Кіріспе
Қысқа қашықтыққа арналған ғарыш кемелері класы – «Жұлдыз жолы» ғылыми-фантастикалық франшизасындағы ойдан шығарылған көлік құралдары. Шаттлдар деп те аталады, олардың енгізілуі ғарыш шаттлының дамуына дейін болды. «Жұлдыз жолынан» бұрынғы ғылыми фантастика туындылары, мысалы «Құйылған планета» және «Рокки Джонс, ғарыш рейнджері» фильмдері, алыс қашықтықтағы жұлдыз кемелері планеталарға қонады деп есептеген. Джин Родденберридің бастапқы идеясы бойынша, «Энтерпрайз» кемесі сирек жерге қонады. Бірақ, алып жұлдыз кемесімен әр апта сайын қонудың арнайы эффектілерін жасаудың қиындығын ескере отырып, «сирек» деген сөз тез арада «ешқашан» деп өзгертілді. 1964 жылдың наурыз айындағы идеяда «кішкентай шаттл ракетасы» туралы айтылған. Алғашқы эпизодтар үшін шаттл ракетасын жасау тым қымбатқа түсті. Сериалдың көп бөлігінде телепорт кейіпкерлерді кемеге кіргізуге және одан шығаруға қолданылды. «Жұлдыз жолы: Бастапқы серияның» алғашқы жылында шаттлға қажеттілік туды. Шаттлдар персоналды, жүктерді және барлау мақсатындағы жүктерді тасымалдау үшін пайдаланылды, олар әскери кемелердегі қайықтар сияқты қажеттіліктерді қанағаттандырды. Олар жұлдыздық базаларда да қолданылды. Телевизия сценаристтері үшін олар кейіпкерлерді жоғалған жерге түсуі мүмкін кішкентай кемеге орналастырудың драмалық құралы болды. Шаттлдарды жасау бастапқыда қымбат болғанымен, олар ақырында барлық «Жұлдыз жолы» серияларында қолданылды. Шаттлдың дизайны әртүрлі медиада қолданылды, мысалы, «Дунай» кластық айдаушысы «Жұлдыз жолы: Deep Space Nine» сериалында жиі пайда болды, сондай-ақ «Жұлдыз жолы: The Next Generation» сериалында да көрінді.
Shuttlecraft are fictional vehicles in the Star Trek science fiction franchise built for short trips in space, such as between a planetary surface and orbit. Also referred to as shuttles, their introduction preceded the development of the Space Shuttle. Before Star Trek, science fiction productions from Forbidden Planet to Rocky Jones, Space Ranger assumed that a long range starship would land on planets. Gene Roddenberry's original premise stated that the starship Enterprise rarely lands. Given the special effects complexity of landing a giant starship each week, "rarely" was quickly changed to "never". Dated March 1964, the premise mentions a "small shuttle rocket". The shuttle rocket was too expensive to build for the first episodes. For most of the series the transporter served to teleport characters on and off the ship. In the first year of Star Trek: The Original Series, the need quickly developed for shuttlecraft. Used to carry personnel, cargo and reconnaissance payloads, shuttles filled the same need as boats on a navy ship. They were also used by starbases. For television writers, they served the dramatic function of putting characters in a small ship that could get lost. Though shuttlecraft were initially expensive to build, they were eventually used in every Star Trek series. Shuttlecraft designs were often shared across different media, for example the Danube class runabout featured heavily in Star Trek: Deep Space Nine, was also featured in Star Trek: The Next Generation.
Жұлдыздар жолы: Бастапқы серия
Арт-директор Мэтт Джеффрис бастапқыда ұшқыш ретіндегі тәжірибесіне сүйене отырып, жылтыр, ағымдағы шаттл жасауды жоспарлаған. Иілген пішін алғашқы эпизодтар үшін өте қымбатқа түсті. AMT компаниясы модельдік жиынтықты сату құқығын алғанда, толық өлшемді шаттл жасауға тегін ұсыныс жасады. Джин Уинфилд жасаған соңғы макеттің ұзындығы 24 фут (7,2 м), салмағы бір тонна, корпусы фанерадан жасалған және 12 адамнан тұратын команда екі айда құрастырды. Ішкі түсірілімдер үшін бөлек декорациялар қолданылды, себебі макет түсіруге тым кішкентай болды. Бұл қорап тәрізді, функционалды пішін «Жұлдызды жол» франшизасының барлық шаттлдарының прототипіне айналды. Галилео Галилей атымен аталатын шаттл алғаш рет «Галилео жетілігі» эпизодында көрсетілді. Оның тіркеу нөмірі NCC 1701/7, ал экипажы жеті адамнан тұрады. Эпизодта Галилео мен оның экипажы жоғалып кеткенде, «Колумб» деп аталған екінші шаттл іске қосылады. Шаттл пайда болғаннан кейін, оның кадрлары «Менagerie», «Қиямет машинасы», «Бабилге саяхат», «Метаморфоз», «Иммунитет синдромы» және «Еденге жол» эпизодтарында пайда болды. Соңғы эпизодта толық өлшемді макет «Галилео II» деп аталды, бұл түпнұсқа шаттл «Галилео жетілігі» эпизодында жоғалғанын көрсетті. «Омега даңқы» эпизодында «Энтерпрайз» сияқты бір кластағы «USS Exeter» жұлдыз кемесінде төрт шаттл бар екені айтылады. Галилео шаттлы (толық өлшемді театрлық реквизит) бөлшектелмеді, бірақ бірнеше иесінің қолынан өтті. 1966 жылғы макет 2012 жылдың жазында аукционда 70,150 долларға сатылды. Жаңа иесі, «Жұлдызды жол» экрандық реквизитін жинаушы Адам Шнайдер, Галилеоны Атлантик Хайлендс, Нью-Джерсиде тоғыз ай бойы қалпына келтірді. Содан кейін ол Хьюстон қаласындағы NASA-ның Линдон Б. Джонсон ғарыш орталығы мұражайына сыйға берілді. «Галилео» шаттлы 2013 жылдың 31 шілдесінде Хьюстон ғарыш орталығында ресми түрде ашылды. 2014 жылы реквизит тағы бір фильм түсірілімінде қолданылды және жанкүйерлер жасаған «Жұлдызды жол: Ұлағаттыларының ең әдемісі» эпизодының кадрында пайда болды.
Жұлдыздар жолы: Анимациялық серия
Физикалық тұрғыдан салынатын құрылғылардың шектеулерінен азат болған "Жұлдыздар жолы: Анимациялық сериясы" көрермендерге әртүрлі ғарыш кемелерін таныстырды. Ұзын мұрыны "Жұлдыздар соғысы" фильміндегі X қанатты истребительге ұқсас үлкен шаттл ("Құл қаруы" эпизодында олардың алғашқы пайда болуына бірнеше жыл бұрын) көрсетілді. "Маддтың құмарлығы" эпизодында басқа бір шаттл дизайны пайда болды. "Амбергриз элементі" эпизодында сумен жабылған планетаға қона алатын және суға батып кететін "аквашаттл" бейнеленді. Бұл Filmation анимациялық сериясының амбициялық көлемі компьютерлік графиканың көмегімен болашақта мүмкін болатын нәрсенің алғы көрінісі болды.
Жұлдыздар жолын фильмдері
Үлкен бюджетімен "Жұлдыздар жолы: Кино" Жердің маңында жұмыс істейтін шаттл түріндегі түрлі көліктерді көрсетті. Көбінесе транспортер қол жетімді болғанымен, шаттлдар кейіпкерлерге кірудің эффектілі тәсілін ұсынды. Адмирал Джеймс Т. Киркті тасымалдайтын жолаушылар шаттлы Сан-Францискоға қонады. Кирк Жерді айналатын ғарыш стансасынан "Энтерпрайз" кемесіне барабан тәрізді "саяхат капсуласы" арқылы барады. Спок Вулкан философы Сурактың есімімен аталған шаттлда "Энтерпрайз" кемесіне қосылады, ол ажыратылатын платформада варп қозғалтқыштарын тасымалдайды. Жүк палубасының суреттері жаңартылған "Энтерпрайз" кемесінде "Сурак" сияқты шаттлдар бар екенін көрсетеді, бірақ оларда варп қозғалтқыш платформасы жоқ, бұл стандартты шаттл дизайны екенін көрсетеді. "Жұлдыздар жолы: Кино" фильмінде "Саяхат капсуласы" шаттлы бейнеленген. "Жұлдыздар жолы II: Ханның қаһары" фильмі, сериядағы келесі фильм, әлдеқайда төменгі бюджетпен түсірілді. Кирктің саяхат капсуласымен келген кадрлары "Жұлдыздар жолы: Кино" фильмінен қайта пайдаланылды. "Жұлдыздар жолы III: Спокты іздеу" фильмінде шаттлдар ғарыш айлағында фондық элементтер ретінде көрінді. "Жұлдыздар жолы IV: Үйге саяхат" фильмінің соңында жолаушылар шаттлдары ғарыш айлағында және Сан-Франциско шығанағынан экипажды құтқару үшін пайда болады. Фильмнің соңында Кирк пен экипажды "Энтерпрайз" кемесіне тасымалдайтын саяхат капсуласы қайтадан көрінеді. "Жұлдыздар жолы V: Соңғы шекара" фильмінде жаңартылған шаттлдар көп көрінді, олар Галилео және Коперник атауларын да алып жүрді. Дизайн бастапқы сериядағы шаттлға ұқсас болды, бірақ жаңартылған қозғалтқыш бөлімдері мен үлкен артқы люгі болды. Микрошаттл мен қону айлағын Грег Джин жасады. Шаттл толық көлемді ангарлық палубада орналасқан толық көлемді макет ретінде де салынды. "Жұлдыздар жолы VI: Ашылмаған ел" фильмінде "ғарыш айлағы паромдары" көрінісі бар. Бұл макет кейіннен "Жұлдыздар жолы: Келесі ұрпақ" эпизодындағы "Реликтер" эпизодында Женолен ретінде өзгертілді. "Келесі ұрпақ" актерлері қатысқан фильмдердің ішінде "Жұлдыздар жолы: Ұрпақтар" апатқа ұшыраған "Энтерпрайз" кемесін эвакуациялау үшін пайдаланылған бірнеше шаттлдарды көрсетеді. "Жұлдыздар жолы: Қозғалыс" фильмінде жаңа дизайнды шаттл және капитанның яхтасы көрсетілді. "Жұлдыздар жолы: Немезис" фильмінде артқы бөлігінде жер көлігін тасымалдауға арналған Арго шаттлы таныстырылды.
"Жұлдыздар жолы: Келесі буын"
USS Enterprise (NCC 1701 D) Star Trek: The Next Generation өте иілген және мүсіндік пішінде жасалды. Дизайнер Эндрю Проберт, оның алдындағы Мэтт Джеффрис сияқты, ағымдағы пішінде шаттл жасады. Бұл дизайнның миниатюралық түсірілімдері "Жасы келу", "Бала" және "Табиғи емес таңдау" эпизодтарында көрінді. 7-типті шаттл деп аталған оның жобаланған ұзындығы 8,5 метрді құрады. Бұрынғы сериалдардағыдай, осы шаттлдың күрделі пішінін толық масштабтағы модель ретінде жасауға жеткілікті ресурстар болмады. "Time Squared" сценарийінде экипаж айналып жүріп тексеруге болатын толық масштабтағы шаттл суреттелген. Бұл эпизодта ұзындығы 3,6 метр болатын 15-типті шаттл-под таныстырылды. Шатл-подтың өзгертілген нұсқалары "The Most Toys" сияқты келесі эпизодтарда пайда болды. Шаттлдардың бірі Эйнштейн деп аталды. 1991-92 маусымында Star Trek V: The Final Frontier үшін салынған толық масштабтағы шаттл макеті қолжетімді болды. Ол үлкен терезелермен және қозғалтқыштармен жаңартылды, бұл Next Generation технологиясын көрсетеді. Бұл 6-типті шаттл алғаш рет "Дармок" эпизодында пайда болды және кейіннен "Реликвиялар" эпизодында көрінді. 6-типті шаттлдың ұзындығы 6 метрді құрады. Star Trek: Deep Space Nine және Star Trek: Voyager сериалдарының жалғасы 24-ші ғасырдың сол уақытында өтті, көптеген костюмдер мен реквизиттерді бөлісті. 15-типті шаттл-под "Time Squared" эпизодында көрінді. Декорацияны Ричард Джеймс жобалады және DS9 қаржысын жеңілдету үшін "The Next Generation" бюджетінен қаржыландырылды. Ол сондай-ақ Star Trek: Deep Space Nine-дың "Little Green Men" эпизодында ференги кейіпкері Кварктың ғарыш кемесі ретінде пайда болды. VFX үшін студиялық модель 2006 жылы Christie's аукционында 8000 доллардан астамға сатылды. "Timescape" эпизодында да катер пайда болды. "The Search" эпизодында, үшінші маусымның бірінші бөлімінде USS Defiant ғарыш кемесі таныстырылды. Defiant бұрынғы катерлер атқарған қорғаныс және зерттеу рөлін өз мойнына алды. Жаңа жұлдыздық кемеге өзінің шаттлдары қажет болды, ал эпизодта кішкентай 18-типті шаттл-под көрінді. Бұл компьютерлік графикамен жасалған алғашқы эпизод болды: кеме тығыз астероид өрісі арқылы өтетін күрделі көріністер апталар бойы миниатюралық эффектілерді қолданбай орындалды, ал қону кезеңіндегі камера қозғалыстары бір көріністегі бірнеше бұрыштардан көрініс беруге мүмкіндік берді, себебі миниатюралық модельдің 'бекіту нүктесін' жасырудың қажеті болмады. Боргтан алынған технологиялық жетістіктермен және варп қозғалтқышымен жабдықталған Delta Flyer стандартты шаттлдардан әлдеқайда қабілетті болды. The Animated Series-дегі аквашаттл сияқты, Delta Flyer суға батып, суда жүре алады. Delta Flyer көптеген эпизодтарда маңызды шаттл болды және USS Voyager-ден басқарылды. Delta Flyer-ді суретші Рич Стернбах жобалады, ал сыртқы көріністер Foundation Imaging компаниясының компьютерлік графикасымен жасалды. Дизайнды 1998 жылы шоу үшін жазушылар, суретшілер және CGI суретшілер бірлесіп әзірледі. Voyager-дің бір шаттлы, Aeroshuttle, тәтті табақтың бөлігінде корпусқа біріктірілді және ол эпизодта ешқашан қолданылмаса да, түсірілім тобы оның түсірілуін арнайы эффектілермен сынақтан өткізді. Voyager-дің Aeroshuttle атмосферада ұша алатын, сопақша жылдамдықты кеме ретінде қарастырылды; түсірілімдерді КГИ командасының жетекшілері Роб Бончун мен Адам Лебовиц, VFX продюсері Дэн Карри бірлесіп жасады. Манта мен Кокрейн атты тағы екі кеме жасалды, бірақ Манта пайдаланылмады. Төмендегі веб-сайтта көрсетілгендей, Кокрейн "Threshold" эпизодында трансварп кедергісін бұзу үшін пайдаланылды, бұл Mach 1-ге жетумен салыстырылады.
The Cochrane was used in "Threshold" for the purpose of breaching the transwarp barrier, which is by analogy to hitting Mach One.
"Жұлдызды жол: Энтерпрайз"
Star Trek: Enterprise-дің алғашқы кезеңінде телепортатор салыстырмалы түрде жаңа өнертабыс болып табылады. Бірінші эпизодта екі кемеге тасымалданған қанатты шатлпод таныстырылды. Шатлподтар ғарышта компьютерлік графика арқылы бейнеленсе де, актерлерге арналған сахналар үшін толық көлемді макет жасалды. «Энтерпрайз» экипажы әлі де телепортаторға бейімделіп жатқандықтан, төрт маусым бойына шатлподтар қолданылды. «Энтерпрайз» кейбір эпизодтарда инспекциялық модульдерді де көрсетті. Бұл модульдер қону мүмкіндігіне ие болмаса да, басқа ұшақтарға қарағанда жақсы көрінуге мүмкіндік берді. Бұл оларды ғарыш кемелерінің сыртқы бөлігін тексеруге қолайлы етті. «Shuttlepod One» атты эпизодтың көп бөлігі шатлдарда өтеді; эпизодта лейтенант Малкольм Рид рөлін сомдаған актер Доминик Китинг 2015 жылы SyFy арнасына берген сұхбатында, бұл шоудың «ең жарқын сәттерінің» бірі деп ойлағанын айтты. Сондай-ақ, The Guardian және The Hollywood Reporter бұл эпизодты жоғары бағалады. Шатл сюжеттік желіге тікелей қатысады, себебі оның ауа қоры таусылып барады, бұл кейіпкерлер шешім іздеген кезде шиеленіс пен үмітсіздік атмосферасын тудырады. 1969 жылдың сәуір айында NASA құрамында ғарыш шаттлы жөніндегі топ құрылды. Star Trek-тің соңғы эпизоды, тұрақты эфирдегі соңғысы, 1969 жылдың 14 наурызында көрсетілді. 1972 жылдың 5 қаңтарында президент Ричард Никсон ғарыш шаттлын дамыту туралы ресми түрде жариялады, осылай атау бекітілді. 1977 жылдың ақпан айында OV 101 сынақ үлгісі сырғанау сынақтарын бастады. OV 101 ғарыш шаттлы деп «Энтерпрайз» деп аталды, бұл Star Trek жанкүйерлерінің ұйымдастырған хат жазу кампаниясынан кейін болды. «Жұлдызды жол: Бастапқы серия» шатлдары сияқты, Space Shuttle орбиталық аппараттары экипаж, жүк немесе зерттеу жүктемесін тасымалдау үшін алмастырылып қолданылды. 1981 жылдан 2011 жылға дейінгі орбиталық миссияларда ғарыш шаттлы адамзаттың ғарышқа жасаған қадамын символдық бейнеледі.