гомологты орталық таған домені бар, ол жоғары сақталған альфа-спиральді аймақты құрайды. Орталық таған домені орамалы орам құрылымы үшін жауапты және аминдық терминалдың бас аймағы мен карбоксильдік терминалдың құйрығымен шектеледі. Бұл таған домені 10 нм-лік жіпше құрылымын құруға да қатысады. Бас және құйрық аймақтарында NF M құрылымына өте ұқсас сегменттер бар. Альфа-домені гидрофобты қалдықтардың гептадтық қайталануларынан тұрады, олар орамалы орам құрылымының қалыптасуына көмектеседі. Нейрофиламенттердің үштігі мен α-интернексиннің тығыз байланысы анық байқалады. α-интернексин нейрофиламенттердің үштігімен функционалды түрде өзара байланысты. Егер егешқұйрықтарда NF M және/немесе NF H гендерін жойса, орталық жүйке жүйесі аксондарының ішінде α-интернексиннің тасымалы мен болуы күрт төмендейді. Олар функционалдық ұқсастығы ғана емес, төрт ақуыздың да алмасу жылдамдығы да ұқсас.

Функциясы мен көрінісі

Ол дамудың ерте кезеңінде нейробласта α интернексин және периферинмен бірге экспрессияланады. Даму нейрондарға дейін жалғасқанда, нейрофиламент триплетті ақуыздары (NF L: нейрофиламенттің төмен молекулалық массасы, NF M: нейрофиламенттің орташа молекулалық массасы және NF H: нейрофиламенттің жоғары молекулалық массасы) α интернексин экспрессиясы төмендеген сайын, молекулалық массаның өсу ретімен экспрессияланады. Дамудың нейробласт фазасында α интернексин нейро түтігінде және нейро қыртысынан туындаған нейробластарда табылады. Ересек жасушаларда α интернексин орталық жүйке жүйесінде, нейрондардың цитоплазмасында, нейрофиламент триплетті ақуыздарымен бірге көп мөлшерде экспрессияланады. Олар нейрофиламенттерге қатысты салыстырмалы түрде тұрақты стехиометриялық қатынаста экспрессияланады. Альфа интернексин – ми және орталық жүйке жүйесінің филаменті, ол нейронның дамуына қатысады және аксондардың өсуіне рөл атқаруы мүмкін деген болжам бар. А интернексиннің зебра балығындағы гефильтин және Xenopus laevis-тегі ксефильтин гомологтары торлы қабықтың өсуі және оптикалық аксонның регенерациясы кезінде жоғары экспрессияланады, сондықтан α интернексин мен аксондардың өсуінің байланысты болуы мүмкін деген пікірге қолдау көрсетті. Осы болжамды негізге алғанда, екеуінің арасындағы байланысты нығайту үшін зерттеулер жүргізілді. Егешқұйрықтарда жүргізілген нокаут зерттеулері α интернексиннің тежелуінің жүйке жүйесінің дамуына көзге көрінетін әсер етпегенін көрсетті, бұл α интернексиннің аксондардың өсуіне әсер етпейтінін ұсынады, алайда нокаут зерттеуі ақуыздың тудырған мүмкін ұсақ айырмашылықтарды жоққа шығара алмады. α интернексин аксондардың өсуімен ғана байланысты емес, сонымен қатар филаменттер мен олардың суббірліктерінің құрамын өзгерту арқылы аксондардың тұрақтылығын немесе диаметрін реттеуге қатысуы мүмкін. Сондай-ақ, интернексин дендриттік тікендердің қалыптасуына немесе сақталуына қатысты болуы мүмкін. α интернексиннің функциясына қатысты көптеген болжамдар бар, бірақ қазіргі уақытта оларды толыққанды растайтын немесе жоққа шығаратын нақты дәлелдер жоқ.

Аурулар арасындағы байланыстар

А интернексин де Альцгеймер ауруы, амиотрофиялық бүйірлік склероз, Леви денелерімен байланысты деменция, Паркинсон ауруы, нейропатиялар, тропикалық спастикалық парапарез және HTLV 1-ге байланысты миелопатия сияқты бірнеше дегенеративтік ауруларға қатысты екені анықталды. HTLV 1 миелопатиясында HTLV 1-дің экспрессиялық трансактиваторы Tax, жасуша мәдениетінде А интернексинмен өзара әрекеттеседі, нәтижесінде Tax трансактивациясы және аралық жіпшелердің қалыптасуы күрт төмендейді.