Кіріспе

(Құдайлық) Төмендеудің теологиялық қағидасы. Төмендеу (немесе үйлесімділік) – Құдайдың Өзінің мәні бойынша танылмайтын және қол жетімсіз болғанымен, адамзатпен адамдар түсіне алатын және жауап бере алатын тәсілмен байланыс жасағандығы туралы теологиялық принцип. Бұл, ең алдымен, Мәсіхтің кіруі арқылы және сондай-ақ, мысалы, Киелі кітапта көрінеді. Бенин үйлесімділікті «Құдай аянның тарихтағы әртүрлі кезеңдерде адамзаттың әртүрлі зияткерлік және рухани деңгейлеріне бейімделуі» ретінде сипаттайды, бұл тіл, мәдениет, жеке қабілеттер және адамның күнәлілігін қамтиды. Тағы бір қолданыста, 'үйлесімділік' – әсіресе Киелі кітаптан сөздерді немесе сөйлемдерді бастапқы мәтінде білдірілгеннен өзгеше идеяларды білдіру үшін пайдалануды білдіреді.

Тарих

Жатақхана (немесе бейімдеу) ұғымының тарихы ежелгі еврей библиялық түсіндірулеріне дейін жетеді. Оны Ориген мен Августин сияқты христиан дінтанушылары қабылдап, дамытты, соның арқасында орта ғасырлық және Реформация дәуірінің библиялық зерттеушілерінің еңбектерінде оның жалғасуы қамтамасыз етілді. XVI ғасыр протестант реформаторы Джон Кальвин осы ұғымды көрнекті түрде дамытты, бірақ Мартин Лютерден Ульрих Цвинглиге, Питер Мартир Вермиглиге және тағы басқаларға дейінгі замандастары да оны қолданды. Бейімдеу сондай-ақ аянның "экономикасын", "жасырындығын" (немесе Disciplina Arcani, эзотерикалық шындықтарды сақтаудың ерте католик әдетіне қатысты қазіргі термин) қамтуы мүмкін.

Христиандық тұрғын үй

Адамзаттың кемшіліктері мен шектеулеріне қарамастан, Құдайдың адамзатты жеткілікті түрде қабылдап, олармен байланыс орната алды деген сенім Иса Мәсіхтің өмірі мен қызметінде ең толыққанды көрініс тапқан. Дәстүрлі христиандық, тарихи дін ұстанымдарында айтылғандай, Әулие Үштік – православие христиандық сенімінің бір бөлігі. Мәсіхтің құдайлығы, Ол толыққанды адам болса да, толыққанды Құдай деп есептеледі, Құдайдың адам санасына және тәжірибесіне қалай бейімделгенін көрсетеді. Роттердамдық Эразм да бейімделуді этикалық міндет ретінде пайдаланды, онда Әулие Пауылды хамелеон, ал Мәсіхті жеке қарым-қатынастарында Протей деп түсіндірді; сондықтан христиандар да Мәсіх бізге бейімделгендей, бір-біріне бейімделіп, "барлық адамдарға барлық нәрсе болуы керек".

Тіл

Адам тілі Киелі кітаптағы бейімделу тұжырымын одан әрі күрделендіреді. Шіркеу дәстүрі (Чикаго мәлімдемесі мен Кембридж декларациясы сияқты, Киелі кітаптың қатесіздігі туралы жақындағы сенім білдірулері де осыған жатады) тек ежелгі еврей тіліндегі Ескі өсиет және ежелгі грек тіліндегі Жаңа өсиет мәтіндерін ғана Құдайдың сөзі деп нақты анықтауға болады деген сенімде. Сондықтан, түпнұсқа тілдерден жасалған кез келген адам аудармасы Құдайдың шабыттандырылған сөзі деп автоматты түрде қарастырылмайды – бұл, әрине, 5 ғасырлық латын Вульгатасын, сондай-ақ қазіргі заманғы аудармаларды да қамтиды. Дегенмен, бейімделу Құдайдың осындай тілдік кедергіге қарамастан, Өзінің табиғатын адамдарға ашу үшін мұндай аудармаларды пайдалануға қабілетті екендігіне сенуге мүмкіндік береді. Бұл христиандардың Құдайдың айтқандарын естіп білу үшін ежелгі еврей және грек тілдерін үйренуінің қажеті жоқ екенін білдіреді. Дәстүрлі христиандық теология Құдай Әке, Киелі Рухтың адам ішіндегі жұмысы арқылы Киелі кітаптың сөздері арқылы олармен байланыса алады деп күшін жеткізеді.

Киелі кітапқа теологиялық көзқарас

Киелі кітапқа бейімделу – Киелі кітапты түсіндірудегі, яғни Киелі кітапты жорудағы бірнеше ерекше көзқарасқа сипаттама береді. Бұл көзқарастар негізінен Киелі кітаптың сөзбе-сөз шындыққа сай келуі мүмкін бе, немесе қаншалықты дәрежеде шындыққа сай келуі мүмкін деген мәселеге қатысты. Джон Кальвинмен байланыстырылатын бір көзқарас бойынша, Киелі кітапта қолданылған кейбір тіркестер мен метафоралар сөзбе-сөз жалған болғанымен, олардың мәнінде шындық бар. Фауст Социнмен байланыстырылатын тағы бір көзқарас бойынша, Киелі кітаптағы кейбір мәліметтер сөзбе-сөз де, мәні жағынан да жалған болуы мүмкін. Ағылшын теологы Томас Хартвелл Хорн аянның ‘формасы’ мен ‘мәні’ арасында ерекшелік жасайды. ‘Форма’ – Киелі кітап мәтінінің мазмұнын қалай жеткізетінін, ал ‘мәні’ – Киелі кітап мәтіні арқылы жеткізілген мазмұнды білдіреді. Осыған орай, Киелі кітапқа бейімделудің екі түрі бар: бірі – Киелі кітаптың сөздік формасы ғана адамның қабілеттеріне сәйкес өзгереді дейді, екіншісі – Киелі кітаптың мазмұны адамның құдайлық шындық туралы түсінігіне сәйкес өзгереді, тіпті сөзбе-сөз жалған болуы мүмкін. Заманауи ғалым Ли осыған ұқсас ерекшелік жасайды. Ол Джон Кальвинді ‘формалды’ көзқараспен, ал Фауст Социнді ‘мәнді’ көзқараспен байланыстырады. Лидің сөзіне қарағанда, Кальвин оқиғалардың сипаттамаларының (әсіресе Жаратылыс кітабындағы оқиғалар) қазіргі ғылыми теорияларға сәйкес сөзбе-сөз шындыққа келмейтінін мойындағанымен, олардың мәнінде шындық бар және олар адамның қабылдау қабілеттеріне бейімделген деп санайды. Ал Социн Киелі кітаптағы кейбір ‘бейімделген’ ілімдердің сөзбе-сөз жалған екенін айтқан.

Татулық - бұл үй - жай

Протестанттық шіркеулердің көпшілігінде тек екі сакрамент қабылданады: крещение және Иеміздің соңғы тоқпаны. Екеуі де Иса тарапынан белгіленген шартты белгілер болғандықтан, ерекше маңызға ие. Осы сакраменттер арқылы, христиандар Құдайдың күнәлі және шектеулі адамдарға өзінің және Жақсы Жаңалықтың ылайықтасуына мүмкіндік беретініне сенеді.

Кальвинистік

Джон Кальвиннің бейімделу (үйлестіру) тұжырымдамасын қолдануы туралы ғалымдар арасындағы пікірталас бүгінге дейін жалғасуда. Э. Дэвид Уиллис, Форд Льюис Батлс және соңғы кезде Арнольд Хуйген сияқты ғалымдар Кальвиннің бұл идеяны классикалық риторикамен байланысты көздерден дамытқанын алға тартады, ал Дэвид Ф. Райт және Джон Балсерак сияқты басқалары Кальвиннің құдайлық бейімделуді қолдануы риторикамен байланысты кез келген ұғымға (мысалы, әдепке) сыймайтынын айтады. Бұл ғалымдардың ешқайсысы Кальвиннің Ренессанс дәуіріндегі гуманистік біліміне күмәнданбайды, бірақ оның құдайлық бейімделуді бағалауын және қолдануын түсіндіруге тырысады. Екі топ та Кальвиннің шіркеу әкелеріне қарыз екенін мойындайды, себебі ол құдайлық бейімделу мотивін немесе мотивтер жиынтығын олардан алған.

Ізгі хабарды уағыздау

Ізгі хабарды уағыздау – кальвинистік принциптің ең маңызды жақтарының бірі, себебі осы арқылы адамзат Құдайдың құтқару күшін Киелі Рухтың жұмысы арқылы бастан кешіреді. Осы бірұстамалық (монергистік) іс-әрекет арқылы, Құдайдың адамдарды иманға келтіруге тиімді түрде себепкер болатынына сеніледі.