Кіріспе
Әйелдер теннисінің маусымдық чемпионатты аяқтау турнирі
WTA финалы (бұрын WTA турының чемпионаты немесе WTA чемпионаты деп белгілі болған) – WTA турының маусымдық аяқтау турнирі. Бұл әйелдер теннисінің жылдық күнтізбесіндегі төрт үлкен турнирден кейінгі ең маңызды жарыс, себебі ол маусым бойындағы нәтижелеріне сүйене отырып, үздік сегіз жекелей ойыншыны және үздік сегіз жұпты көрсетеді. Турнир WTA турынан бұрын 1972 жылы оның алдыңғысы – Вирджиния Слимс айналымының чемпионаты ретінде басталған. 2003 жылдан бері турнирде басқа WTA турнирлерінде кездеспейтін ерекше формат қолданылады: ойыншылар төрттен тұратын екі топқа бөлінеді, әр топта олар үш айналымдық матч өткізеді. Айналымдық кезеңнен кейін әр топтан ең үздік екі ойыншы немесе жұп жартылай финалға және финалға өтіп, нокаут жүйесі бойынша чемпионды анықтайды. WTA финалында төрт үлкен турнирден кейін ең көп жүлде қоры және рейтингтік ұпайлар қарастырылған. Жекелей және жұптық сындағы ең табысты ойыншы – Мартина Навратилова, ол сегіз жекелей және 13 жұптық титулға ие. Турнирдің қазіргі форматында чемпион айналымдық кезеңде жеңіліске ұшырамастан турнирді жеңсе, ең көп дегенде 1500 рейтингтік ұпай ала алады.
Тарих
Чемпионаттар алғаш рет 1972 жылдың қазан айында Флорида штатының Бока-Ратон қаласында (АҚШ) Вирджиния Слимс демеушілік еткен турнирлер сериясының соңында, «Вирджиния Слимс Сиркиті» деп аталатын кульминациялық шара ретінде өткізілді. 1972 жылдан 1974 жылға дейін бұл іс-шара қазан айында ұйымдастырылды, ал 1975 жылдан 1986 жылға дейін наурыз айына ауыстырылды. Содан кейін WTA қаңтар–қараша айларында ойын маусымын қабылдауға шешім қабылдады, нәтижесінде іс-шара жыл соңында өткізіле бастады. Осының салдарынан 1986 жылы екі чемпионат өтті. 1974 жылдан 1976 жылға дейін бұл жарыс Лос-Анджелесте (Калифорния штаты) өткізілді, содан кейін 1977 жылы Нью-Йорк қаласындағы Мэдисон Сквер Гарденге көшірілді. 1978 жылы Калифорния штатының Окленд қаласына бір жылға көшірілгендігінен басқа, Чемпионаттар 2000 жылға дейін MSG-де қалды. 2001 жылы бұл шара қысқа мерзімге Германияның Мюнхен қаласына ауыстырылды. Соңғы жылдары 2002-2005 жылдары Лос-Анджелеске қайта оралды. 2006 және 2007 жылғы турнирлер Мадридте (Испания) өтті. Доха (Катар) 2008–2010 жылғы турнирлерге төңкерілді, содан кейін 2011–2013 жылғы турнирлерді қабылдаған Түркияның Стамбул қаласына эстафета табысталды. 2014 жылғы және одан кейінгі турнирді өткізу құқығы үшін 43 қала өтініш білдірді, ал 2012 жылдың соңында Ресейдің Казань, Мексиканың Мехико қаласы, Сингапур және Қытайдың Тяньцзинь қалаларынан тұратын қысқа тізім жасалды. 2013 жылдың басында Казань мен Мехико қалалары іріктелмеді, ал 2013 жылдың мамырында Сингапур бес жылға жаңа қала ретінде жарияланды. 2018 жылы WTA 2019 жылдан 2028 жылға дейін Шэньчжэнь (Қытай) қаласын жарыс өткізу орталығы деп жариялады, бірақ COVID-19 пандемиясы және кейіннен Пэн Шуайдың жоғалуы салдарынан турнир 2020 жылы тоқтатылды және 2020–2023 жылдар аралығында жаңа орын іздеуге тура келді. 2024 жылдың сәуір айында WTA 2024–2026 жылдар аралығында жарыс өткізу орталығы ретінде Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласын таңдады.
Формат
1984 жылдан 1998 жылға дейін чемпионаттың финалы бес сеттен тұратын матч болды, бұл әйелдер турнирінде жарыстың кез келген кезеңінде бес сеттен тұратын матч өткізілген жалғыз турнир еді. Бұл 1901 жылғы АҚШ Ұлттық чемпионатынан бері әйелдер матчтарында бес сеттік формат қолданылған алғашқы рет болды. 1999 жылы финал үш сеттен тұратын матчқа қайта оралды. 1974 жылдан 1982 жылға дейін екілік турнирдің жеребесі төрт командадан тұрды; содан кейін 1983 жылдан 2002 жылға дейін жеребе сегіз командаға дейін ұлғайтылды; 2013 жылға дейін қайта төрт командаға дейін азайтылды және 2014 жылдан бастап сегіз командадан құралды. 1973 жылы алғаш рет өткеннен бастап 2018 жылға дейін екілік турнирдің жеребесі жекелей турнир форматында өтті. 2015 жылы және 2019 жылдан қазіргі уақытқа дейін екілік турнирдің жеребесі дөңгелек робин форматында өткізілуде. Жекелей турнирлерде ұпайлардың жалпы саны 16 турнирдің нәтижелерін қосып есептеледі (ITF және WTA 125 турнирлері ескерілмейді). Осы он алты турнирдің ішінде ойыншының нәтижелері: төрт «Үлкен дулыға» турнирінен, жеңімпазға 1000 ұпай беретін төрт WTA 1000 турнирінен және (кем дегенде 2 мұндай турнирде негізгі жеребеге қатысқан ойыншылар үшін) екі WTA 1000 турнирінен ең жақсы нәтижелер (максимум 900 ұпаймен) және басқа 6 турнирден алынған ұпайлар қосылады. Екілік турнирде ұпайлардың жалпы саны жекелей турнирлердегідей міндетті «Үлкен дулыға» немесе «Premier» деңгейіне қатысты ережелерді сақтамай, жыл бойында кез келген 11 турнирдің комбинациясы бойынша есептеледі.
Қос
ЖылЧемпиондарЖүзгерістерЕсеп1972Жұптар ойналмады1973 Розмари Касалс Маргарет Корт Франсуаза Дюрр Бетти Стов6–2, 6–41974 Розмари Касалс Билли Джин Кинг Франсуаза Дюрр Бетти Стов6–1, 6–7(2–7), 7–51975 Маргарет Корт Вирджиния Уэйд Розмари Касалс Билли Джин Кинг6–7(2–7), 7–6(7–2), 6–21976 Билли Джин Кинг Бетти Стов Мона Геррант Энн Киёмура6–3, 6–21977 Мартина Навратилова Бетти Стов Франсуаза Дюрр Вирджиния Уэйд7–5, 6–31978 Билли Джин Кинг Мартина Навратилова Франсуаза Дюрр Вирджиния Уэйд6–4, 6–41979 Франсуаза Дюрр Бетти Стов Сью Баркер Энн Киёмура7–6(7–1), 7–6(7–3)1980 Билли Джин Кинг Мартина Навратилова Розмари Касалс Венди Тернбулл6–3, 4–6, 6–31981 Мартина Навратилова Пэм Шрайвер Барбара Поттер Шарон Уолш6–0, 7–6(8–6)1982 Мартина Навратилова Пэм Шрайвер Кэти Джордан Энн Смит6–4, 6–31983 Мартина Навратилова Пэм Шрайвер Клаудия Коде-Кильш Ева Пфафф7–5, 6–21984 Мартина Навратилова Пэм Шрайвер Джо Дюри Энн Киёмура6–3, 6–11985 Мартина Навратилова Пэм Шрайвер Клаудия Коде-Кильш Хелена Сукова6–7(4–7), 6–4, 7–6(7–5)1986(Наурыз) Хана Мандликова Венди Тернбулл Клаудия Коде-Кильш Хелена Сукова6–4, 6–7(4–7), 6–31986(Қараша) Мартина Навратилова Пэм Шрайвер Клаудия Коде-Кильш Хелена Сукова7–6(7–1), 6–31987 Мартина Навратилова Пэм Шрайвер Клаудия Коде-Кильш Хелена Сукова6–1, 6–11988 Мартина Навратилова Пэм Шрайвер Лариса Савченко Наталья Зверева6–3, 6–41989 Мартина Навратилова Пэм Шрайвер Лариса Савченко Наталья Зверева6–3, 6–21990 Кэти Джордан Элизабет Смайли Мерседес Паз Аранча Санчес Викарио7–6(7–4), 6–41991 Мартина Навратилова Пэм Шрайвер Гиги Фернандес Яна Новотна4–6, 7–5, 6–41992 Аранча Санчес Викарио Хелена Сукова Яна Новотна Лариса Савченко Ниланд7–6(7–4), 6–11993 Гиги Фернандес Наталья Зверева Яна Новотна Лариса Ниланд6–3, 7–51994 Гиги Фернандес Наташа Зверева Яна Новотна Аранча Санчес Викарио6–3, 6–7(4–7), 6–31995 Яна Новотна Аранча Санчес Викарио Гиги Фернандес Наташа Зверева6–2, 6–11996 Линдсей Дэвенпорт Мэри Джо Фернандес Яна Новотна Аранча Санчес Викарио6–3, 6–21997 Линдсей Дэвенпорт Яна Новотна Александра Фусай Натали Таузиат6–7(5–7), 6–3, 6–21998 Линдсей Дэвенпорт Наташа Зверева Александра Фусай Натали Таузиат6–7(6–8), 7–5, 6–31999 Мартина Хингис Анна Курникова Аранча Санчес Викарио Лариса Ниланд6–4, 6–42000 Мартина Хингис Анна Курникова Николь Арендт Манон Боллеграф6–2, 6–32001 Лиза Реймонд Ренне Стаббс Кара Блэк Елена Лиховцева7–5, 3–6, 6–32002 Елена Дементиева Жанетт Хусарова Кара Блэк Елена Лиховцева4–6, 6–4, 6–32003 Вирджиния Руано Паскуаль Паола Суарес Ким Клийстерс Ай Сугияма6–4, 3–6, 6–32004 Надежда Петрова Меганн Шоунесси Кара Блэк Ренне Стаббс7–5, 6–22005 Лиза Реймонд Саманта Стосур Кара Блэк Ренне Стаббс6–7(5–7), 7–5, 6–42006 Лиза Реймонд Саманта Стосур Кара Блэк Ренне Стаббс3–6, 6–3, 6–32007 Кара Блэк Лиезель Хубер Катарина Среботник Ай Сугияма5–7, 6–3, [10–8]2008 Кара Блэк Лиезель Хубер Квета Пешке Ренне Стаббс6–1, 7–52009 Нурия Ллагостера Вивес Мария Хосе Мартинес Санчес Кара Блэк Лиезель Хубер7–6(7–0), 5–7, [10–7]2010 Жизела Дулко Флавия Пеннетта Квета Пешке Катарина Среботник7–5, 6–42011 Лиезель Хубер Лиза Реймонд Квета Пешке Катарина Среботник6–4, 6–42012 Мария Кириленко Надежда Петрова Андреа Хлавачкова Люси Храдецка6–1, 6–42013 Хсие Су-вэй Пэн Шуай Екатерина Макарова Елена Веснина6–4, 7–52014 Кара Блэк Сания Мирза Хсие Су-вэй Пэн Шуай6–1, 6–02015 Мартина Хингис Сания Мирза Гарбине Мугуруса Карла Суарес Наварро6–0, 6–32016 Екатерина Макарова Елена Веснина Бетани Маттек-Сандс Люси Шафарова7–6(7–5), 6–32017 Тимеа Бабош Андреа Хлавачкова Кики Бертенс Йоханна Ларссон4–6, 6–4, [10–5]2018 Тимеа Бабош Кристина Младенович Барбора Крейчикова Катерина Синякова6–4, 7–52019 Тимеа Бабош Кристина Младенович Хсие Су-вэй Барбора Стрыцова6–1, 6–32020COVID 19 пандемиясының салдарынан жарыс өткізілмеді2021 Барбора Крейчикова Катерина Синякова Хсие Су-вэй Элизе Мертенс6–3, 6–42022Вероника Кудерметова Элизе Мертенс Барбора Крейчикова Катерина Синякова6–2, 4–6, [11–9]2023 Лаура Сигемунд Вера Звонарева Николь Мелихар Мартинес Эллен Перес6–4, 6–4
Тіркемелер мен статистика
Ескерту: Белсенді ойыншылар қалың әріппен белгіленген.
Жыл соңында өтетін чемпионаттар үш есеге көбейеді
Жоқ. Ойыншы WTA чемпионаттары/Финалдары Гранд Слем кубогы WTA элиталық трофейі1 Венера Уильямс200819982015
WTA чемпионаты Серияның аяқталу чемпионаты
Жоқ. Ойыншы WTA чемпионаттары/Финалдары Сериялық қорытынды чемпионаттар 1 Крис Эверт 1972–1977 2 Мартина Навратилова 1978–1979 3 Трейси Остин 1980–1980
WTA чемпионаты Гранд Слем кубогының қос есебі
Жоқ. Ойыншы WTA чемпионаты/Финал Гранд Слем кубогы1 Серена Уильямс20011999 2 Венера Уильямс20081998
WTA чемпионаты WTA элиталық трофи қос
Жоқ. Ойыншы WTA чемпионаттары/Финалдары WTA Элиталық трофейі 1 Венера Уильямс 2008 2015 2 Петра Квитова 2011 2016 3 Эшли Барти 2019 2018
Гранд Слем кубогы WTA Элит трофейі қос
Жоқ. Ойыншы Гранд Слем кубогы WTA Элит Трофиі Венера Уильямс 1998 2015
Қос
Ескерту: Бір елден шыққан ойыншылар тобы жеңген титулдар екі емес, бір титул болып саналады.