Кіріспе

Scalextric – 1950 жылдардың соңында пайда болған ойын автоматтарының бренді. Scalextric-ті алғаш рет инженер Б. Фред Фрэнсис ойлап тапты, ол Minimodels Ltd. компаниясының өндірісіндегі Scalex металл машиналарына электр моторын қосты.

Тарих

Scalextric-тің алғысы Scalex болды, оны Фрэнсис алғаш рет 1947 жылы өзі құрған Minimodels Ltd компаниясы арқылы шығарды. Компанияның штаб-пәтері Лондон қаласында орналасқан және қалайыдан жасалған ойыншықтар мен модельдер шығарды. Алғашқы өнімдері – Startex ойыншық машиналар сериясы және 1952 жылы шығарылған өте танымал Scalex. Scalex – бұл рульді шығарып, іске қосылатын, сағат механизмімен жұмыс істейтін ойыншық жарыс машиналары. 1952 жылы Minimodels ойыншық машиналарға деген сұраныстың артуына байланысты Нью-Лейндегі үлкен зауытқа көшіп барды. Оның танымалдылығының шыңында аптасына 7000-нан астам Scalex үлгісі шығарылды. 1956 жылы жарысқа арналған машиналардың жаңалығы жойылып, сату төмендей бастады. Ақырында компанияның болашағы мен оның жүз қызметкерінің өміріне қауіп төнді. Компанияның құлдырап бара жатқан табысын қайта жандандыру мақсатында Фред Фрэнсис басқа да мүмкіндіктерді қарастыра бастады. Ол модельді автокөлік жарыстарының трассаларын көруден шабыт алды, бірақ ойыншының бәсекелестік сезімін арттыру үшін машинаны басқаруын жетілдіргісі келді. Ол Scalex машиналарына кішкентай электр қозғалтқыштарын орнатып, оларды модельдік теміржол жолында сынап көрді. Содан кейін ол резеңке ойықтары бар жолдарды енгізді және машиналарға жолдың ойығындағы электр тогын алу үшін «гимбал» дөңгелегін берді. Бастапқы қалайыдан жасалған машиналарда бір қатты пластикалық артқы дөңгелек және бір резеңке дөңгелек болды, бұл сол және оң бұрыштарда әртүрлі басқару мүмкіндіктерін берді. Ойын автокөліктерін басқару үшін өздерінің қосу-өшіру батырмасы бар шағын картон үйге жасырылған батареялармен қамтамасыз етілді. Сондықтан Scalex electric Scalextric болып өзгерді. Scalextric 1957 жылы Харрогейт ойыншықтар жәрмеңкесінде таныстырылып, бірден үлкен сәттілікке ие болды. Ол ересектерге де, балаларға да ұнады, өйткені ол жылдамдық, бәсекелестік және Формула-1 автокөлік жарыстарының тартымдылығын біріктірді. Ойыншыққа сұраныс өте жоғары болды, ал Minimodels зауыты тапсырыстарды орындауға күш жіберді. 1958 жылы Фред Фрэнсис Minimodels компаниясын Lines Brothers (ол «Tri-ang» деп аталатын) компаниясына сатты. Scalextric танымалдылығы жалғасты. 1960 жылы пластикалық корпустар бастапқы қалайыдан жасалған корпустардың орнын алды, ал 1961 жылы өндіріс Хаванттың Ли Парк ауданындағы жаңа зауытқа көшірілді. 1964 жылы Scalextric «дүниедегі ең толық модельді автокөлік жарыс жүйесі» ретінде жарнамаланды. 1968 жылы Scalextric өндірісі Rovex-ке ауыстырылды (бірақ Minimodels зауыты 1970 жылдардың басына дейін ашық болды). 2023 жылдан бастап ол Англияның Hornby Hobbies компаниясына тиесілі.

Өнімдер

Франсис өзінің Scalex желісінде сағатталған машиналардың алғашқы моделі Jaguar XK120 болды. Бұл 1:32 масштабтағы модельдерде ерекше ерекшеліктер болды, соның ішінде кілтпен емес, "бесінші дөңгелек" құрылғысымен айналмалы сағат механизмі болды. Бұл дөңгелек алдыңғы осьтің артында шассидің астында орналасқан және машинаны қатты бетке басып, артқа қарай тартып жұмыс істейді. Бұл сағаттық қозғалтқышты керіп, машина босатылғанда жылдамдықпен алға ұшып кетеді. Scalex ассортименті алты автомобильге дейін кеңейтілді: MG TF, Austin Healey 100, Aston Martin DB2, Jaguar 2.4 Saloon, Maserati 250F және Ferrari 375. Соңғы екеуі 1:28 масштабта сәл өзгеше болды. Scalex өте табысты болды: бір кезде компания аптасына 7000-ге дейін автомобиль өндірді. Кейінгі көліктерде бұрыштап орнатылатын, ал көліктер бұрыштап жүретін бағытталатын алдыңғы ось болды. Көптеген Scalextric модельдері 1:32 масштабта, бірақ 1968 және 1970 жылдар аралығында Super 124 автомобильдері мен тректері 1:24 масштабта шығарылды. 1994 жылы 1:64 масштабта Micro Scalextric енгізілді. Автомобильдер мен тректер масштабтары арасында үйлесімсіздік бар. 21-шы ғасырдың басында Scalextric тректері құрастыруды жеңілдету үшін үлкен қайта жобаланды. Жаңа дизайн Scalextric Sport деп аталды және арнайы адаптерлерді пайдалану арқылы бастапқы трекке қосылуы мүмкін. Жаңа трек 1:32 масштабтағы көліктермен үйлесімді болу үшін жасалған. Көптеген басқа өндірушілер, соның ішінде Fly, Slot.it, SCX, Airfix/MRRC, Carrera және Ninco компаниялары Scalextric трегінде аз өзгерістермен немесе еш өзгеріссіз жүретін көліктер шығарады. 2004 жылы "Scalextric Sport Digital" (SSD) енгізілді, ол бір слотта төрт цифрлық көлікпен жарысуға мүмкіндік береді. Көліктер арнайы жол ауыстыру тректерін пайдаланып, бір слоттан екінші слотқа ауыса алады, жол ауыстыру немесе басқаша газ педалімен басқарылады. Sport Digital көліктері аналогтық жүйеде өзгеріссіз жұмыс істейді, бірақ аналогтық көліктер цифрлық жүйеде жұмыс істеу үшін цифрлық декодер орнатуды қажет етеді. Бастапқы Scalextric көліктерінің көптеген түрлерін, корпустың ішіндегі бос орынға байланысты, цифрлық декодермен жабдықтауға болады. Цифрлық жүйеде өзгертілген көліктердің өнімділігі әртүрлі болуы мүмкін, бірақ энтузиастар Scalextric және басқа брендтердің көліктерін кең ауқымда сәтті өзгертуге қол жеткізді. Scalextric Digital қолданудың артуымен, пайдаланушылар өздерінің қауымдастығын құрды, онда кеңейтілген қуат базасының функционалдығын, жанармай басқаруын және уақытты есептеу жүйелерін жасап, реализмді арттырды. Scalextric Sport-ты Scalextric Digital-ге түрлендіру үшін цифрлық қуат базасы, қуат көзі (трансформатор), жол ауыстыру трегі (толық мүмкіндіктерді пайдалану үшін) және цифрлық контроллерлер қажет. 2010 жылдың соңында Scalextric C7042 атты алты көліктік цифрлық қуат базасын шығарды. Бұл қуат базасына орнатуға көмектесетін жеке экран және жарыс туралы ақпаратты, мысалы, айналым уақытын көрсетеді. Компания жаңа жүйені әзірлеу кезінде клиенттермен тығыз жұмыс істеді. Нәтижесінде апатқа ұшыраған көліктермен күресу үшін сары ту опциялары, қарсы жарысуға болатын "көлеңкелі" көліктер, олар автоматты түрде жүріп, жол ауыстыра алады және цифрлыққа түрлендірілмеген ескі модельдер үшін аналогтық режимде жарысу мүмкіндігі бар. Испанияда Hornby Scalextric Superslot брендімен сатылады, өйткені Scalextric бренді Scale Competition Xtreme компаниясына тиесілі, оның өнімдері SCX брендімен халықаралық деңгейде сатылады. Кейбір ортақ стандарттар болғанымен, екі диапазонның кейбір бөліктері, әсіресе олардың цифрлық ұсыныстары, үйлесімсіз.

Жинақтар

Scalextric әдетте контур жасауға жеткілікті жол, қажетті қуат көзі мен газ педальдары және екі көліктен тұратын жиынтық ретінде сатылады. Көліктер көбінесе Формула-1, А1 Гран-при, NASCAR, ралли, жарыс машиналарын немесе Ле-Ман жарысынан алынған нақты көліктердің үлгілері немесе күнделікті қолданыстағы автомобильдер негізінде жасалады. Сонымен қатар, жылқы жарысы және 360 градусқа бұрылатын жиынтықтар сияқты түрлі жаңалықтар жинақтары да шығарылды. Соңғысы 1960 жылдардан бері мерзімімен шығарылып келеді және оларға арнайы жасалған жетекші бағыттайтын құрылғы орнатылған, ол көлікті 180 градусқа бұрып, келген жолымен кері жүруге мүмкіндік береді.

Қуат пен басқару

Scalextric қолмен ұсталатын поршеньмен басқарылады, ол сым арқылы жиынтықтағы жалғауышқа қосылады. Әдетте, бір жиынтықта екіден алтыға дейін поршень болады. Трассада (әр жолақ үшін) екі металл рельс орнатылған, олар аналогтық жүйеде басқару құралдарынан DC тогын, ал Digital жүйеде тұрақты AC тогын өткізеді. Қай жағдайда болсын, бұл ток жарыс машиналарынң астыңғы жағындағы екі металл өрім немесе пластиналар арқылы қабылданады.

Теледидар және кино лицензиялау

1960 жылдан бері Scalextric телехикаялар мен фильмдерге байланысты жиынтықтар ұсынады, бастапқыда қазір сирек және құнды Джеймс Бонд 007 жиынтығы, Голдфингер фильмінде көрсетілгендей, әрекет ерекшеліктері бар Aston Martin көлігімен. Тіпті осы жиынтықтағы «жаман» машина, Мерседес те өз әрекеттерімен ерекшеленді, сонымен қатар жиынтықта көптеген басқа да ерекше нүктелер мен керек-жарақтар болды. Scalextric 1970 жылдары лицензиялауға қайта оралғанға дейін біраз уақыт өтті, алдымен «The Amazing Spider-Man» (1970 жылдардағы телесериал) арнайы боялған TR7 көліктерімен және ақ трекпен. Содан кейін 1980 жылдары алғашқы телесериалдар негізінде жасалған «Жасөспірім мутанттар ниндзя тасбақалары», «Power Rangers», «Knight Rider» және кейін Тим Бертонның «Бэтмен» фильмі пайда болды. Содан бері франшизалар кеңейді, олардың ішінде «Бэтмен басталады», «Симпсондар», «Трансформерлер» фильмі, Джеймс Бонд 007 фильмдері «Квант жұбанышы», «Skyfall», «GoldenEye» және «Spectre», «Старски мен Хатч», «Итальяндық жұмыс» (түпнұсқа және қайта түсірілген фильмдерден үлгілер), «Top Gear», «Жұлдызды соғыстар» және Pixar/Disney-дің «Toy Story» фильмі бар. Олардың көптеген түрлері 1:32 және 1:64 масштабтарында шықты. Scalextric сонымен қатар «Dukes of Hazzard» General Lee көлігін және соңғы кезде «Fast and the Furious» фильмдерінен лицензия алған екі көліктен тұратын жиынтықты шығарды. Scalextric сонымен қатар Electronic Arts компаниясынан «Need for Speed» брендін лицензиялады және танымал бейне ойын сериясы негізінде жиынтық жасады. 2004 жылдың 22 қарашасында ұрылар Англиядағы M2 тас жолының бойындағы сервистік орталыққа жақын тұрған жүк көлігінен 2500 «Симпсондар» Scalextric жиынтығын ұрлады.

Көлік құралдары

Көліктердің түрлеріне қоса, Scalextric көліктерінің арасында мотоциклдер, коляскалар, гоу-карттар, пикап жүк көліктері, жол талғамайтын көліктер (SUV), жарыс жүк көліктері, тіркемелі жүк көліктері, жылқылар, скейтбордтар және велосипедтер де болған.

Масштабтық жарыстар халықтық мәдениетте

Уильям Томас ойнаған Брин Картрайт кейіпкері 1997 жылы Уэльстің қара комедиялық фильмі "Егіз қала" фильмінде бірнеше сахнада Scalextric ойыншықтарымен ойнайды. 2009 жылы BBC Top Gear жүргізушісі Джеймс Мэй Scalextric трассасы мен машиналарын пайдалана отырып, Бруклендс жарыс трассасын толықтай қайта құру жоспарларын жариялады. Бұл жұмыс 350 ерікті адамнан тұратын командамен жүзеге асырылды, олар ескі Бруклендс трассасының бағытын ұстанғанда, көлдер мен жолдарды аралап, Scalextric трассасының көптеген бөліктерін жинап, трассаны салды. Бұл оқиға әлемдегі ең ұзын Scalextric трассасы бойынша Гиннес рекордтарын жаңартты, мақсаты бастапқы Бруклендс трассасының 4 км (2.75 миль) ұзындығын өлшеу болған, бірақ шындығында трассаның ұзындығы 5 км (2.95 миль) құрады, себебі бастапқы маршрутты кесіп өтетін қазіргі заманғы кедергілерді айналып өту қажет болды. Бұл эпизод алғаш рет 2009 жылдың 17 қарашасында BBC2 телеарнасында Джеймс Мейдің "Ойыншықтар туралы әңгімелер" циклінің бөлігі ретінде көрсетілді.

Микро масштабты электроника

Micro Scalextric (немесе MicroScalextric, өнімдердің қораптарында көрсетілгендей) 1994 жылдың 1 ақпанында (сол кезде Scalextric Micro MR 1 деп аталды) Олимпия ойыншық жәрмеңкесінде таныстырылды. Ол сол жылдың қазан айында халыққа қолжетімді болды және стандартты Scalextric өнімдерімен салыстырғанда әлдеқайда кішкентай трасса геометриясын пайдаланды. Micro MR 1 модельдерінің көпшілігі Marchon, Inc. компаниясы жасаған қайта таңбаланған өнімдер еді. 1995 жылы, тағы да Олимпия ойыншық жәрмеңкесінде, жаңа көліктермен бірге жаңа трасса жүйесі ұсынылды. Сол уақытта Scalextric Micro MR 1 бренді Micro Scalextric болып өзгертілді. Micro Scalextric ассортименті төрт жастан асқан балаларға арналған, 1:64 масштабты және көбінесе, дұрыс емес, HO масштабы (1:87) деп сипатталады. Сондай-ақ, 3 жастағы балаларға арналған "Менің алғашқы Scalextric" ассортименті де бар. 2019 жылдың ақпанында жаңа трасса жүйесі енгізілді. Warner Bros компаниясы Micro Scalextric өнімдерінің қатарында пайдалану үшін Looney Tunes кейіпкерлерінің бірнеше лицензиясын алды. Соңғы (2019) Micro Scalextric ойыншық машиналарын қозғалтатын моторлар 9v кернеумен жұмыс істейді, бұл бұрынғы Micro Scalextric көліктерінен ерекшеленеді.