Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қысылған және экструзияланған ағаш өнімдері
Pressed and extruded wood product
Бөлшекті тақта, сондай-ақ бөлшек тақта, ұсақ тақта және төмен тығыздықтағы талшықты тақта деп те аталады. Бұл ағаш қырлары мен синтетикалық шайыр немесе басқа қолайлы байланыстырғыш заттардан жасалған, қысылып және экструзияланған жасалған ағаш өнімі. Бөлшекті тақта көбінесе бағытталған қабатты тақтамен (OSB, сондай-ақ қабықшалы тақта немесе кеспе тақта деп те аталады) шатастырылады, ол машинамен өңделген ағаш қабықшаларын пайдаланады және күштірек.
Particle board, also known as particleboard, chipboard, and low density fiberboard, is an engineered wood product manufactured from wood chips and a synthetic resin or other suitable binder, which is pressed and extruded. Particle board is often confused with oriented strand board (OSB, also known as flakeboard, or waferboard), a different type of fiberboard that uses machined wood flakes and offers more strength.
Сипаттамалары
Қалқанша тақтайлар, дәстүрлі ағаштан және фанерадан арзан, тығыз және біркелкі болып келеді, және олар бағасы маңыздырақ болғанда олардың орнына қолданылады, ал күші мен сыртқы түрі екінші деңгейде болады. Қалқанша тақтайды бояу арқылы немесе көзге көрінетін беттеріне ағаштан жасалған қаптама жабып, көрінісін жақсартуға болады. Ол дәстүрлі ағаштан тығыз болғанымен, жылу оқшаулағыш тақтаны есептемегенде, ең жеңіл және нашар беріктікке ие талшықты тақта түрі болып табылады. Орташа тығыздықтағы талшықты тақтай және қатты тақтай, сондай-ақ жоғары тығыздықтағы талшықты тақтай деп те аталатын, қалқанша тақтайдан мықтырақ және тығыз болады. Қалқанша тақтайдың әртүрлі сапалары әртүрлі тығыздыққа ие, ал тығыздығы жоғары болған сайын бұрандалардың беріктігі артады және бұзылуға төзімділігі күшейеді. Қалқанша тақтайдың маңызды кемшілігі – ылғалды сіңіру нәтижесінде ісінуге және түсінің өзгеруіне бейімділігі, әсіресе бояумен немесе басқа герметикпен жабылмаған жағдайда. Сондықтан, оны сыртқы ортада немесе ылғал деңгейі жоғары жерлерде сирек қолданады, бірақ ванна бөлмелерінде, ас үйлерде және кір жуатын бөлмелерде жиі қолданылады, мұнда ол ылғалға төзімді, үздіксіз винил еден төсемінің астында орналасқан төселгіш ретінде қолданылады. Құрғақ климатта, қаптамалы қалқанша тақтай қаптамалы фанерадан тұрақтылығы, төмен бағасы және қолдануға ыңғайлылығы үшін артықшылыққа ие.
Particle board is cheaper, denser and more uniform than conventional wood and plywood and is substituted for them when cost is more important than strength and appearance. Particleboard can be made more appealing by painting or the use of wood veneers on visible surfaces. Though it is denser than conventional wood, it is the lightest and weakest type of fiberboard, except for insulation board. Medium density fibreboard and hardboard, also called high density fiberboard, are stronger and denser than particleboard. Different grades of particleboard have different densities, with higher density connoting greater strength and greater resistance to failure of screw fasteners. A significant disadvantage of particleboard is its susceptibility to expansion and discoloration from moisture absorption, particularly when it is not covered with paint or another sealer. Therefore, it is rarely used outdoors or in places where there are high levels of moisture, except in bathrooms, kitchens and laundries, where it is commonly used as an underlayment shielded beneath a moisture resistant continuous sheet of vinyl flooring. In dry environments, veneered particleboard is preferred over veneered plywood because of its stability, lower cost, and convenience.
Тарих және дамуы
Бөлшекті тақтаның тарихы нақты емес. Он тоғызыншы ғасырда пилораманың қалдықтарын, соның ішінде ара құрамын және ағаш сынықтарын пайдаланып, композиттік тақталар жасауға көптеген әрекеттер жасалды; бөлшекті тақтаға ұқсас ағаш композиттерін өндіру процестеріне сілтемелер 1887 жылдан бастап кездеседі. 1935 жылы Farley and Loetscher Manufacturing Co. бөлшекті тақта өндіретін алғашқы зауыт болды. 1940 жылдары бөлшекті тақта индустриясы дамыды. 1932 жылы Люфтваффе ұшқышы және өнертапқышы Макс Химмельхейбер ағаш талшықтарын жабысқақпен толық сіңірмей, бөлшекті тақта жасау процесін патенттеді, бұл оны бұрынғы ағаш композиттерінен ерекшелендірді. Бұл бөлшекті тақта планердің сынықтары, кесінділер немесе ара құрамы сияқты қалдықтардан, балғамен ұсақталған және фенолді шайырмен байланыстырылған материалдардан жасалуы мүмкін. Балғамен ұсақтау – материалды экраннан өтетінше ұсақтап, кішірек бөлшектерге айналдыру. Көптеген алғашқы бөлшекті тақта өндірушілер ұқсас процестерді қолданды, бірақ көбінесе шайырлары аздап өзгеше болды. Біркелкі, өндірілген шикізатты пайдалану арқылы жақсы беріктікке, сыртқы түріне және шайырдың үнемділігіне қол жеткізуге болатыны анықталды. Өндірушілер қайың, бук, алдер, қарағай және шыршаны тұрақты ұсақ және қабаттарға айналдыра бастады; бұл ұсақ қабаттар кейін тақтаның сыртына орналастырылды, ал оның өзегі дөрекірек, арзан ұсақ бөлшектерден тұрды. Бұл тақтаның түрі үш қабатты бөлшекті тақта деп аталады. Соңғы уақытта градиентті тығыздықтағы бөлшекті тақта да пайда болды. Онда бетке жақындаған сайын бөлшектердің мөлшері біртіндеп кішірейеді.
The history of particleboard is unclear. The nineteenth century saw many attempts to make use of sawmill by products, including sawdust and wood chips, by manufacturing composite boards; conceptual references to processes of manufacturing wood composites similar to particleboard date from 1887. In 1935, Farley and Loetscher Manufacturing Co. became the first plant to manufacture particleboard. A particleboard industry developed over the course of the 1940s. In 1932, Luftwaffe pilot and inventor Max Himmelheber patented a process for making particleboard without fully impregnating wood fibers with adhesive, distinguishing it from earlier wood composites. This particleboard could be produced with waste products such as planer shavings, off cuts or sawdust, hammer milled into chips and bound together with a phenolic resin. Hammer milling involves smashing material into smaller and smaller pieces until they can pass through a screen. Most early particleboard manufacturers used similar processes, though often with slightly different resins. It was found that better strength, appearance and resin economy could be achieved by using more uniform, manufactured chips. Producers began processing solid birch, beech, alder, pine and spruce into consistent chips and flakes; these finer layers were then placed on the outside of the board, with its core composed of coarser, cheaper chips. This type of board is known as three layer particleboard. More recently, graded density particleboard has also evolved. It contains particles that gradually become smaller as they get closer to the surface.
Өңдеу
Дәнды тақта немесе жоңқа тақтасы ағаш немесе джут таяқшаларының бөлшектері немесе жоңқалары шайырмен араластырылып, қоспадан жамылғы жасалады. Шикізат төрттен он алтыға дейін радиалды орналасқан пышақтары бар дискілі кескіш машинаға беріледі. Дискілі кескіштерден шыққан жоңқалар пішіні мен мөлшері жағынан басқа ағаш кескіштерден біркелкі болады. Бөлшектер кептіріледі, ал тым үлкен немесе тым кішкентай бөлшектер сүзіліп алынады. Содан кейін шайыр бөлшектерге майысқан күйде шашыратылады. Процесте бірнеше шайыр түрлері қолданылады. Аминоформальдегид негізіндегі шайырлар құны мен қолданудың қарапайымдығы тұрғысынан ең тиімді. Уреа-меламин шайырлары меламин мөлшері артық болғанда суға төзімділікті арттырады. Ол әдетте сыртқы қолдануда қолданылады, ал боялған шайыр панельді қараңғылатады. Панельдің қасиеттерін одан әрі жақсарту үшін резорцинол шайырларын фенол шайырларымен араластыруға болады, бірақ бұл көбінесе теңіздік фанера жасау үшін қолданылады. Панель өндірісінде өңдеуді жеңілдету үшін немесе дайын өнімді суға, отқа немесе жәндіктерге төзімді ету үшін балауыз, бояулар, ылғалдатушы заттар және босатушы заттар сияқты басқа да химиялық заттар қолданылады. Бөлшектер барлық бетін жабуға жеткілікті шайырлы тұманнан өткеннен кейін, олар бірқалыпты жамылғыға қабатталады. Бұл "жамылғы" дискретті, тікбұрышты "қабаттарға" бөлініп, суық престе ығыстырылады. Бөлшектердің мөлшері таразымен өлшеніп, айналмалы гребендермен таратылады. Градацияланған тығыздыққа ие дәнды тақтада бөлшектер ауа сорғысы арқылы таратылады, ол ірі бөлшектерге қарағанда ұсақ бөлшектерді әлдеқайда алысқа лақтырады. Екі мұндай сорғы, кері бағытта, бөлшектердің ұсақтан іріге және кері ұсаққа дейін жиналуына мүмкіндік береді. Қалыптасқан жамылғылар қалыңдығын азайту және тасымалдауды жеңілдету үшін суық қысымға ұшыратылады. Кейін олар жабысқышты бекіту және қаттырту үшін қысым мен температурада қайтадан қысылады. Бүкіл процесс тақтаның дұрыс мөлшері, тығыздығы және біртектілігін қамтамасыз ету үшін бақыланады. Содан кейін тақталар салқындатылады, кесіледі және тегістеледі. Оларды шикі тақта ретінде немесе ағаш шпон немесе ламинатпен жабын жағу арқылы бетін жақсартып сатуға болады.
Particleboard or chipboard is manufactured by mixing particles or flakes of wood or jute stick together with a resin and forming the mixture into a sheet. The raw material is fed into a disc chipper with between four and sixteen radially arranged blades. The chips from disk chippers are more uniform in shape and size than from other types of wood chippers. The particles are then dried, and any oversize or undersized particles are screened out. Resin is then sprayed as a fine mist onto the particles. Several types of resins are used in the process. Amino formaldehyde based resins are the best performing based on cost and ease of use. Urea melamine resins offer water resistance with more melamine offering higher resistance. It is typically used in external applications, with the coloured resin darkening the panel. To further enhance the panel properties, resorcinol resins can be mixed with phenolic resins, but that is more often used with marine plywood applications. Panel production involves other chemicals including wax, dyes, wetting agents and release agents, to aid processing or make the final product resistant to water, fire or insects. After the particles pass through a mist of resin sufficient to coat all surfaces, they are layered into a continuous carpet. This 'carpet' is then separated into discrete, rectangular 'blankets' which will be compacted in a cold press. A scale weighs the flakes, and they are distributed by rotating rakes. In graded density particleboard, the flakes are spread by an air jet that throws finer particles further than coarse ones. Two such jets, reversed, allow the particles to build up from fine to coarse and back to fine. The formed sheets are cold compressed to reduce thickness and make them easier to transport. Later, they are compressed again, under pressures between and temperatures between to set and harden the glue. The entire process is controlled to ensure the correct size, density and consistency of the board. The boards are then cooled, trimmed and sanded. They can then be sold as raw board or surface improved through the addition of a wood veneer or laminate surface.
Жиһаз дизайны
Бөлшекті тақтай жиһаз дизайнына зор әсер етті. 1950 жылдардың басында жиһаз жасауда бөлшекті тақтайдан жасалған ас үй жиһаздары қолданыла бастады, бірақ көп жағдайларда ол массивті ағаштан қымбат болды. Бөлшекті тақтайдан жасалған ас үй жиһаздары тек ең байларға ғана қолжетімді болды. Технология жетілдікке жеткен соң, бөлшекті тақтай арзандады. Кейбір ірі компаниялар өз стратегияларын төмен бағада жиһаз ұсынуға негіздейді. Осы мақсатта олар мүмкіндігінше ең арзан материалдарды пайдаланады. Көбінесе бұл бөлшекті тақтай, орташа тығыздықтағы талшықты тақтай (MDF) сияқты материалдарды білдіреді. Дегенмен, төмен бағамен сапалы репутацияны сақтау үшін өндірушілер жоғары сапалы бөлшекті тақтайды қолдануы мүмкін, мысалы, жоғары тығыздықты, қалыңдығы жоғары немесе сапалырақ байланыстырғыштар қолданылған бөлшекті тақтайды. Айырмашылықты анықтау үшін белгілі бір ендегі сөренің иілу деңгейін қарастыруға болады. Жалпы, жапырақ тәрізді материалдардың (бөлшекті тақтай, орташа тығыздықтағы талшықты тақтай және басқа да жасалған ағаш өнімдері) айтарлықтай төмен құны, көптеген жиһаз жасаудағы массивті ағаштың орнын басуға көмектесті.
Particle board has had a huge influence on furniture design. In the early 1950s, particle board kitchens started to come into use in furniture construction but, in many cases, it remained more expensive than solid wood. A particle board kitchen was only available to the very wealthy. Once the technology was more developed, particle board became cheaper. Some large companies base their strategies around providing furniture at a low price. To do this, they use the least expensive materials possible. In almost all cases, this means particle board, medium density fibreboard (MDF), or the like. However, in order to maintain a reputation for quality at low cost, manufacturers may use higher grades of particle board, e. g., higher density particle board, thicker particle board, or particle board using higher quality resins. One may note the amount of sag in a shelf of a given width in order to draw the distinction. In general, the much lower cost of sheet goods (particle board, medium density fiberboard, and other engineered wood products) has helped to displace solid wood from many cabinetry applications.
Қауіпсіздік
Өндіріс және пайдалану кезінде қауіпсіздікке қатысты мәселелер бар. Бөлшек тақталар кесілгенде (мысалы, аралау немесе фрезерлеу) ұсақ шаң мен химиялық заттар шығарылады. Көптеген елдерде ағаш шаңдарының қауіптілігін мойындаған кәсіби шектеулер белгіленген. Бөлшек тақталарды кесу формальдегид, көміртек монооксиді, амин шайырлары болған жағдайда сутегі цианиді және фенол-формальдегид шайырлары болған жағдайда фенол шығаруы мүмкін. Қауіпсіздіктің тағы бір мәселесі – формальдегидтің уақыт өте келе баяу бөлінуі. 1984 жылы АҚШ Тұрғын үй және қала құрылысы департаменті жаңа салынған үйлердегі формальдегидтің жоғары деңгейіне байланысты құрылыс стандарттарын енгізді. Бөлшек тақталар (PB), орташа тығыздықтағы талшықты тақталар (MDF), бағытталған ағаш талшықты тақталар (OSB) және ламинатталған едендер формальдегид шығарудың негізгі көздері болды. Тұтынушылар мен ағаш өңдеушілердің қысымына жауап ретінде PB және MDF "қосылған формальдегидсіз" (NAF) нұсқаларында қол жетімді болды, бірақ олар кеңінен қолданылмады. Жиһазға жағылатын лак, кілемдер және герметиктер сияқты көптеген басқа құрылыс материалдары да формальдегид бөліп шығарады, сондай-ақ Канадада жабық кеңістіктерге орнатуға тыйым салынған карбамид-формальдегид көбік изоляциясы да бар. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) формальдегидті адамға канцерогенді зат ретінде жіктеді.
Safety concerns exist for both manufacturing and use. Fine dust and chemicals are released when particleboard is machined (e. g., sawing or routing). Occupational exposure limits exist in many countries recognizing the hazard of wood dusts. Cutting particle board can release formaldehyde, carbon monoxide, hydrogen cyanide in the case of amino resins, and phenol in the case of phenol formaldehyde resins. The other safety concern is the slow release of formaldehyde over time. In 1984 concerns about the high indoor levels of formaldehyde in new manufactured homes led the United States Department of Housing and Urban Development to set construction standards. Particleboard (PB), medium density fibreboard (MDF), oriented strand board (OSB), and laminated flooring have been major sources of formaldehyde emissions. In response to consumer and woodworker pressure on the industry, PB and MDF became available in "no added formaldehyde" (NAF) versions, but were not in common use Many other building materials such as furniture finish, carpeting and caulking give off formaldehyde, as well as urea formaldehyde foam insulation, which is banned in Canada for installation in a residential closed cavity wall. Formaldehyde is classified by the WHO as a known human carcinogen.