Кіріспе
Конрад Никколсон Хилтон (Conrad Nicholson Hilton, 1887 жылғы 25 желтоқсан – 1979 жылғы 3 қаңтар) – американдық кәсіпкер, «Хилтон» қонақүйлер тізбегін құрған адам. 1912 жылдан 1916 жылға дейін Хилтон Нью-Мексико штатының бірінші заң шығарушы жиналысында республикалық өкіл болды, бірақ саясаттағы «жабық келісімдерге» көңілі тоймады. 1919 жылы ол Техас штатының Сиско қаласындағы «Мобли» қонақүйін 40 000 долларға сатып алып, кейіннен мұнай өрбу кезеңінен пайда тапты. Қонақүй бөлмелері сегіз сағаттық кезеңдермен жалға берілді. Ол қонақүйлерді сатып алу және сату ісін жалғастырып, әлемдегі алғашқы халықаралық қонақүйлер желісін құрды. 1979 жылы қайтыс болғаннан кейін ол өзінің мүлкінің көп бөлігін Конрад Н. Хилтон қорына мұра етіп қалдырды.
Conrad Hilton Sr
Conrad Nicholson Hilton (December 25, 1887 – January 3, 1979) was an American businessman who founded the Hilton Hotels chain. From 1912 to 1916, Hilton was a Republican representative in the first New Mexico Legislature, but became disillusioned with the "inside deals" of politics. In 1919, he purchased his first hotel, the Mobley Hotel in Cisco, Texas, for $40,000, and subsequently capitalized on the oil boom. The rooms were rented out in eight hour shifts. He continued to buy and sell hotels, and eventually established the world's first international hotel chain. When he died in 1979, he left the bulk of his estate to the Conrad N. Hilton Foundation.
Ерте өмір
Хилтон Сан-Антониода, Сокорро округі, Нью-Мексико штатында, норвегиялық Август Халворсен Хилтонның (1854–1919) және неміс тегіндес, әулетті католик Мария Женевье Лауферсвайлердің отбасында дүниеге келді. Ол Госс әскери академиясына (кейін Нью-Мексико әскери институты деп аталды), Сент-Майкл колледжіне (кейін Санта-Фе өнер және дизайн университеті деп аталды) және Нью-Мексико тау-кен мектебіне (қазіргі Нью-Мексико Тех) оқыды. 1912 жылдан 1916 жылға дейін Хилтон штаттың жаңа құрылған кезінде алғашқы Нью-Мексико заң шығарушы жиналысында республикалық өкіл болды. Хилтон «бюрократия, баяулық, алдау, жалған сөйлеу және саясаттағы жасырын келісімдер» туралы алаңдады және 1916 жылы төртінші мерзімге қайта сайланудан бас тартып, оның орнына ұзақ жылдар бойы саяси одақтасы болған Киану Робинсонды қолдады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясында екі жыл қызмет етті. Офицерлерді даярлау мектебін бітіргеннен кейін, ол екінші лейтенант болып, Парижде жабдықтау корпусында қызмет етті. Конрад соғыстан кейін Францияда әскерде болғанда, оның әкесі автокөлік апатында қаза тапты. Хилтонның қайырымдылық философиясын қалыптастыруға ең үлкен әсер еткендер, оның ата-анасынан басқа, католик шіркеуі және оның әпкелері болды. Ол анасына қиын жағдайларда дұға оқып, шіркеуге баруға жетекшілік еткені үшін алғыс айтты – бала кезінде сүйікті понисінен айырылғаннан бастап, Ұлы депрессия кезінде ауыр қаржылық шығындарға ұшырағанға дейін. Анасы оған дұға етудің ең пайдалы инвестиция екенін үнемі айтатын. Содан кейін түрлі тәжірибелер болды, оның ішінде Нью-Мексико штатының алғашқы заң шығарушы жиналысында өкілдік ету және банкир болу туралы шешім қабылдау. Ол Техас штатындағы мұнай өрбу кезінде банк сатып алу ниетімен Техасқа келді. 1919 жылы ол өзінің алғашқы қонақ үйін – 40 бөлмелі Мобли қонақ үйін (Сиско, Техас штаты) сатып алды. Ол Техас штатындағы көптеген қонақ үйлерді сатып алып, салдырды, оның ішінде 1925 жылы ашылған Даллас Хилтон, 1927 жылы Абилин Хилтон, 1928 жылы Уэко Хилтон және 1930 жылы Эль-Пасо Хилтон. Хилтон Техас штатынан тыс алғашқы қонақ үйін 1939 жылы Нью-Мексико штатының Альбукерке қаласында салды. Бүгінде ол «Андалуз» қонақ үйі деп аталады. Ұлы депрессия кезінде Хилтон банкротқа жақын болды және бірнеше қонақ үйін жоғалтты. Дегенмен, ол біріктірілген тізбектің басқарушысы ретінде қалды және ақырында қалған сегіз қонақ үйін қайта иеленді. Келесі он жылдықтарда ол батысқа қарай Калифорнияға, шығысқа қарай Чикаго мен Нью-Йоркке кеңейді, Чикагодағы Стивенс қонақ үйін (сол кезде әлемдегі ең үлкен қонақ үй; кейін Конрад Хилтон деп аталды) және Нью-Йорктегі әйгілі Уолдорф Асторияны сатып алып, кеңейтулерін аяқтады. 1946 жылы ол «Хилтон қонақ үйлері» корпорациясын, ал 1948 жылы «Хилтон Интернэшнл» компаниясын құрды. 1950-1960 жылдары «Хилтон қонақ үйлерінің» әлемдік кеңеюі американдық туризмді және американдық корпорациялардың шетелдегі бизнесін жеңілдетті. Бұл әлемдегі алғашқы халықаралық қонақ үй желісі болды және сонымен бірге қонақ үйлерге қойылатын әлемдік стандартты белгіледі. 1954 жылы «Хилтон қонақ үйлері» «The Hotels Statler Company, Inc.» компаниясын 111 миллион долларға сатып алды, ол кезде бұл әлемдегі ең ірі жылжымайтын мүлік мәмілесі болды. Барлығында Хилтон АҚШ-тың 38 қаласында 188 қонақ үйіне ие болды, оның ішінде Вашингтондағы Мейфлауэр қонақ үйі, Чикагодағы Палмер Хаус, Нью-Йорктегі Плаза қонақ үйі мен Уолдорф Астория, сондай-ақ шетелдегі 54 қонақ үй. Кейіннен ол «Carte Blanche Credit Company» компаниясын және «American Crystal Sugar Company» компаниясының үлесін, сондай-ақ басқа да кәсіпорындарды сатып алды. Хилтон 1953 жылы Детройт университетінен, 1954 жылы ДеПол университетінен, 1955 жылы Барат колледжінен, 1957 жылы Адельфи колледжінен, 1963 жылы Токиодағы София университетінен және 1975 жылы Альбукерки университетінен құрметті доктор дәрежесін алды. Хилтонның «Be My Guest» атты автобиографиясы 1958 жылы «Prentice Hall» баспасында жарық көрді. 1966 жылы Хилтонның орнын ұлы Баррон иеленді және ол басқарма төрағасы болып сайланды.
Жеке өмір
1925 жылы Хилтон Мэри Аделаида Барронға (1906–1966 жж.) үйленді. 1934 жылы ажырасудан бұрын олардың үш ұлы болды: Конрад Хилтон кіші, Барон Хилтон және Эрик Хилтон. 1942 жылы Хилтон актриса Зса Зса Габорға үйленді. 1947 жылы ажырасу алдында олардың бір қызы, Франческа Хилтон дүниеге келді. Габор 1991 жылы жариялаған «Бір өмір жеткіліксіз» атты автобиографиясында, Хилтонмен некеде болған кезде оның зорлауынан кейін жүкті болғанын жазды. Франческа 2015 жылы 67 жасында инсульттан қайтыс болды. 1950 жылы Хилтон Лос-Анджелестің Бел-Эйр ауданындағы 10644 Беллажио көшесінде орналасқан Каса Энкантаданы сатып алып, 1979 жылы қайтыс болғанға дейін сол жерде тұрды. Хилтон үйге деген құмаршылығын «Бұл мен үшін бірінші көрісте ғашықтық болды. Мен оған қарсы тұра алмадым, ол әлемдегі керемет үйлердің бірі» деп сипаттады. Ол мүлікті «Каса Энкантада» («ұлыжай үй») деп атады. 1957 жылы Хилтон Нью-Мексико штаты университетіндегі Тау Каппа Эпсилон студенттік бауырластығының мүшесі болып қабылданды. 1976 жылы Хилтон Мэри Фрэнсис Келлиге үйленді. Олардың некесі үш жылдан кейін, 1979 жылы Хилтонның қайтысына дейін жалғасты. 1979 жылдың 3 қаңтарында Хилтон 91 жасында пневмониядан қайтыс болды. Ол Техас штатының Даллас қаласындағы католик зиратында жерленді. Ол екі тірі қалған ұлына 500 000 АҚШ долларын, қызы Франческаға 100 000 АҚШ долларын, ал немерелері мен шөберелерінің әрқайсысына 10 000 АҚШ долларын мұра етіп қалдырды.
Хилтон отбасылық байлығы
1969 жылы Джеймс С. Тейлор Хьюстон университетінің кампусында қонақжайлылық колледжін салу жоспарларын Баррон Хилтонға ұсынды. Баррон бұл жоспарды әкесіне жеткізді, ол жобаны аяқтау үшін 1,5 миллион АҚШ доллары (сомасы нақты көрсетілмейді) салды. Хилтон қонақ үй және мейрамхана басқару колледжі 1969 жылдың қыркүйегінде студенттерге есігін ашты. Конрад Хилтонның мүлкінің көп бөлігі 1944 жылы құрылған Конрад Н. Хилтон қорына берілді. Оның ұлы, Баррон Хилтон, Hilton Hotels Corporation құруға көп еңбек сіңіргенімен, компания президентінің міндетін атқарушы, бас атқарушы директор және директорлар кеңесінің төрағасы лауазымдарынан кеткеніне қарамастан, әкесінің өсиетіне қарсы шықты. Бір келісімге қол жеткізілді, нәтижесінде Баррон Хилтон қонақ үй кәсіпорнының 4 миллион акциясын алды, Конрад Н. Хилтон қоры 3,5 миллион акцияны алды, ал қалған 6 миллион акциясы В. Баррон Хилтонның қайырымдылық қалдық трастына (Unitrust) берілді. Баррон Хилтонның қайтысынан кейін траст активтері Хилтон қорына ауыстырылды, оның алдында Баррон директорлар кеңесінің төрағасы болып қызмет атқарған. 1983 жылы Хилтон қоры 21,3 миллион АҚШ доллары (сомасы нақты көрсетілмейді) нысандарды кеңейту және қорды арттыру үшін сыйлады. Бұл сыйлық 1989 жылы ашылған Оңтүстік қанаттың салынуына әкелді, соның арқасында Хилтон колледжіне білім беру және жиналыстар өткізу үшін жаңа кеңістік қосылды. 2007 жылдың 25 желтоқсанында Баррон Хилтон өзінің байлығының 97% -ын, сол кезде шамамен 2,36 миллиард АҚШ долларына (2007 жылғы 2,36 миллиард долларының қазіргі шамасы <есептелген сома> миллиард долларына тең) қалдыратынын жариялады. Мүлігін Қорға қалдыру арқылы Баррон өзі жинаған байлығын ғана емес, сонымен қатар әкесі жинаған Хилтон отбасының байлығын Конрад Н. Хилтон қорына қайтарды. Егер Баррон әкесінің өсиетіне дауласпағанда, бұл байлық 30 жыл бұрын Конрад Н. Хилтон қорына бұрын берілген болар еді.
Мұра
Конрад Н. Хилтон қоры 1944 жылы Конрад Н. Хилтонмен құрылған. Оның мақсаты – бүкіл әлемдегі адамзаттың қайғы-қасіретін жеңілдету. Конрад Н. Хилтон гуманитарлық сыйлығы 1996 жылы Конрад Н. Хилтон қорымен құрылған. Конрад Н. Хилтон колледжі – Хьюстон университетінің қонақжайлылық саласындағы колледжі. Америка Кулинарлық институтының Хайд Парк кампусындағы Конрад Н. Хилтон кітапханасы. Конрад Н. Хилтон бизнес-этика кафедрасы, Хилтонның ең үздік кәсіпкер сыйлығы және Лойола Мэримаунт университетінің бизнес-әкімшілік колледжінің Конрад Н. Хилтон атындағы кәсіпкерлік кафедрасы. 2009 жылы актер Челси Росс "Mad Men" телешоуында Конрад "Конни" Хилтон рөлін алты эпизодта ойнады.