Кіріспе

Философиялық логика саласы
Деонтикалық логика – міндеттілік, рұқсат және осыған байланысты ұғымдармен айналысатын философиялық логика саласы. Сондай-ақ, деонтикалық логика – осы ұғымдардың маңызды логикалық ерекшеліктерін қамтуға тырысатын формальды жүйе. Оны императивтік логиканы немесе табиғи тілдердегі директивтік модальды формализациялау үшін пайдалануға болады. Әдетте, деонтикалық логикада OA – A міндетті екенін (немесе A болуы керек) білдіреді, ал PA – A рұқсат етілгенін (немесе рұқсатты) білдіреді, ол ретінде анықталады. Естелікті тілде "Сіз зоопарққа немесе саябаққа бара аласыз" деген мәлімдеме екі нұсқа да мәлімдемеде рұқсат етілгендіктен, емес, түсінілуі керек; толығырақ білу үшін Ханс Камптың еркін таңдау парадоксына қараңыз. Дискурс доменінде бірнеше агенттер қатысқанда, әр агенттің жеке міндеттемелерін және рұқсаттарын білдіру үшін деонтикалық модальді операторды нақтылауға болады. Мысалы, агент үшін төменгі индексті қолдану "Ол агент үшін міндетті (оны іске асыру / орындау)" дегенді білдіреді. Бұл басқа агенттің әрекеті ретінде айтылуы мүмкін; мысалы, "Бобтың машинасымен апатқа ұшырмауы Адамның міндеті", бұл , мұнда B = "Боб машинасымен апатқа ұшырмауы".

Этимология

Деонтика термині δέον (ген.: δέοντος) сөзінен туындаған, "міндетті немесе лайықты" деген мағынаны білдіреді.

Стандартты деонтикалық логиканың семантикасы

Мүмкін әлемдер арасындағы қолжетімділік қатынасы қабылдаушылық қатынастар ретінде түсіндіріледі: әлем қабылдауға лайықты болады (яғни, ) егер және тек қана егер -дегі барлық міндеттемелер -де орындалса (яғни, ).

Андерсонның деонтикалық логикасы

Алан Р. Андерсон (1959) алетик оператор және бір деонтикалық тұрақты (яғни 0-дық модальді оператор) арқылы қалай анықтауға болатынын көрсетеді, бұл тұрақты қандай да бір жазаны (яғни жаман нәрсе, тыйым салу, т.б.) білдіреді. Интуитивті түрде, екішарттылықтың оң жағы A-ның міндетті түрде (немесе қатаң) орындалмауы жазаға алып келеді дегенді білдіреді. Алетик оператор үшін әдеттегі модальдық аксиомалардан (N қажеттілік ережесі және K тарату аксиомасы) өзге, Андерсонның деонтикалық логикасы деонтикалық тұрақты үшін тек бір қосымша аксиоманы талап етеді: , яғни барлық міндеттемелерді орындау және жазадан қашуға алетикалық мүмкіндік бар. Андерсоннің деонтикалық логикасының осы нұсқасы SDL-мен эквивалентті. Дегенмен, егер алетик оператор үшін T модальдық аксиомасы қосылса, онда Андерсоннің деонтикалық логикасында , екені дәлелденеді, бұл SDL-ге кірмейді. Андерсоннің деонтикалық логикасы деонтикалық операторды алетик оператормен сөзсіз байланыстырады, бұл кейбір жағдайларда қиындықтар тудыруы мүмкін.

Басқа өзгерістер

Деонтикалық логиканың көптеген басқа да түрлері жасалған, оның ішінде монотондық емес деонтикалық логика, параконсистентті деонтикалық логика және динамикалық деонтикалық логикалар бар.

Ертедегі деонтикалық логика

Үндістанның Мимамса мектебінің философтарынан бастап ежелгі Грекия философтары деонтикалық ұғымдардың формальды логикалық қатынастарын атап өткен, ал орта ғасырдың соңындағы философтар деонтикалық ұғымдарды алетикалық ұғымдармен салыстырды. Готфрид Вильгельм Лейбниц өзінің "Elementa juris naturalis" (1669 және 1671 жылдар аралығында жазылған) еңбегінде licitum (рұқсат етілген), illicitum (тыйым салынған), debitum (міндетті) және indifferens (ерікті) арасындағы логикалық қатынастардың possibile (мүмкін), impossibile (мүмкін емес), necessarium (қажетті) және contingens (кездейсоқ) арасындағы қатынастармен сәйкес екенін көрсетті.