Кіріспе
USS Cairo – Америка Азамат соғысы кезінде өзендік канонерлік қайықтар ретінде қызмет ету үшін салынған City класының казематтық темір кемесінің жетекші кемесі. Каир, Иллинойс штатындағы Каир қаласының атымен аталған. 1862 жылдың маусым айында Миссисипи өзеніндегі Форт-Пиллоу бекінісіндегі Конфедерация гарнизонын басып алып, Одақ әскерлерінің Мемфисті басып алуына жағдай жасады. Язу өткелі экспедициясының құрамында 1862 жылдың 12 желтоқсанында Хайнс-Блаффқа шабуыл үшін миналарды тазалау кезінде батып кетті. Каир – қолмен қашықтан жарған минамен батырылған алғашқы кеме. Каирдің қалдықтарын Виксбург ұлттық әскери паркінде, оның қару-жарақтары мен теңіздік мүліктерінің мұражайында көруге болады.
USS Cairo '/k//eɪ//r//oʊ/ is the lead ship of the City class casemate ironclads built at the beginning of the American Civil War to serve as river gunboats. Cairo is named for Cairo, Illinois. In June 1862, she captured the Confederate garrison of Fort Pillow on the Mississippi River, enabling Union forces to occupy Memphis. As part of the Yazoo Pass Expedition, she was sunk on 12 December 1862, while clearing mines for the attack on Haines Bluff. Cairo was the first ship ever to be sunk by a mine remotely detonated by hand. The remains of Cairo can be viewed at Vicksburg National Military Park with a museum of its weapons and naval stores.
Америкадағы Азамат соғысындағы қызмет
Каир 1861 жылы Джеймс Идс және Co., Mound City, Иллинойс компаниясымен АҚШ Соғыс департаментімен жасалған келісімшарт бойынша салынды. Ол Одақ армиясының Батыс канонерлік флотилиясының құрамына кірді, оның командасында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің лейтенанты Джеймс М. Причет болды. Каир 1862 жылдың 1 қазанында басқа өзендік канонерлік қайықтармен бірге Әскери-теңіз күштеріне берілгенге дейін Миссисипи және Огайо өзендерінде, сондай-ақ олардың салаларында армияның Батыс канонерлік флотилиясымен бірге қызмет етті. Оның басқарушысы – флаг-офицер Эндрю Халл Фут. Каир 1862 жылдың 17 ақпанында Кларксвилл (Теннесси штаты), ал 25 ақпанында Нэшвилл (Теннесси штаты) қалаларын басып алуда белсенді қатысты. 12 сәуірде Каир өзен бойымен жүріп, Форт-Пиллоуға қарсы ұзақ операцияларды бастау үшін минометтік қайықтарды сүйреп әкелді. 11 мамырда Плам Пойнт Бендте Конфедерация канонерлік қайықтарымен болған шайқас, блокадалау және бомбалау іс-шараларының сериясын басталды, нәтижесінде 4 маусымда фортты қорғаушылар тастап кетті. 1862 жылдың 6 маусымында, екі күннен кейін, Каир Мемфис маңында сегіз Конфедерация канонерлік қайығына қарсы жеңіске жеткен жеті Одақ кемесіне қосылды. Осы шайқаста қарсыластардың бесеуі батып немесе жағаға тірелді, екеуі ауыр зақымдалды, ал біреуі қашуға үлкерді. Сол түні Одақ әскерлері қаланы басып алды. Каир 21 қарашаға дейін Миссисипиде патрульдік қызметін жалғастырды, содан кейін Язуу өтегі экспедициясына қатысты. 1862 жылдың 12 желтоқсанында Хайнс-Блаффқа шабуылға дайындалу мақсатында өзендегі миналарды тазалау кезінде Каир өзен жағасында жасырылған еріктілер қойған "торпедоға" (немесе теңіз минасына) соқтығып, 12 минут ішінде батып кетті. Зардап шеккендер болған жоқ.
Ауадан табылған кеме
Жылдар өте келе, канонерлік қайық ұмытылып, бірте-бірте лай мен құмға көмілді. Лайға батып, «Кайро» кемесі уақыт капсуласына айналды, онда оның ерекше, тарихи артефакттары коррозия мен биологиялық тозудан сақталды. Оның қайда екені жөнінде әртүрлі болжамдар айтылды, себебі экипаж мүшелері қайтыс болған еді және жергілікті тұрғындар орналасқан жерін нақты білмейтін. Азамат соғысы карталарын зерттеген Виксбург ұлттық әскери паркінің Эдвин С. Берсс қарапайым магниттік компастың көмегімен жоғалған кемені іздеуге кірісті. Дон Джекс пен Уоррен Грабоудың көмегімен кеме 1956 жылы табылған. 1960 жылы кемеден көптеген артефакттар, соның ішінде рульхана және 8 дюймдік зеңбірек қалпына келтірілді, екеуі де Язу өзенінің лайымен сақталған. Миссисипи штатының, штат сенаторы Х. В. Купердің және жергілікті биліктің қолдауымен канонерлік қайық өзеннің түбінен құтқарылды.
Құтқару және мұражай
1964 жылы қазан айында Каирді көтеруге қолданылған 3 дюймдік кабельдер ағаш корпусына терең еніп, темір кемені және оның артефакттарын зақымсыз көтеру үмітін жоққа шығарды. Осыдан кейін, кемеден мүмкіндігінше көп нәрсені сақтау мәселесі туындады. Каирді үш бөлікке бөлу туралы шешім қабылданды. Желтоқсан айының соңында қираған қалдықтар баржаларға салынып, Миссисипи штатындағы Виксбургке сүйретілді. 1965 жылғы жазда Каирді тасымалдаған баржалар Миссисипи штатының Паскагула қаласындағы Персид шығанағындағы Ингаллс кеме құрылыс кешеніне жеткізілді. Мұнда бронясы алынып, тазартылып, сақталды. Екі қозғалтқыш бөлшектелді, тазартылды және қайта құрастырылды. Корпустың ішкі бөліктері нығайтылып, ақ еменнен жасалған конструкциялық бөліктерінің деформациялануын болдырмау үшін су шашырату жүйесі үздіксіз жұмыс істеді. 1971 жылдың 3 қыркүйегінде Каир тарихи ескерткіштердің ұлттық тізіліміне енгізілді. 1972 жылы АҚШ Конгресі Ұлттық саябақтар қызметіне Каирдің меншігін қабылдауға және оны Виксбург ұлттық әскери паркінде көрсету үшін канонерлік қайықты қалпына келтіруге рұқсат беретін заң қабылдады. Жобаны қаржыландырудағы кешігулер 1977 жылдың маусымына дейін жұмысты тоқтатты. Содан кейін кеме паркеге жеткізіліп, Виксбург ұлттық зиратының жанындағы бетон негізде жартылай қайта құрылды. 1980 жылдың қазанында кемені жабу үшін жабық ғимарат салынды, ал қарашада мұражай ашылды. Алғашқы кеңістіктік жабық ғимараттың орнына, жақсырақ қорғау үшін кернеулі мата жүйесі орнатылды. Каирден табылған артефакттар қару-жарақ, оқ-дәрі, теңіздік жабдықтар және кемеде қызмет еткен теңізшілердің жеке заттарынан тұратын құнды коллекцияны ашты. Канонерлік қайық пен оның артефакттарын USS Cairo мұражайындағы экскурсиялық маршрут бойында көруге болады. Олардың ішінде жақсы сақталған теңізшінің арқан пышағы да бар. Құтқару операциясынан бері Каир ауа райының әсеріне, құстардың қалдықтарына және вандализмге ұшырап, тозуға ұшырады. Бүгінгі таңда Азамат соғысы кезеңінен сақталған төрт темір кеме бар: Monitor, CSS Neuse, USS Cairo және CSS Muscogee.