Кіріспе

MacOS-тың тоқтатылған мүмкіндігі Apple-дің Dashboard бағдарламалық жасақтамасы

Dashboard – Apple Inc. компаниясының macOS операциялық жүйелерінде тоқтатылған мүмкіндік, ол виджеттер деп аталатын шағын қосымшаларды орналастыру үшін екінші жұмыс үстелі ретінде пайдаланылды. Бұл қосымшалар іске қосуға көп уақыт кетпейтін қарапайым бағдарламалар болып табылады. macOS жүйесімен бірге келген Dashboard қосымшаларына акция бағасы, ауа райы, калькулятор және жазбалар кірді; ал пайдаланушылар өз виджеттерін жасауға немесе жүктеуге болатын. Mac OS X 10.7 Lion нұсқасына дейін Dashboard белсендірілген кезде пайдаланушының жұмыс үстелі күңгірттеніп, виджеттер алдыңғы планға шығатын. Оларды қолданба терезелері сияқты жылжытуға, қайта орналастыруға, жоюға және қайта құруға болады (соның салдарынан бір уақытта бірнеше бірдей виджет ашық болуы мүмкін, тіпті әртүрлі параметрлермен). Жаңа виджеттерді қабаттың төменгі жағындағы белгішелер жолағы арқылы ашуға болады, ол iOS бас экранына немесе macOS Launchpad-ке ұқсас қолжетімді қосымшалар тізімін жүктейді. Жүктелгеннен кейін виджет пайдалануға дайын. Dashboard алғаш рет Mac OS X 10.4 Tiger нұсқасында пайда болды. Оны Dock, Launchpad немесе Spotlight арқылы қосымша ретінде іске қосуға болады. Сондай-ақ, Dashboard пернесі арқылы да қолжетімді. Басқаша айтқанда, пайдаланушы меңзерді алдын ала белгіленген ыстық бұрышқа немесе пернетақтаның шақыру пернесіне жылжыту арқылы Dashboard-ты ашуды таңдай алады. Mac OS X 10.7 Lion нұсқасынан бастап Dashboard-ты кеңістік ретінде конфигурациялауға болады, оған екі жағындағы жұмыс үстелдерінен төрт саусақпен оңға қарай сүрту арқылы кіруге болады. OS X 10.10 Yosemite нұсқасынан бастап Dashboard әдепкі бойынша өшірілді, ал Хабарламалар орталығы виджеттерді көрсетудің басты тәсіліне айналды. macOS 10.15 Catalina нұсқасынан бастап Dashboard macOS жүйесінен алынып тасталды. Виджеттерді қолдау macOS Sonoma-да, macOS-тың соңғы нұсқасында қайта жаңартылды. macOS Sonoma-да Apple Dashboard-ты жұмыс үстелімен біріктірді. Пайдаланушылар виджеттерді Хабарламалар орталығында сақтай алады.

Виджеттің функциялары мен мүмкіндіктері

Веб-беттер сияқты басқару панелі виджеттерінің мүмкіндіктері көп, олар қолданушыға қолмен орындау қиын болатын тапсырмаларды да атқара алады. Мысалы, Google Search виджеті қолданушының веб-браузерін ашып, Google іздеуін жүргізеді. Басқа виджеттер, мысалы, Wikipedia, веб-беттердің мазмұнын алып, оны басқару панелінде көрсетеді. Кейбір виджеттер Adobe Flash (немесе басқа мультимедиалық бағдарлама) арқылы веб-браузердегідей ойындарды жасауға мүмкіндік береді. Mac қолданушылары кіріктірілген бағдарламалық жасақтаманы пайдаланып өз виджеттерін жасауға да қабілетті.

Графика

Dashboard виджеттерді көрсету, ашу және пайдалану үшін әртүрлі графикалық эффекттерді қолданады. Мысалы, виджеттің айналып өтуін имитациялау үшін 3D флип эффекті қолданылады, оң жақ төменгі бұрыштағы кішкентай «i» белгішесін басу арқылы пайдаланушы артқы жағындағы баптауларды өзгерте алады; басқа эффекттерге crossfading және иконадан денеге дейінгі масштабтау (виджеттерді ашқанда), виджет белсенді болғанда «айналу эффекті» және пайдаланушы Command R пернесін басқанда немесе олар жабылғанда сору эффекті жатады. Қуаты жеткілікті Mac компьютерлерінде виджеттер ашылғанда суға түскен жапырақ сияқты толқын эффектін тудырады. Бұл эффекттер көп процессорлық қуатты қажет етеді, бірақ macOS-тың Quartz Extreme және Core Image графикалық архитектураларының арқасында оларды нақты уақытта көрсетуге жеткілікті есептеу қуаты қолжетімді. Exposé, Front Row және minimize эффектісі сияқты, Dashboard-ты шақырғанда немесе Dashboard мәзір жолағын ашқанда Shift пернесін ұстап тұру эффектіні баяулатып көрсетеді.

Виджеттерді құру

Дашборд виджеттері Гипермәтіндік белгілеу тілі (HTML), каскадты стильдер тілі (CSS) және JavaScript арқылы жасалады. Веб-сайттарды құру үшін де осы тілдер қолданылатындықтан, көптеген веб-дамытушылар оларды жасауға қабілетті. Виджеттер, негізінен, Дашборд қабатында көрсетілетін HTML файлдары болып табылады; олар Apple-дің Safari веб-браузерінде де қолданылатын WebKit қосымшалар жинағын пайдаланады, яғни Дашборд қолжетімді емес macOS-тың ескі нұсқаларын қолданатын пайдаланушылар да оларды құруға болады. Виджеттерге Mac-ке тән интерфейс элементтерін, мысалы Apple Slider-ді пайдалануға мүмкіндік беретін виджет API бар. Мысалы, WWDC 2007 бас баяндамасында Стив Джобс келесілерден виджеттер жасады: Yahoo.com сайтындағы басты жаңалықтар, Google-дағы ең көп ізделген он сөз, National Geographic сайтындағы "Күннің суреті", "Дилберт" комиксі және Rotten Tomatoes сайтынан алынған кассалық ақпарат. Пайдаланушы виджеттерді одан әрі жекелендіру үшін шекарасын өзгерте алады.

Konfabulator-пен салыстыру

Көптеген адамдар Konfabulator мен Apple-дің Dashboard-ын салыстырды, әсіресе Apple бұл мүмкіндікті Mac OS X 10.4 Tiger әзірленіп жатқан кезде жариялағаннан кейін. Бұл онлайн қауымдастықта Tiger ресми түрде шығуға бірнеше ай қалғанда пікір талас тудырды. Бір топ адам Dashboard-тың Konfabulator-дың "көшірмесі" деген қорытындыға келді. Олар Dashboard пен Konfabulator (кейін Yahoo! Widget Engine) арасындағы визуалды және функционалдық ұқсастықтарды атап көрсетеді, сонымен қатар олардың графикалық ерекшеліктерінің ұқсастығы және екеуі де өз орталарындағы объектілерді сипаттау үшін "виджеттер" терминін қолдануы себебінен оны көшірме деп те атады. Konfabulator, өз кезегінде, 1984 жылы алғаш рет Macintosh-пен бірге шығарылған Apple-дің Desk Accessories-іне негізделген болуы мүмкін. Desk Accessories, виджеттерге ұқсас, пайдаланушының жұмыс үстелінде жұмыс істейтін шағын қосымшалар болды. System 7 және бірлескен көп тапсырмалы жұмыс енгізілгеннен кейін Desk Accessories жасау қажеттілігі жойылды және әзірлеушілерге қосымшалар жасау ұсынылды. ОС артқа қарай үйлесімділік үшін Mac OS X-ке ауысқанға дейін оларды қолдауын жалғастырды (әсіресе, калькулятор Desk Accessory Mac OS 9 нұсқасына дейін, он жеті жыл бойы маңызды жаңартусыз сақталды). Konfabulator және Dashboard кодтары да әртүрлі: Konfabulator виджеттерді жасау үшін XML және JavaScript-ті пайдаланады, ал Dashboard HTML, CSS, JavaScript және Objective C-ті пайдаланады.

IOS-тағы виджеттер

Apple компаниясы iOS жүйесінде Dashboard виджеттерін орнатуды қолдауды ешқашан жариялаған емес. Дегенмен, 2008 жылдың маусым айында iPhone SDK жинағымен бірге келген Dashcode бағдарламасының жарияланбаған жаңартуы iPhone үшін арналған веб-виджеттерді жасауға мүмкіндік берді. Бірақ, Dashcode-тің бұл нұсқасы AJAX технологиясын қолданатын және iOS жүйесіне тікелей орнатылатын мобильді виджеттерді құруды қолдайтыны белгісіз. Теориялық тұрғыдан, iOS құрылғысына Dashboard виджеттерін орнату мүмкін екені көрсетілді, бірақ көптеген үстелге арналған виджеттер iOS-тің көп сенсорлық экранына бейімделмеген, олармен өзара әрекеттесу қиын болуы мүмкін. Сондай-ақ, олар iOS құрамына кірмейтін DashboardClient виджетінің JavaScript объектісіне тәуелді болуы мүмкін. 2014 жылдың 2 маусымында iOS 8 жаңартуын жариялаған кезде Apple компаниясы «Бүгінгі» көрінісінде (статус жолағынан төменге сырғыту арқылы қолжетімді) App Store дүкенінен жүктеп алуға болатын виджеттер болатынын хабарлады. Бұл Dashboard-тағы үстелге арналған виджеттерден өзгеше болғанымен, iOS жүйесінде виджеттердің ресми түрде (яғни, jailbreak қажет емес) қолжетімді болған алғашқы мүмкіндігі болды. iOS 13 жүйесімен бірге ұсынылған, осы аттас CarPlay мүмкіндігі де бар. 2020 жылдың 22 маусымында WWDC бас сөз сөйлеу кезінде Apple iOS 14 үшін виджеттерді таныстырды. Бұл виджеттерді бас экранға орналастыруға және олардың мөлшерін өзгертуге болады. Пайдаланушылар 10 виджетке дейін жинап қоя алады немесе пайдаланушының әрекетіне байланысты өзгеретін «Ақылды жинақ» виджетін таңдай алады.