Кіріспе

Шотланд регби одағының ойыншысы (1970–2022)

Джордж Уилсон "Додди" Уир (4 шілде 1970 – 26 қараша 2022) – шотланд регби одағының лок позициясында ойнаған ойыншысы. Ол Шотландия ұлттық құрамасы сапында 61 рет халықаралық жарыстарға қатысып, сондай-ақ Британдық және Ирландиялық арыстандар құрамасында өнер көрсетті. Кәсіби регбиге көшкеннен кейін, 1997–2002 жылдары "Ньюкасл Фальконс" клубына шақырылды және клуб капитаны болды. 2002 жылы "Бордерс" клубына қайтып келді, бірақ 2004 жылы кәсіби регбиден зейнеткерлікке шықты. 2016 жылы оған моторлық нейрон ауруы (МНА) диагнозы қойылды. Ол ауруға қарсы науқандарға белсенді қатысып, "Менің атым 5 Додди" деген қайырымдылық қорын құрды, ол қайтыс болған кезде МНА зерттеулеріне 8 миллион фунт стерлинг жинады. Додди Уэйр кубогы оның құрметіне аталды.

Ерте өмір

Уир Шотландияның Эдинбург қаласында төрт баланың ең үлкені болып дүниеге келді. Ол Нэнни (Маргарет, тумасы Хьюстон) мен Джок Уэйрдің ұлы еді. Бала кезінен бастап оны Джордж деп атаудың орнына, дәстүрлі шотландтық лақап аты – Дәуді деп мейіріммен атаған. Ол Шотландия шекарасындағы Стоу ауылының жанындағы Кортлеферри фермасында өсті. Ол жылқымен бірге өскен және қарындасы Керстимен бірге жергілікті жарыстарға қатысқан. Кейіннен ол Шотландия құрама командасынан ұлттық ат спорты жарыстарында өнер көрсетті. Бірде Шотландияның жылқы жарысында ханшайым Аннамен бәсекелесті. Уир Фонтайнхолл бастауыш мектебінде оқыды, содан кейін Эдинбургтегі Дэниел Стюарт және Мелвилл колледжінде білім алды.

Әуесқой мансап

Уир Стюарттың Мелвилл ФП РФК-да регби ойнауын бастады. 1989 жылға қарай ол Шетелдегі Мельроуз RFC үшін ойнап, алты шотланд клубтық чемпионатын жеңген команданың құрамында болды.

Провинциялық және кәсіби мансап

1992 жылғы 4 қаңтарда Уир "қызылдардың" сынақ құрамасына "көктердің" сынақ құрамасына қарсы ойнау үшін шақырылды. Матчтан кейін "Абердин Пресс және Журнал" газеті былай жазды:
Дегенмен, іріктеушілер Додди Уирді қазандыққа қайтаруға тиіс емес. Мелроуздық жас ойыншының болашағы No. 8 позициясында. Ол ағылшынның алып қанатты ойыншыларымен күресуге жеткілікті салмақты емес. 1995 жылы Англияға көшіп, Англияның екінші дивизионындағы "Ньюкасл Госфорт" клубына қосылды. Кәсіби эра басталды және Уир енді толық уақыт ойнады. Ол 2001 жылғы Powergen Cup финалында жеңіске жеткен команданың капитаны болды. Ол клуб үшін 97 матч өткізді. Ол алты рет Барбария F. C. шақыру құрамасы үшін ойнады, 1992 жылы Ньюпортқа қарсы дебют жасады және 2002 жылы Біріккен күштерге қарсы өткізген соңғы ойынында командаға капитандай жетекшілік етті. 2002 жылдың ақпанында "Фальконс" клубы Уир, Гэри Армстронг және Джордж Грэм маусым соңында клубты тастап, жаңадан құрылған "Бордерс" регби командасына қосылатынын хабарлады. Уир кәсіби регбиден зейнетке шыққанға дейін "Бордерс" командасында қалды. Уир мен Армстронг 2004 жылдың мамырында "Бордер Рейверс" клубында ойыншылық карьерасын аяқтады.

Халықаралық мансап

Ол 1989 жылғы 9 желтоқсанда Шотландияның В құрамасы сапында Ирландияның В құрамасына қарсы бір рет қана ойнады. “Herald” газетінің тілшісі Брайан Мик былай деп жазды: “Мелроуздың Додди Уэйрі әлі де көбірек қамыр жесе артық болмас, бірақ оның секіруі мен допты ұстауына қарағанда көңіл көтеріледі және ол жақсы қозғалады”. Уэйр Шотландия құрамасы сапында алғаш рет 1990 жылғы 10 қарашада Мюррейфилд стадионында ойнады. 1990-жылдар бойында команданың тұрақты ойыншысы болған ол Мюррейфилд көрермендерінің сүйіктісіне айналды. Оның алғашқы Регби әлем чемпионаты 1991 жылы өтті, онда Шотландия үшінші орын үшін Жаңа Зеландияға есе жіберді. 1993 жылғы наурыз айында Иэн Моррисон жарақат алғаннан кейін ол Гонконгтағы жеті ойыншыдан тұратын Шотландия құрамасына шақырылды. Ол 1995 жылғы Регби әлем чемпионатында ойнады және ширек финалда Жаңа Зеландияға қарсы екі ойын соқты. Жаңа Зеландияға қарсы екі ойын соққан жалғыз шотландық осы Додди Уэйр. 1996 жылдың соңына қарай ол Шотландияның ең көп ойын өткізген алдыңғы қатардағы ойыншысы болды, бірақ Италияға қарсы Шотландия құрамасына кіргізілмеді. 1997 жылғы 1 наурызда ол Бес Ұлттың турнирінде Францияға қарсы Мюррейфилдте ойын соқты. 1997 жылы ол алғашқы рет “Famous Grouse” сыйлығымен марапатталды – Бес Ұлттың үздік ойыншысы. Комментатор Билл Макларен оны бірде “Жыртқыш жирафтай” деп сипаттаған. Линиялық ойынның маманы ретінде ол 1997 жылы Оңтүстік Африкаға Британдық және Ирландиялық арыстандардың турына қатысты. Тур барысында ол Мпумаланга провинциясына қарсы өткен ойында салдарынан ауыр тізе жарақатын алды. Ұлттық құрамадағы оның орны кейінгі жылдары төмендеді, себебі Стюарт Граймс сияқты жаңа буынның ойыншылары мен Шотландияның рекордтық көрсеткішін жаңартқан Скотт Мюррей командаға қосылды. Оның соңғы ойыны 2000 жылғы 4 наурызда Мюррейфилдте Францияға қарсы Алты Ұлттың чемпионатында өтті. 2001 жылғы ақпанда ол Шотландияның А құрамасының капитаны болды. Ол Шотландия құрамасы сапында 61 рет ойнап, төрт ойын соғып 19 ұпай жинады (оның алғашқы ойынында ескі ереже бойынша 4 ұпай алған).

Ойыншы карьерасынан кейін

2005 жылы кәсіби регбиден зейнеткерлікке шыққан Уэйр, өскен жерінен бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан 300 акрлық Блюкерн фермасына қоныс аударды. Ол кешкі астан кейінгі сөздер айту арқасында да белсенді болды, соның ішінде Шотландия матчтарының бірінші жартысының нәтижелерін талдау үшін BBC-де сарапшы ретінде жұмыс істеді және Мелроуз Севенс турниріне түсініктеме берді.

Ауру және сайлау науқаны

2017 жылдың маусым айында Уир өзіне моторлық нейрон ауруы (МНБ) диагнозы қойылғанын жариялады. Бұл хабарлама әлемдік МНБ туралы хабардар ету күнімен бірге келді. Желтоқсан айында маман оған МНБ диагнозын қойып, бір жыл ішінде жүре алмайтынын болжады. 2017 жылдың тамызында ол МНБ-ны емдеу үшін зерттеулерге қаражат жинау және осы жағдаймен күресіп жатқан адамдарға гранттар беру мақсатында "My Name's Doddie" атты қайырымдылық қорын құру жоспарлары туралы айтты. Қараша айында әйелі мен үш ұлының сүйемелдеуімен ол Шотландия мен "All Blacks" арасындағы күзгі халықаралық сынақ матчы үшін Мюррейфилд алаңына матч допын әкелді. Бастапқыда Уир өзін бақытты санады, себебі ол отбасын асырап жүріп, сонымен қатар науқандарға қатысып, қаражат жинауға үлес қоса алды. "My Name's Doddie: The Autobiography" кітабы 2018 жылдың 25 қазанында Black & White Publishing баспасынан жарық көрді. 2018 жылдың 31 қазанында Уир BBC One телеарнасының "The One Show" бағдарламасында оның қайырымдылық қоры 1 миллион фунт стерлингтен астам қаражат жинағанын мәлімдеді. 2019 жылдың наурыз айына қарай қор жиналған қаражаттан 2 миллион фунт стерлингтен астам қаражатты бөлуге міндеттенді. Регбиден халықаралық деңгейде танымал және BBC тілшісі Джон Бити Доддиді бірнеше жыл бойы бақылады. 2020 жылдың қаңтар айында Уир МНБ прогрессисін баяулатуға, тоқтатуға немесе кері қайтаруға арналған жаңа дәрілерді табу мақсатындағы клиникалық сынаққа қатысатынын растады. Ол МНБ диагнозы қойылған адамдарды жаңа дәрілерді, қолданыстағы дәрілерді және плацебоны сынау үшін "MND Smart" бағдарламасына қатысуға шақырды. 2021 жылдың қазан айында жарық көрген "Doddie's Diary" атты жаңа басылымда оның денсаулығының нашарлауы туралы сипаттамалар келтірілген. 2022 жылдың маусым айына қарай оның "My Name's Doddie" қоры МНБ зерттеулеріне 8 миллион фунт стерлинг жинады. 2022 жылдың 13 қарашасында "All Blacks" командасына қарсы матчта Шотландия жейделеріне "My Name's Doddie" тартаны қосылды. Уир, қазір мүгедектер коляскасында, отбасымен бірге матч допын жеткізіп берді, бұл оның 2017 жылы "All Blacks" Мюррейфилдке соңғы рет келген кезде жасаған әрекетімен сабақтасты.

Өлім

2022 жылғы 26 қарашаның кешінде оның отбасы ол 52 жасында моторлық нейрон ауруынан көз жұмғанын хабарлады. 19 желтоқсанда Мельроуз шіркеуінде естелік шара өтті, шарадан алынған аудио Мельроуз RFC-нің «The Greenyards» стадионына таратылды.

Жеке өмір

1997 жылы Уир Кэти Хучинсонға үйленді. Олардың үш ұлы бар: Хэймиш, Ангус және Бен. Олар "Менің атым – Додди" қорына қаражат жинау мақсатында осы тартанды жасады. Тартанның түстері ол ойнаған командалардың түстерін бейнелейді: Мелроуздың қара және сары, Шотландияның көк және ақ түстері. Ал қара және ақ түстер Ньюкасл Фальконс командасындағы жеті жылдық тәжірибесіне сілтеме жасайды. Бұл тартан Шотландия тартандарының тізілімінде 12047 нөмірімен тіркелген. Уир қайтыс болғаннан кейін, регби лигасының "Лидс Ринос" клубы 2023 жылғы Magic Weekend ойынына арналған еске алу жиынтығына осы тартанды енгізу арқылы Уирге құрмет көрсетті. Уир бұрынғы "Ринос" ойыншысы және сондай-ақ МНД ауруынан зардап шеккен Роб Бэрроумен жақын дос болған.

Құрметтер

Уэйр регбиге, моторлық нейрон ауруларын зерттеуге және Шотландия шекарасындағы қоғамға қызмет еткені үшін 2019 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулерде Британ империясы орденінің офицері (OBE) болып тағайындалды. Ол 2019 жылдың шілдесінде Холируд сарайында өткен салтанатты шарада Елизавета II патшайымнан марапат алды. Оның құрметіне аталған Додди Уэйр кубогы – Шотландия мен Уэльс арасындағы регби одағының мәңгілік кубогы. Алғашқы жарыс 2018 жылдың қараша айында Кардифф қаласында өтті, ал бәсекелестік кездесулер көбінесе Алты Ұлттар турнирінде өткізіледі. 2018 жылдың қараша айында Эдинбург лорд-провосты оған қалаға, спортқа және моторлық нейрон ауруы (МНА) туралы хабардар ету мен зерттеуге қосқан үлесі үшін Эдинбург сыйлығын табыс етті – бұл сыйлықтың он екінші иегері. World Rugby Awards жүлдесінде ол мінез-құлқы үшін сыйлық алды. Сол айда Глазго Каледония университеті оған спорт қоғамдастығына қосқан үлкен үлесі мен жалпы игілік үшін қаржы жинауға берілген адалдығы үшін құрметті диплом берді. 2019 жылдың желтоқсан айында Уэйр жыл сайынғы BBC Sports Personality of the Year шоуында табыс етілетін Хелен Ролласон сыйлығының иегері болып жарияланды. Оған сыйлықты ханшайым Анна табыс етті. 2020 жылдың шілдесінде ол Шотландия регбиінің даңқ залына енгізілді. Сол жылы Шотландияның Ұлттық галереясы суретші Жерард М. Бернстің Уэйрдің портреті шотландтық коллекциясына берілгенін хабарлады. 2021 жылдың қараша айында Melrose Rugby Уэйрді клубтың бірлескен президенті лауазымына тағайындады. 2022 жылдың шілдесінде Абертей университеті оған құрметті диплом табыс етті.