Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бағалы металл бұйымындағы таза металдың салмағы
Weight of fine metal in a precious metal object
Бағалы металл бұйымының (монета, шүберек, зергерлік бұйым және т.б.) тазалығы – бұл оның құрамындағы таза металдың салмағы, қорытпа металдар мен қоспаларды қоса алғандағы жалпы салмаққа пропорционал. Қорытпа металдар монеталар мен зергерлік бұйымдардың беріктігін арттыру, түсін өзгерту, салмағына қарай құнын төмендету немесе жоғары тазалықта тазарту шығындарын болдырмау үшін қосылады. Мысалы, мыс бағалы металл күміске монеталар, үй жиһаздары және зергерлік бұйымдар жасау үшін берік қорытпа алу мақсатында қосылады. Бұрын күміс монеталар жасауға қолданылған күміс монеталардың құрамында масса бойынша 90% күміс және 10% мыс болады. Стерлинг күмісінің құрамында масса бойынша 92,5% күміс және әдетте мыс болатын 7,5% басқа металдар бар. Тазалықты көрсетудің әртүрлі тәсілдері қолданылған, қазіргі кезде екі тәсіл кеңінен қолданылады: 1000 бөліктен тұратын мыңдық тазалық және алтынға ғана қолданылатын караттар. Караттар 24 бөлікке сәйкес келеді, сондықтан 18 карат = 18/24 = 75%, ал 24 каратты алтын 100% таза алтын болып саналады.
The fineness of a precious metal object (coin, bar, jewelry, etc.) represents the weight of fine metal therein, in proportion to the total weight which includes alloying base metals and any impurities. Alloy metals are added to increase hardness and durability of coins and jewelry, alter colors, decrease the cost per weight, or avoid the cost of high purity refinement. For example, copper is added to the precious metal silver to make a more durable alloy for use in coins, housewares and jewelry. Coin silver, which was used for making silver coins in the past, contains 90% silver and 10% copper, by mass. Sterling silver contains 92.5% silver and 7.5% of other metals, usually copper, by mass. Various ways of expressing fineness have been used and two remain in common use: millesimal fineness expressed in units of parts per 1,000 and karats or carats used only for gold. Karats measure the parts per 24, so that 18 karat = 18/24 = 75% and 24 karat gold is considered 100% gold.
Мильдегендік ұзындығы
Мильсималдық тазалық – платина, алтын және күміс қорытпаларының тазалығын қорытпадағы масса бойынша таза металдың мыңнан бір бөлігімен көрсететін жүйе. Мысалы, 75% алтыннан тұратын қорытпа "750" деп белгіленеді. Көптеген еуропалық елдер "14 k", "18 k" сияқты Ұлыбритания мен АҚШ-та қолданылатын белгілердің орнына ондық белгілерді (мысалы, "585", "750" және т.б.) пайдаланады. Бұл алтынның тазалығын 24-тен бір бөлік ретінде көрсететін ескі карат жүйесінің жалғасы, мысалы, масса бойынша 75% (24-тен 18 бөлік) таза алтыннан тұратын қорытпа үшін "18 карат" делінеді. Мильсималдық тазалық әдетте үш таңбалы санға дейін дөңгелектеледі, әсіресе оны белгі ретінде қолданғанда, ал тазалық дәстүрлі көрсеткіштерден сәл өзгеше болуы мүмкін. Келесіде құйма металдар үшін қолданылатын ең көп таралған миллисималдық тазалық деңгейлері және олармен байланысты жиі қолданылатын терминдер келтірілген.
Millesimal fineness is a system of denoting the purity of platinum, gold and silver alloys by parts per thousand of pure metal by mass in the alloy. For example, an alloy containing 75% gold is denoted as "750". Many European countries use decimal hallmark stamps (i. e., "585", "750", etc.) rather than "14 k", "18 k", etc., which is used in the United Kingdom and United States. It is an extension of the older karat system of denoting the purity of gold by fractions of 24, such as "18 karat" for an alloy with 75% (18 parts per 24) pure gold by mass. The millesimal fineness is usually rounded to a three figure number, particularly where used as a hallmark, and the fineness may vary slightly from the traditional versions of purity. Here are the most common millesimal finenesses used for precious metals and the most common terms associated with them.
Карат
Карат (АҚШ жазуы, символы k немесе Kt) немесе карат (Ұлыбритания жазуы, символы c немесе Ct) – алтын қорытпаларының тазалығын 24 бөліктен берілетін пропорция арқылы өлшеу бірлігі. Карат жүйесі – АҚШ федералдық заңдарымен бекітілген стандарт.
The karat (US spelling, symbol k or Kt) or carat (UK spelling, symbol c or Ct) is a fractional measure of purity for gold alloys, in parts fine per 24 parts whole. The karat system is a standard adopted by US federal law.
Көлем
Алайда, бұл есептеу жүйесі тек қорытпадағы таза алтынның массасын ғана көрсетеді. 18 каратты алтын дегеніміз, қорытпаның массасы 75% алтыннан және 25% басқа металдардан тұрады дегенді білдіреді. 24 караттан кем алтын қорытпасындағы алтынның көлемдік мөлшері қолданылған қорытпаларға қарай өзгереді. Мысалы, егер 18 каратты сары алтын 75% алтын, 12,5% күміс және қалған 12,5% мыстан тұратыны белгілі болса (барлығы масса бойынша), онда осы қорытпадағы таза алтынның көлемі 60% құрайды, себебі алтын басқа металдарға қарағанда әлдеқайда тығыз: алтын үшін 19,32 г/см³, күміс үшін 10,49 г/см³ және мыс үшін 8,96 г/см³.
However, this system of calculation gives only the mass of pure gold contained in an alloy. The term 18 karat gold means that the alloy's mass consists of 75% of gold and 25% of other metals. The quantity of gold by volume in a less than 24 karat gold alloy differs according to the alloys used. For example, knowing that standard 18 karat yellow gold consists of 75% gold, 12.5% silver and the remaining 12.5% of copper (all by mass), the volume of pure gold in this alloy will be 60% since gold is much denser than the other metals used: 19.32 g/cm3 for gold, 10.49 g/cm3 for silver and 8.96 g/cm3 for copper.
Этимология
Карат – караттың бір түрі. Ағылшын тілінде алғаш рет 15 ғасырдың ортасында кездесетін «карат» сөзі орта француз тілінен келген, ал ол итальян тіліндегі «carato» немесе ортағасырлық латын тіліндегі «carratus» сөздерінен туындаған. Бұл сөздер ортағасырлық Еуропаға араб тілінен қарызға алынған «qīrāṭ» (قيراط) сөзінен алынған, ол «кароба ағашының жемісі» және «5 дәннің салмағы» деген мағыналарды білдіреді. Бұл – массаның бірлігі болған, бірақ классикалық дәуірде алтынды өлшеу үшін қолданылмаған. (грек тіліндегі κέρας – kéras, "мүйіз" сөзінің кішіртілген түрі). 309 жылы Рим императоры Константин I 1 либра (рим фунты) алтынның 1/72 бөлігіне тең, 24 силиква салмақты құрайтын жаңа алтын монета – солидусты айналымға енгізді, мұнда әрбір силиква (немесе карат) 1 либраның 1/1728 бөлігін құрады. Осының караттың құнының бастауы деп саналады.
Karat is a variant of carat. First attested in English in the mid 15th century, the word carat came from Middle French carat, in turn derived either from Italian carato or Medieval Latin carratus. These were borrowed into Medieval Europe from the Arabic qīrāṭ meaning "fruit of the carob tree", also "weight of 5 grains", (قيراط) and was a unit of mass though it was probably not used to measure gold in classical times. (diminutive of κέρας – kéras, "horn"). In 309 CE, Roman Emperor Constantine I began to mint a new gold coin solidus that was 1/72 of a libra (Roman pound) of gold equal to a mass of 24 siliquae, where each siliqua (or carat) was 1/1728 of a libra. This is believed to be the origin of the value of the karat.
Ұзындықты тексеру
Жалған қымбат металдарды анықтаудың көптеген әдістері болғанымен, металдың белгіленген сынамасын нақты растау үшін іс жүзінде екі ғана мүмкіндік бар: металды сынау (ол металды жоюды талап етеді) немесе рентгендік флуоресценция (XRF) қолдану. XRF металл бұйымының тек сыртқы қабатын ғана өлшейді, сондықтан қалың жалатылған жағдайда қате нәтиже беруі мүмкін. Бұл алаңдатарлық жайт, себебі адал емес тазартушылар металл таяқшаларын олардың үстінде көрсетілгеннен сәл кем тазалықта шығаруы мүмкін. Жыл сайын 1 миллиард доллар көлемінде бизнес жүргізетін және 0,980 тазалықтағы таяқшаларды 0,999 таза деп белгілейтін тазартушы шамамен 20 миллион доллар қосымша пайда табады. АҚШ-та алтын бұйымдарының нақты тазалығы көрсетілген тазалықтан 0,003-тен аспауы тиіс (мысалы, 0,999 тазалықтағы алтын үшін 0,996 тазалық), ал күміс бұйымдарының нақты тазалығы көрсетілген тазалықтан 0,004-тен аспауы тиіс.
While there are many methods of detecting fake precious metals, there are realistically only two options available for verifying the marked fineness of metal as being reasonably accurate: assaying the metal (which requires destroying it), or using X ray fluorescence (XRF). XRF will measure only the outermost portion of the piece of metal and so may get misled by thick plating. That becomes a concern because it would be possible for an unscrupulous refiner to produce precious metals bars that are slightly less pure than marked on the bar. A refiner doing $1 billion of business each year that marked .980 pure bars as .999 fine would make about an extra $20 million in profit. In the United States, the actual purity of gold articles must be no more than .003 less than the marked purity (e. g. .996 fine for gold marked .999 fine), and the actual purity of silver articles must be no more than .004 less than the marked purity.
Жақсы салмағы
Құрамында бағалы металл бар қорытпа металлдың бағалы компонентінің салмағын "таза салмағы" деп атауға болады. Мысалы, 1 трой унция 18 каратты алтынның (ол 75% алтыннан тұрады) таза салмағы 0,75 трой унцияға тең болады. Көптеген қазіргі заманғы мемлекеттік таңқалар өздерінің таза салмағын көрсетеді. Мысалы, американдық Алтын Бүркітіне "1 Оз. Таза алтын" деп басылған және оның салмағы 1,091 трой унцияны құрайды.
A piece of alloy metal containing a precious metal may also have the weight of its precious component referred to as its "fine weight". For example, 1 troy ounce of 18 karat gold (which is 75% gold) may be said to have a fine weight of 0.75 troy ounces. Most modern government issued bullion coins specify their fine weight. For example, the American Gold Eagle is embossed One Oz. Fine Gold and weighs 1.091 troy oz.
Күміс құрамының трой массасы
Британиядағы күмістің тазалығы дәстүрлі түрде алынған қорытпаның бір троя фунтында (12 троя унциясы) троя унциялары мен пеннивейттерде (1/20 троя унциясы) көрсетілген күмістің массасы ретінде білдірілген. Британия күмісінің тазалығы 11 унция, 10 пеннивейт, немесе шамамен күміс құрайды, ал стерлинг күмісінің тазалығы 11 унция, 2 пеннивейт, немесе дәл күміс құрайды.
Fineness of silver in Britain was traditionally expressed as the mass of silver expressed in troy ounces and pennyweights (1/20 troy ounce) in one troy pound (12 troy ounces) of the resulting alloy. Britannia silver has a fineness of 11 ounces, 10 pennyweights, or about silver, whereas sterling silver has a fineness of 11 ounces, 2 pennyweights, or exactly silver.