Кіріспе
Австралияның электр энергиясының көтерме сауда нарығы
Ұлттық электр энергиясы нарығы (NEM) – Австралияның электр энергиясы секторындағы шығыс және оңтүстік Австралия штаттары мен аумақтарының электр энергиясын беру желілерін байланыстыру арқылы мемлекетаралық электр энергиясының көтерме сауда нарығын құруға бағытталған келісім. Австралия Энергия нарығы комиссиясы Австралияның Ұлттық электр энергиясы ережелерін (NER) әзірлейді және қолдайды, олар NEM-ге қатысатын штаттар мен аумақтарда заң күшіне ие. Ережелерді Австралия Энергия реттеушісі сақтайды. NEM-нің күнделікті басқаруын Австралия Энергия нарығы операторы жүзеге асырады. NEM жұмысы 1998 жылдың 13 желтоқсанында басталды және қазіргі уақытта Квинсленд, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралия астаналық аумағы, Виктория, Тасмания және Оңтүстік Австралияны қамтиды. Сноу аймағы 2008 жылдың 1 шілдесінде аймақ ретінде таратылып, оның құрауы Жаңа Оңтүстік Уэльс және Виктория арасында бөлісті. Солтүстік территория Ұлттық электр энергиясы заңының бір бөлігін қабылдады, ал Австралия Энергия нарығы комиссиясы 2016 жылдың 1 шілдесінен бастап территория үшін Ұлттық электр энергиясы ережелерінің бір бөлігі бойынша ереже жасаушы болып табылады. Батыс Австралия да NER-дің бір бөлігін қабылдауды қарастырып жатыр. 2017-18 қаржы жылында NEM арқылы 17 миллиард австралиялық долларына бағаланған 203 ТВт электр энергиясы саудаланды, бұл 9,7 миллион соңғы тұтынушыға қызмет көрсетуге мүмкіндік берді.
Нарықтың жұмыс істеуі
Электр энергиясын өндірушілер мен тұтынушылар арасындағы алмасу спот нарығы арқылы жүзеге асырылады, онда барлық генераторлардың қуаты біріктіріліп, сұранысты қанағаттандыру үшін орталықтандырылған үйлестірілген диспетчерлік процесі арқылы дереу жоспарланады. Бұл процесті Австралия Энергия нарығын басқарушы (AEMO) Австралияның Ұлттық электр энергиясы туралы заңы мен Австралияның Ұлттық электр энергиясы туралы ережелеріне сәйкес жүргізеді. Жоспарлы генераторлар күн сайын әр бес минут сайын ұсыныстар береді. Барлық ұсыныстар негізінде AEMO жүйелері ең тиімді тәсілмен ағымдағы сұранысты қанағаттандыру принципі бойынша электр энергиясын өндіруге қажетті генераторларды анықтайды (қараңыз, сондай-ақ, Экономикалық диспетчерлік). Содан кейін AEMO осы генераторларды өндіріске жібереді, әрбір генерациялық бірлікке автоматты генерацияны басқару (AGC) мақсатты сигналдарын жіберіп. Диспетчерлік баға әр бес минут сайын (Диспетчерлік аралық, DI деп қысқартылады) анықталады, ол әрбір 5 минуттық сауда аралығы (TI деп қысқартылады) үшін спот бағасын анықтайды. 2021 жылдың қазан айына дейін әр жарты сағат сайын алты диспетчерлік бағаның орташасы есептелген. NEM аймақтарының әрқайсысы үшін 5 сауда аймағы бар. AEMO NEM-де сауда-саттыққа түскен барлық энергияның қаржылық шоттасуын реттеу үшін спот бағасын негіз ретінде пайдаланады. Генераторлар ұсыныс беретін ең жоғары баға белгіленген. Ережеге сәйкес, AEMC осы ең жоғары спот бағасын (MPC – нарық бағасы шегі) жыл сайын 28 ақпанға дейін, 1 шілдеден бастап қолданылатын тұтыну бағасы индексіндегі өзгерістерге қарай реттейді. 2020-2021 қаржы жылында MPC 15 000 АҚШ доллары/МВт·сағ құрады. Бағаға қосымша шектеу бар – жиынтық баға шегі, ол алдыңғы 7 күн ішіндегі барлық TI бағаларының қосындысы, жылжымалы негізде есептеледі. Егер бұл көрсеткіш 224 600 АҚШ долларын асып кетсе, AEMO ұсыныстарды белгіленген құнға дейін шектейді, қазіргі уақытта 300 АҚШ доллары/МВт·сағ. Бұл жағдайда баға шектеледі және бұл кезең әкімшілік баға кезеңі деп аталады. Бұл процесс жылжымалы орташа баға қайтадан шектің тым тез өсуіне жол бермей, қалыпты сауда-саттыққа мүмкіндік беретінше жалғасады. Нарық бағасы шегі (MPC) – бұрын жоғалған жүктеме құны (VoLL) деп аталған – AEMO желілік қызмет көрсетушілерге жүйедегі сұраныс пен ұсынысты теңгерімде ұстау үшін тұтынушыларға электр энергиясы беруді тоқтатуды бұйырғанда автоматты түрде іске қосылатын баға. 2022 жылдың 1 шілдесінен 2023 жылдың 30 маусымына дейін MPC 15 500 АҚШ доллары/МВт·сағ құрады. 2021 жылдың 1 қазанынан 2022 жылдың 30 маусымына дейін – 15 100 АҚШ доллары/МВт·сағ. 2020-2021 қаржы жылындағы MPC 15 000 АҚШ доллары/МВт·сағ. болды; 2019-2020 жылдары – 14 700 АҚШ доллары/МВт·сағ.; ал 2018-2019 жылдары – 14 500 АҚШ доллары/МВт·сағ. 2017-2018 қаржы жылында MPC 14 200 АҚШ доллары/МВт·сағ. құрады, ал жиынтық баға шегі 212 800 АҚШ доллары болды. 2016-2017 жылдары ең жоғары баға 14 000 АҚШ доллары/МВт·сағ., 2015-2016 жылдары – 13 800 АҚШ доллары/МВт·сағ., 2014-2015 жылдары – 13 500 АҚШ доллары/МВт·сағ., ал 2013-2014 жылдары – 13 100 АҚШ доллары/МВт·сағ. болды. Ережеде сондай-ақ МВт·сағ үшін 1000 АҚШ долларын құрайтын ең төменгі спот бағасы белгіленген, ол нарықтың ең төменгі шегі болып табылады. Бұл теріс нарық шегі генераторларға станцияларын жабып, қайта іске қосудан гөрі желіде қалу үшін төлем жасауға мүмкіндік береді. Жаңартылатын энергияны өндірушілер үшін желіде қалу құны, жаңартылатын энергияны қолдау схемасы сияқты қолдау механизмдерінен түсетін кірістерінен және олардың өзіндік шығындарынан кем болуы мүмкін.
Генераторлар
Австралиядағы генераторлар туралы толық ақпарат алу үшін Австралиядағы электр станциялары тізіміне жүгініңіз.
Жүйенің сенімділігі
NEM сенімділік стандарттарын Австралия Энергия нарығы комиссиясының (AEMC) сенімділік тобы белгілейді. Қазіргі таңда бұл стандарттар бойынша, әр аймақтағы жылына қамтамасыз етілмеген энергия сол аймақтағы жылына тұтынылған жалпы энергияның 0,002 пайызынан аспауы тиіс. Сондықтан сатып алушылар мен сатушылар энергия бағасын қаржылық қорқыту (хеджирлеу) шарты арқылы бекітуге тырысады. «Айырмашылықтар бойынша шарт» бойынша сатып алушы (әдетте электр энергиясын бөлшек саудамен сатушы) белгілі бір бағамен («баға белгісі») спот нарығынан белгілі бір көлемде энергия сатып алуға келіседі. Егер сатып алушы спот нарығында төлеген нақты баға баға белгісінен жоғары болса, шарттың қарсы тарапы (әдетте электр энергиясын өндіруші немесе қаржы институты) сатып алушыға баға айырмасын төлейді. Керісінше, егер төленген баға баға белгісінен төмен болса, сатып алушы қарсы тарапқа айырмашылықты төлейді. Нарықта стандартты қорқыту шартының көптеген түрлері бар, олар көбінесе күрделі қаржылық шарттарды қамтиды, мысалы, бір жақты опциондық шарттар, баға шегі және баға диапазоны шарттары. Қорқыту шарттары – қаржы құралдары. Электр энергиясының қаржы нарығы Сидней фьючерстік биржасы арқылы (қараңыз: биржалық туынды шарттар) тікелей келісімдер арқылы және биржалық сауда арқылы жүзеге асырылады. Сидней фьючерстік биржасы Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Оңтүстік Австралия және Квинсленд штаттарындағы NEM-де күнтізбелік тоқсан ішінде сатып алынған және сатылған базалық жүктеме және ең жоғары сұраныс кезеңіндегі энергияға негізделген сегіз стандартталған фьючерстік өнімді тізімдейді.
Мекемелер
Үш маңызды орган – Австралия Энергия нарығы комиссиясы, Австралия Энергиялық реттеушісі және Австралия Энергия нарығы операторы.
Австралияның Энергия нарығы жөніндегі комиссиясы
Қазіргі уақытта Австралия Энергия нарығы комиссиясы (AEMC) NEM-ді қамтитын ережелерді анықтау және саяси кеңес беруге жауапты. AEMC 2004 жылғы Австралия Энергия нарығын құру туралы заңмен (Оңтүстік Австралия) құрылды. Оның көптеген заңдық өкілеттіктері Ұлттық электр энергиясы заңынан (NEL) туындайды.
Австралиялық энергия реттеушісі
Австралияның Энергияны реттеуші органы (AER) ұлттық электр энергиясы нарығын реттейді. Ол NEM ережелерін сақтауды қамтамасыз етеді, сондай-ақ NEM-дегі электр энергиясын беру және тарату желілерін экономикалық тұрғыдан реттеуге жауапты. Бұған қоса, ол газ беру және тарату желілерін экономикалық реттеумен және Батыс Австралиядан басқа барлық аймақтарда ұлттық газ заңдарын және ережелерін сақтауды қадағалаумен айналысады.
Ұлттық электр энергиясы туралы заң
Кооперативтік федерализм процесінің нәтижесінде Ұлттық электр жүйесі (NEM) құрылғандықтан, Ұлттық электр энергиясы туралы заң (NEL) 1996 жылғы Ұлттық электр энергиясы (Оңтүстік Австралия) (SA) заңының қосымшасында қамтылған. NEL NEM-ге қатысушы әрбір мемлекеттік аумақта, мысалы, 2005 жылғы Ұлттық электр энергиясы (Виктория) заңы сияқты, қолданыс заңдары арқылы заң ретінде қолданылады.
Ұлттық электр энергиясы ережелері
Ұлттық электр энергиясы нарығының жұмысын Ұлттық электр энергиясы ережелері (NER) басқарады. Бұл ережелер заң күшіне ие және Ұлттық электр энергиясы туралы заңға сәйкес қабылданады. Австралияның Ұлттық электр энергиясы ережелерінің жаңартылған нұсқаларын AEMC веб-сайтында табуға болады.
Ресми терминология
Ұлттық электр нарығында қолданылатын терминологияның көп бөлігі Ұлттық электр энергиясы заңынан (NEL) және Ұлттық электр энергиясы ережелерінен (NER) туындайды.
Жоспарланған генератор
30 МВт-тан аспайтын үзіліссіз жұмыс істейтін генерациялық агрегаттар. Олар өндіріс көлемі мен бағасын көрсететін ұсыныстарды тапсыруға міндетті және AEMO-ның диспетчерлік нұсқауларын орындауға тиіс.
intentions, and must comply with dispatch instructions from AEMO.
Жартылай жоспарлы генератор
30 МВт немесе одан жоғары номиналды қуаты бар генерациялық блок (немесе бір ортақ қосылу нүктесіне қосылған және жалпы номиналды қуаты 30 МВт немесе одан жоғары болатын генерациялық блоктар тобының құрамындағы блок) AEMO мақұлдамаса, қуаты үздіріліссіз болатын жартылай жоспарлы генерациялық блок ретінде жіктелуі тиіс. Басқаша айтқанда, AEMO оны жоспарлы немесе жоспарлы емес генерациялық блок ретінде жіктеуді мақұлдамаса.
Нарық қатысушысы
NER-дің 2-тарауына сәйкес AEMO-да нарық генераторы, нарық тұтынушысы немесе нарық желілік қызмет провайдері ретінде тіркелген адам.
Жақсы ниетпен ұсыныстар
Жоспарланған генераторлар мен нарық қатысушылары жеткізу туралы ұсыныстарды, жеткізу туралы тікелей ұсыныстарды және қайта ұсыныстарды адал ниетпен жасауы керек (NER 3.8.22A тармағы).
Еріктілер
"Gentailer" немесе "gen tailer" термині генератор және бөлшек саудагер сөздерінің қосылуынан пайда болған сөз, яғни "gen tailer". Бұл NEM нарығындағы компаниялардың тік интеграциясын көрсетеді, онда генераторлар өздерінің бөлшек сауда бөлімшесіне ие. Австралиялық NEM нарығындағы EnergyAustralia, AGL Energy, Origin Energy және Snowy Hydro (Lumo және Red Energy – бөлшек сауда брендтері) деген төрт компания жиі "gentailer" деп аталады. Сонымен қатар, ERM Power генератор болып табылады және шағын бизнеске бөлшек сауда қызметтерін ұсынады.
Нәтижелері
Реформалар айтарлықтай экономикалық пайда әкелді деген пікір айтылды. Үкіметтің 2006 жылғы желтоқсандағы шолуында реформалар энергиямен жабдықтау саласына маңызды инвестициялар тартуға мүмкіндік берді (электр энергиясын өндіруге шамамен 7 миллиард доллар, ал электр энергиясын таратуға 4,4 миллиард доллар), өнімділікті арттырды (әсіресе капиталды тиімді пайдалануды) және Австралия индустриясы мен тұрғын үйлері үшін халықаралық бәсекеге қабілетті электр энергиясы бағасын қамтамасыз етті. Реформалардың климаттық өзгеріске тигізетін әсері тұрғысынан, сарапшылар бұл өзгерістердің нәтижесінде шығарындылардың «қалыпты жағдаймен» салыстырғанда артатынын тұжырымдады. Бұл себебі көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларының өндіріс құны басқа станцияларға қарағанда төмен, бағаның төмендеуінен энергияны үнемдеуге мән берілмейді, парниктік газдар шығарындыларына баға қойылмайды, сондай-ақ нарық дизайны мен ережелері бәсекелестіктің орнына ірі компанияларды қолдайды.
2017 жылғы баға дағдарысы
2017 жылдың 16 қазанында ACCC электр энергиясы нарығына қатысты алдын ала баяндама жариялады, онда Ұлттық электр энергиясы нарығының жұмыс істеуіне қатысты маңызды мәселелерді атап өтті, бұл тұтынушылар мен кәсіпорындар үшін қолжетімділікпен байланысты ауыр проблемаларға әкеліп соқты. ACCC төрағасы Род Симс: "Австралияда электр энергиясына қолжетімділік мәселесі бар екені жасырын емес. Баяндамамыздан соңғы он жылдағы бағаның өсуі австралиялық бизнес пен тұтынушыларға қабылдауға қиын қысым түсіріп отырғаны анық көрінеді. Электр энергиясының бағасы соңғы жылдары күрт өскендіктен, тұтынушылар тұрмыстық бюджеттеріне түсетін қысымның артуына тап болды. 2007 жылдан бері тұрғын үй бағасы инфляциядан асып, 63 пайызға өсті."
“It’s no great secret that Australia has an electricity affordability problem. What’s clear from our report is that price increases over the past ten years are putting Australian businesses and consumers under unacceptable pressure. Consumers have been faced with increasing pressures to their household budgets as electricity prices have skyrocketed in recent years. Residential prices have increased by 63 per cent on top of inflation since 2007 08.”
The ACCC estimates that in 2016 17, Queenslanders will be paying the most for their electricity, followed by South Australians and people living in New South Wales. Victorians will have the lowest electricity bills. On average across the NEM, a 2015 16 residential bill was $1,524 (excluding GST), made up of network costs (48%), wholesale costs (22%), environmental costs (7%), retail and other costs (16%) and retail margins (8%). The ACCC attributed the main reason for electricity price increases to higher network costs for all states other than South Australia, where generation costs represented the highest increase. "The wholesale (generation) market is highly concentrated and this is likely to be contributing to higher wholesale electricity prices." The ACCC accused the network operators of "over investing" in poles and wires and gaming rules around revenue. The ‘big three’ vertically integrated gentailers, AGL, Origin, and EnergyAustralia, continue to hold large retail market shares in most regions, and control in excess of 60% of generation capacity in NSW, South Australia, and Victoria making it difficult for smaller retailers to compete. Retail margins increased significantly in NSW, but decreased in others.
ACCC 2016 жылы Квинсленд тұрғындары электр энергиясы үшін ең көп төлейтінін, одан кейін Оңтүстік Австралия және Жаңа Оңтүстік Уэльс тұрғындары екенін есептейді. Виктория тұрғындары электр энергиясы үшін ең төменгі ақы төлейді. NEM бойынша орташа есеппен 2015-16 жылдардағы тұрғын үйдің бағасы 1,524 долларды құрады (ҚҚС-ті қоспағанда), оның ішінде желілік шығындар (48%), көтерме баға (22%), экологиялық шығындар (7%), бөлшек сауда және басқа шығындар (16%) және бөлшек сауда маржасы (8%) бар. ACCC электр бағасының өсуінің басты себебін Оңтүстік Австралиядан басқа барлық штаттарда желілік шығындардың жоғарылауымен байланысты деп есептеді, ал Оңтүстік Австралияда өндіріс шығындары ең көп өсті. "Көтерме (өндіріс) нарығы өте шоғырланған және бұл электр энергиясының көтерме бағасының өсуіне ықпал етуі мүмкін." ACCC желі операторларын бағаналар мен сымдарға "артық инвестиция жасауда" және кіріс ережелерін бұзуда айыптады. "Үш ірі" вертикальды интеграцияланған генераторлар – AGL, Origin және EnergyAustralia көптеген аймақтарда бөлшек сауда нарығының үлкен үлесін иеленіп, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Оңтүстік Австралия және Викториядағы өндіріс қуатының 60%-дан астамын бақылайды, бұл кішірек бөлшек саудагерлерге бәсекелесуді қиындатады. Бөлшек сауда маржасы Жаңа Оңтүстік Уэльсте айтарлықтай өсті, бірақ басқа штаттарда төмендеді.
“It’s no great secret that Australia has an electricity affordability problem. What’s clear from our report is that price increases over the past ten years are putting Australian businesses and consumers under unacceptable pressure. Consumers have been faced with increasing pressures to their household budgets as electricity prices have skyrocketed in recent years. Residential prices have increased by 63 per cent on top of inflation since 2007 08.”
The ACCC estimates that in 2016 17, Queenslanders will be paying the most for their electricity, followed by South Australians and people living in New South Wales. Victorians will have the lowest electricity bills. On average across the NEM, a 2015 16 residential bill was $1,524 (excluding GST), made up of network costs (48%), wholesale costs (22%), environmental costs (7%), retail and other costs (16%) and retail margins (8%). The ACCC attributed the main reason for electricity price increases to higher network costs for all states other than South Australia, where generation costs represented the highest increase. "The wholesale (generation) market is highly concentrated and this is likely to be contributing to higher wholesale electricity prices." The ACCC accused the network operators of "over investing" in poles and wires and gaming rules around revenue. The ‘big three’ vertically integrated gentailers, AGL, Origin, and EnergyAustralia, continue to hold large retail market shares in most regions, and control in excess of 60% of generation capacity in NSW, South Australia, and Victoria making it difficult for smaller retailers to compete. Retail margins increased significantly in NSW, but decreased in others.