Кіріспе

Израильдік инженер Одед Голан (1951 жылы Тель-Авивте туған) – израильдік инженер, кәсіпкер және ежелгі заттарды жинаушы. Ол әлемдегі ең ірі Библиялық археология коллекцияларының біріне ие.

Өмірбаян

Одед Голан инженер мен микробиология профессорының ұлы. Израиль қорғаныс күштерінде офицер болып қызмет еткен соң, Технионда өнеркәсіптік және басқару инженериясын оқып, үздік бітірді. Голан бала кезінен археология мен ежелгі заттарға қызығушылық танытқан. 10 жасында Тель-Хатзор ескерткішіне сапар барысында ол әлемдегі ең көне сөздікті тапты, оны кейін профессор Игаэль Ядин жариялады. 12 жасында Голан Масададағы қазба жұмыстарына қатысты.

Ежелгі бұйымдар жинағы

Голанның 50 жылдан астам уақыт бойы жинаған коллекциясында мыңдаған археологиялық артефакттар бар, олардың көп бөлігі Шығыс Иерусалимдегі антиквариат сатушылардан сатып алынған. Голанның коллекциясы Израиль және Трансиорданияның б.з.б. V мыңжылдықтан б.з. V ғасырына дейінгі мәдениетін көрсететін кең ауқымды артефакттарды қамтиды. Халықаралық назар аударған заттардың ішінде Исаның бауыры Яковтың сүйектерін сақтаған болуға мүмкіндігі бар Джеймс оссариі (сүйек қорабы) бар.

Дау

2003 жылғы маусымда Израиль көнеліктер басқармасы (IAA) Голанды Джеймс сүйек қорабындағы жазудың жартысын, Иоас жазуын және басқа да заттарды жалғандауға қатысы бар деп айыптады. Голан жалғанға қатысы бар екенін жоққа шығарды және екі бұйымды 1976 және 1999 жылдары лицензияланған антиквариат сатушыларынан сатып алғанын мәлімдеді. Голанмен бірге тағы төрт адам айыпталды, олардың ішінде Израильдегі екі ірі антиквариат саудагері болды. 2012 жылы сот Голанды жалғандау және алаяқтықтан ақтап, бірақ антиквариаттармен заңсыз сауда жасағаны үшін кінәлі деп тапты. 2013 жылдың соңында Жоғарғы Сот Мемлекетке Джеймс сүйек қорабын, Иоас жазуын және ИАА-ның тергеу мақсатында тәркілеген жүздеген басқа да заттарды Голанға қайтаруды бұйырды. ИАА Голан мен көптеген антиквариат саудагерлері ежелгі семит тілдері бойынша сарапшылардың көмегімен жалғандауға қатысқан деді. Оқиғаны жариялаған ақпарат құралдары мен деректі фильмдер Голанның айтуынша, "медиа циркіне" айналды. BBC хабарлағандай, полиция Голанды ұстап, пәтерін тінткенде, түрлі құралдар, материалдар және жартылай дайын "антикварлар" бар шеберхананы тапты. Аллегияларға сәйкес, әлемнің түкпір-түкпірінен коллекционерлер Голанның серіктестері арқылы келген артефакттар үшін жүздеген мың доллар төлеген. Оннан астам зат сараланды. Полиция осы жалғандаушылар жасаған бұйымдардың жетекші мұражайларға енгенін күдіктенді. "Тарих саудагерлері" атты деректі фильмінде Голан (көне семит тілдері бойынша сарапшы және қолөнерші кіретін командамен жұмыс істеп) діни антиквариат нарығында сату үшін жалған артефакттар жасады деп айтылды. 2004 жылы Horizon BBC телеарнасында "Сүлеймен патшаның тас тақташасы" бағдарламасын көрсетті. Бұл бағдарламада Голанның жалғандау және алаяқтық әрекеттері туралы мәлімдемелер орын алды. 2004 жылдың 29 желтоқсанында Израиль соты Голанға үш антиквариат саудагерімен бірге айып тақты: Роберт Дойч, Израильдің жетекші антиквариат саудагерлерінің бірі және Хайфа университетінде дәріс оқитын жазулар сарапшысы; дилер және консерватор Рефаэль Браун; және дилер Шломо Коэн; Хеброн төңірегіндегі Бейт-Ула ауылының палестиналық дилері Файз әл-Амла лицензиясыз антиквариат сатуда айыпталды. Сот процесінің басында Браун мен Коэнге қарсы айыптар алынып тасталды, нәтижесінде Голан мен Дойч жалғыз айыпталушы болып қалды. Голан жалғандауға қатысы бар екенін жоққа шығарды және жазулар лицензияланған антиквариат сатушыларынан сатып алынғанын дәлелдеді. Ол 1976 жылы Джеймс сүйек қорабын, ал 1999 жылы Иоас жазуын сатып алғанын көрсетті. Голан өзінің түсінігі мен бағасына сәйкес, бұл шынайы ежелгі жазулар екенін мәлімдеді.

Сот шешімі мен ақталу

Сегіз жылға жуық уақытқа созылған сот процесінде (2004 – 2012) Иерусалимнің аудандық соты Жақыптың сүйек қорасы мен Жоаш тақташасындағы жазулардың нақтылығына қатысты 50-ден астам сарапшының куәліктерін тыңдады. Олар жазуларды зерттеп, ондаған ғылыми есептер ұсынды, сондай-ақ антиквариат сатушылары мен белгілі коллекционерлерді қоса алғанда 70-ке жуық куәгерлер де жауап берді. Сот протоколдары 12 000-нан астам бетті құрады, ал сот шешімі 438 беттен тұрды. IAA сот шешімін қабылдағанын жариялады. Мемлекет аудандық соттың негізгі шешімін қабылдады және үкімге шағымданудан бас тартты. Сот шешімінен кейін Мемлекет Жақыптың сүйек қорасын және Жоаш тақташасын мемлекеттік қазынаға беруге тырысты, осы заттардың зор тарихи, діни және археологиялық маңызы бар екенін, сондықтан олар жеке қолында болмауы керек деп мәлімдеді. Ауданық сот және Жоғарғы сот бұл өтінішті қабылдамады және мемлекетке Голаннан алынған барлық антиквариатты қайтаруды бұйырды. 2013 жылдың соңында Жақыптың сүйек қорасы, Жоаш тақташасы және жүздеген басқа да антиквариат Голанға қайтарылды.