Кіріспе

Қытайдың қарсы мәдени әдеби журналы, 1915-1926 жылдары жарық көрген «Жаңа жастар» немесе «La Jeunesse» (;) – Чэнь Дуксиу құрған және 1915-1926 жылдары жарық көрген қытай әдеби журналы. Ол Жаңа мәдениет қозғалысына және кейінгі Мамыр төртінші қозғалысына зор ықпал етті.

Чэнь Хенчже

Чэнь Хенжэ 1920 жылдың қыркүйегінде "Жаңбыр нүктесі" (қытайша: 小雨点) атты әңгімесін жариялады. Ол жаңа халықтық стильді қолданған алғашқы әйел жазушы болды. Бұл – Қытайдағы алғашқы балалар әңгімесі. 1928 жылы "Жаңбыр тамшылары" атты өңдемелер жинағын да жариялады. Чэнь үкіметтік стипендиямен шетелде оқыған алғашқы он әйелдің қатарында болды. Ол Вассар колледжін және Чикаго университетін бітірді. Алғашқы халықтық қытай прозасы – оның 1917 жылы шетелдегі студенттердің тоқсандық журналында (қытайша:《留美学生季报》) жарияланған "Бір күн" (қытайша: 一日) атты әңгімесі. Бұл Лу Сюньнің "Ақылсыздың күнделігі" жарық көргенге бір жыл бұрын болды, және көбінесе осы шығарманы алғашқы халықтық қытай прозасы деп қате айтады.

Ху Ши

Ху Ши алғашқы редакторлардың бірі болды. 1918 жылғы 18 сәуірде «Революциялық жаңа әдебиет құру туралы эссе» (қытайша: 建设的文学革命论) атты мақаласын жариялады. Ол бұл тілдік революцияның миссиясы – «ұлттық тілдегі әдебиет (Guoyu, қытайша: 国語), әдебиеттің ұлттық тілі» (Түпнұсқа мәтін: 国语的文学,文学的国语。) екенін жазды. Содан кейін Ху мыңдаған жылдар бойы жазу тілінің ғалымдар қолданған классикалық қытай тіліне, өткен буынның қолданыстан шыққан тіліне байланысты болғанын түсіндіреді. Ал халық тілі – тірі тіл, ол заманға сай бейімделеді. Ол авторларды өмірді нақты қалпында бейнелеу үшін халық тілінде жазуға шақырды. Ху қытай әдебиетінің тақырыптық шеңбері шектеулі болғанын, себебі ол қолданыстан шыққан тілді пайдаланғанын айтты. Тірі тілді қолдану жазушыларға мол материал береді. Соңында ол батыс әдебиетінің көптеп аударылуы әдебиеттің көлемін кеңейтіп, үлгі алуға мүмкіндік береді деді. Бұл – қазіргі қытай тілі туралы маңызды және көрегендік эссе болды. Ху Ши қазіргі қытай тілінің жазу және басылым тілін өзгертуде маңызды рөл атқарды. 15 шілдедегі санында Ху «Тазалық» (қытайша: 贞操问题) атты эссе жариялады. Дәстүрлі қытай контекстінде бұл тек некеге тұрмас бұрын таза болуды ғана емес, сонымен қатар әйелдердің некеге тұрмас бұрын және күйеуі қайтыс болғаннан кейін де тазалығын сақтауын білдіреді (қытайша: 守贞). Ол мұның өмірге деген теңсіз және логикасыз көзқарас екенін, мұндай әдетті қолдайтын табиғи немесе моральдық заң жоқ екенін, тазалықтың ерлер мен әйелдер үшін де өзара құндылық екенін және дәстүрлі тазалыққа қатысты тәжірибелерді қолдайтын кез келген заңға қарсы екенін жазды. (Ол кезде конфуцийлік құндылықтарды заңға енгізуге бағытталған қозғалыс болды.) Ху Ши осы тақырыпта қысқа пьеса да жазды (төмендегі «Драма» бөлімін қараңыз). Бұл Ху Шидің прогрессивті көзқарастарының мысалдары. Олар сол кезде өте радикалды болды, себебі Қытай империясы құлатылғаннан кейін небары алты жыл өткен еді. Бұл тарихи оқиға, Синьхай революциясы 1920 жылдары екі бағытқа бөлінді: Ұлттық (Куоминтаң) және Қытай коммунистік партиялары. Ол редакциялық саясатты әдебиетке бағыттауға тырысты. Чэнь Дуксю және басқалар әлеуметтік және саяси мәселелерді көтеруді талап етті. Ху өмір бойы Ұлттық үкіметте беделді лауазымда болды және «La Jeunesse» журналын коммунистік бағыты айқын болғанда тастап кетті.

Лу Сун

Лу Сунь журналға маңызды үлес қосты. Оның "Ақылдан безген адамның күнделігі" (қытайша: 狂人日记) атты тұңғыш әңгімесі 1918 жылы "La Jeunesse" журналында жарияланды. Ли Дажао Қытай Коммунистік партиясының негізгі ынтымақтасы болды және басқалармен қатар, 1919 жылғы мамыр айында "Жаңа өмір" журналында марксистік теорияға кіріспе жариялады. Онда ол Қытайда маңызды қалалық пролетариат болмаса да, капиталистік империалистік елдер тарапынан ұлттық деңгейде пайдаланылған ел ретінде қарастырылуы мүмкін екенін айтты.

Мао Цзэдун

Қытай Халық Республикасының негізін қалаушы Мао Цзэдун жастық шағында конфуциандық идеология аясында әйелдерге жасалған қанаушылыққа қарсы мақалалар жазып, сондай-ақ дене тәрбиесінің маңыздылығын қозғады.

Лю Баннонг

Лю Баннонг 1916 жылдан бастап Чэнь Дуксиу шақырғаннан кейін журналға үлкен үлес қосты. Оның "Менің әдеби реформа туралы көзқарасым: Әдебиет дегеніміз не?" (我之文學改良觀) атты мақаласы 1917 жылы "La Jeunesse" журналында жарияланды. Ол әдебиет реформасының мазмұны және формасы бойынша ұсыныстар жасады.

"Вэнь Ксю Гэй Лянь Чу И" (қытайша: 文学改良议)

1917 жылғы 1 қаңтарда 2-томның 5-шы нөмірінде Ху Ши «Әдебиетті жаңартуға қатысты алғашқы ойлар» атты мақаласын жариялады, онда «қарапайым тілді, әдеттегі сөздер мен тіркестерді пайдаланудан қашпау» принципін соңына қойып, «жаңаша әдебиет туралы ұсынысымды ресми түрде жариялау» мақсатын көздеді және «халықтық әдебиет Қытайдың нағыз әдебиетіне айналады» деген қорытындыға келді, бұл «Әдеби революцияны» бастаған «оқтын-оқтын» болды. «Вен Сюй Гай Лянь Чу И» мақаласы «Жаңа жастар» журналының 2-томы, 5-шы нөмірінде жарияланды, ал Ху мен Ченнің арасындағы хат алмасуы 2-томның 2-шы нөмірінде осы мәселенің қырларын ашып көрсетеді. Ху Шидің хатында оның ұсынған әдеби революциясы «сегіз нәрседен басталуы керек» делінген, олар реті бойынша: сөздердің қиындығынан аулақ болу, қалыптасқан тіркестерді қолданбау, қарама-қарсылық туралы айтпау, қарапайым тілді, әдеттегі сөздер мен тіркестерді пайдаланудан қашпау, грамматикалық құрылымды баса назарда ұстау, жасанды сөйлеуден аулақ болу, шамадан тыс сезімталдыққа бой алмау, классикалық тілдік өрнектерді қолданбау және мағыналы болу. Чэнь Дуксю бесінші және сегізінші тармақтарға қатысты шағын күмәндерін білдіргенімен, «алты тармақтың қалғанына олар бірауыздан қолдау көрсетті» деді. «Ақылсыздың күнделігі» сегіз аяқты әдеби стильге қарсы еркіндік риторикасын эстетикалық тұрғыдан жасап, ана тілінің өрнегіне жаңашылдық элементтерін ерекшелік пен жаңару арқылы енгізеді. Ана тілін жабудың орнына, ол оған қайта есік ашады. Дәстүрлі мағыналы формалар оның қаламынан өмірге жол табады.

"Зуи ан жи да биан шу" (қытайша: 罪案之答辩书)

1919 жылы, 6-том, 1-нөмірде Чэнь Дуксю «Зуй ань жи да бянь шу» еңбегін жариялады, ал «Да бянь шу» келесідей мәтінге ие болды: «Менің отандастарым бастапқыда күнәсіз болды, бірақ олар мырза Демократия мен мырза Ғылымды қолдағандықтан ғана осы құбылмалы күнәларды жасады. Мырза Демократияны қолдау үшін Конфуцийшілдікке, ғұрып-дәстүрге, ұяттылыққа, ескі этикаға және ескі саясатқа қарсы тұру керек; Мырза Ғылымды қолдау үшін ескі өнерге және ескі дінге қарсы тұру керек; Мырза Демократия мен Мырза Ғылымды қолдау үшін ұлттық мәнді және ескі әдебиетті қарсы тұру керек. Егер мұқият ойлансаңыз, осы журналда Мырза Демократия мен Мырза Ғылымды қолдаудан басқа қандай қылмыс бар? Егер олай болмаса, осы журналға арнайы қиындықтар тудырмаңыз, бірақ Мырза Демократия мен Мырза Ғылымға қарсы тұру үшін күш пен батылдық таныту – жақсы адам, негізгі адам деп саналудың жалғыз жолы». Осы үзіндіні кейінгі тарихшылар көп рет келтірген. Ченнің аргументін мұқият қарастырғанда, Мырза Демократия мен Мырза Ғылымды қолдау – «Жаңа жастар» қозғалысының негізгі ұстанымы болды және ескі этикаға, ескі саясатқа, ескі өнерге, ескі дінге, ескі әдебиетке және басқа да нақты идеяларға қарсылық осы қағидаға негізделген. Шындығында, Қың династиясының соңынан бастап демократия (азаматтық құқықтар, конституционализм, республикашылдық) және ғылым ұғымдары Қытай халқының (әр түрлі кезеңдерде әртүрлі басымдықпен) бірнеше рет жақтауымен, төртінші мамыр қозғалысы кезеңіндегі зиялы топтардың басты дискурсына айналды. Чэнь Дуксю «Зуй ань жи да бянь шу» еңбегін жазды, онда ол әлемнің «Жаңа жастар» «әдептілік пен дінді» жоққа шығарды деген айыбын ашық мойындады. Ол тек Мырза Демократия (Демократия) мен Мырза Ғылым (Ғылым) ғана Қытайды саясат, мораль, ғылым және идеологияның барлық қараңғылығынан құтқара алады деп сенді. Журналдың атынан Чэнь Дуксю: «Егер мен осы екі мырзаны қолдасам, мен үкімет тарапынан жасалатын қысымнан, әлеуметтік шабуылдан, күлкіден, тіпті басымның сындырылуынан және қан төгілуінен қашып құтыла алмаймын», – деп ант берді. «Жаңа жастар» алғашқыда әдеби революцияны жақтады, бірақ кейін коммунизмге бет бұрды, ол марксизмді таратуды жүзеге асырған алғашқы зиялы топ болды. Төртінші мамыр қозғалысынан кейінгі әлеуметтік үрдістер мен ғылыми әлемнің радикалданғанының артуы жетекші «Жаңа жастар» газетінің университет кампустарымен шектелуін қиындатты. 1920 жылдың 1 қыркүйегінде жарық көрген «Жаңа жастар» журналының 8-томы, 1-нөмірі Шанхай коммунистік тобының органы ретінде қайта құрылды. «Жаңа жастар» қозғалысының тудырған жаңа дәуір – демократиялық ғылым дәуірі. 1936 жылы Мао Цзэдун былай деп еске алады: «Мен бұл журналды (Жаңа жастар туралы) нормалды университетте оқып жүрген кезімде оқи бастадым. Ху Ши мен Чэнь Дуксю мақалаларына қатты таң қалдым. Олар мен тастап кеткен Лян Цычао мен Кан Ювэйдің орнына келді. Олар маған үлгі болды». Жаңа жастар жас Мао Цзэдунға үлкен қызығушылық тудырды, себебі ол демократиялық ғылымды насихаттап, жақтады. Чжэн Чжэндуо «Қытай жаңа әдебиет сериясы·әдеби пікірсайыс жинағы·кіріспе» еңбегінде бұл журналдың «адамгершілік, ақыл-ой және дене тәрбиесі» туралы айтқан жастар журналы екенін және сол кездегі басқа әдебиет журналдарынан ерекшеленбегенін еске түсіреді. Шындығында, жастарға өмірге дұрыс көзқарас қалыптастырудан басқа, көп практикалық мазмұны жоқ. Бастапқыда «Жаңа жастар» журналы жас ұрпақты оқырман ретінде қарапайым журнал болды деп айтуға болады. Бей Цзин Бао былай деп хабарлады: «Жақында Пекин университетінің профессорлық-оқытушылар құрамындағы Чэнь Дуксиу, Ху Шицзи, Лю Баннонг және Цян Сюантонг жаңа қытай әдебиетін, халықтық стильге өтуді және Қытайдың 2000 жылдық мәдени шектеулеріне кедергі келтірген Конфуцийшілдік пен Менцийдің ең көп ойлауын және Пянвен проза стилінің параллельдігін жақтады. Діндік талдау үшін». 1926 жылы Ге Гончжэн Қытай газеттерінің алғашқы тарихын жазды. Оның кітабының жарық көрген уақыты «Жаңа жастар» журналының соңғы санымен сәйкес келді. Кітаптың «Жаңа жастар» журналына кіріспесі өте қысқа болды: «Бұл кітап алдымен әдеби революцияны жақтады, бірақ кейін коммунистікке айналды». Төртінші мамыр қозғалысынан кейін «Жаңа жастар» социализмге бет бұрды, ал 1920 жылдың қыркүйегінде ол Шанхай коммунистік тобының органы ретінде қайта ұйымдастырылды. 1923-1926 жылдары ол ҚКП Орталық Комитетінің теориялық журналына айналды. Ге Гонгжен «Жаңа жастар» журналының даму процесін өз көзімен көрді. «Жаңа жастар» журналының өзінің күтілген және өзінің позициясын ресми растады. Осыдан бастап «Жаңа жастар» журналын идея тарихы тұрғысынан қарастыру ғылыми әлемде басты дискурсқа айналды, ал әдеби революция, ең танымал және нақты нәтижелер берген мәселе, тарихшылардың назарынан біртіндеп шығып кетті.