Кіріспе
Модель жасау – толық көлемді машиналардың пропорционалдық түрде кішірейтілген, жұмыс істейтін үлгілерін құру ісі. Бұл металл өңдеу саласы, жаппай өндіріске қарағанда шеберлікке басымдық береді. Қазір көбінесе хобби ретінде таралған, бірақ бұрын коммерциялық және өндірістік мақсаттарда да қолданылған. "Модельдік инженерия" термині 1888 жылдан бері қолданылып келеді. АҚШ-та оның орнына "үй шеберханасында машина жасаушы" термині жиі қолданылады, алайда бұл терминнің мағынасы кеңірек. Модельдік инженерия ең көп дамыған, инженерлік тарихы бу машиналары дәуіріне дейін жететін индустриялық елдерде танымал. Атап айтқанда, бұл іс негізінен Ұлыбритания, АҚШ, Солтүстік-Батыс Еуропа елдері және Британ Доминионының индустриялық дамыған елдерінде кездеседі.
Модель инженериясының қолданылу аясы
Модельдік инженерлікке деген қызығушылықтың «классикалық» салалары – тірі бу модельдері (әдетте бу локомотивтері, стационарлық қозғалтқыштар, теңіз бу қозғалтқыштары, шоумендердің қозғалтқыштары және тракторлар), ішкі жану қозғалтқыштары және сағат жасау. Басқа да танымал тақырыптар: Стирлинг қозғалтқыштары, шеберхана жабдықтары, миниатюралық станоктар және әшекей бұралау. Бұл тұрақты жанрлар, олар көбінесе модельдік инженерлік көрмелердегі бәйге санаттарында көрініс табады. Бұрынғыда, әуесқойлардың электрмен тәжірибе жасауы (әуесқой электроникасының алғы күші) және кеме үлгілерін жасау модельдік инженерлік саласының бір бөлігі саналған, бірақ қазір бұл негізгі жанрларға жатпайды. Модель инженерлері әдетте металл және металл құймаларынан жұмыс істейтін бөлшектерді өңдеу арқылы модельдер жасайды. Кейбір модельдер пайдалы жұмыс үлгілері ретінде, ал кейбіреулері өте мұқият көрмелік үлгілер ретінде жасалады, немесе екеуінің де комбинациясы болып табылады. Ең күрделі модельдер мыңдаған бөлшектерді қолмен жасауды қамтиды, оларды жасауға мыңдаған сағаттар жұмсалады, көбінесе жылдар бойы немесе тіпті ондаған жылдарға созылады. Модель инженерлері көбінесе саудада қолжетімді сызбалармен басшылыққа алады, бірақ кейбіреулері өздерінің жобаларын жасайды немесе тіпті сызбасыз жұмыс істейді. Сол сияқты, модель инженерлерінің көпшілігі қажет болған жағдайда құймаларды сатып алады, бірақ кейбіреулері металл құю үшін құю жабдықтарын сатып алады немесе өздері жасайды. Компьютерлік дизайнмен жобалау, CNC (компьютерлік сандық басқару) жабдықтары, лазерлік кесу, 3D-басып шығару және кіріктірілген жүйелер сияқты «заманауи» технологиялар хоббинің бір бөлігіне айналуда, өйткені осы техникалармен жұмыс істеу дағдыларын меңгерген және олармен танысқан адамдардың саны артып келеді, ал жас ұрпақ дәстүрлі өңдеудің әлеуетін ашып, «модельдік инженерлік» пен «жабдықтаушы мәдениеті» арасындағы қашықтықты қысқартуда. Модельдік инженерлік үй шеберханасында металл өңдеу станоктарын кеңінен пайдалануды қамтитын қызмет болғандықтан, ол басқа қолөнер станоктарымен және металл өңдеумен байланысты салалармен, соның ішінде қару жасаумен (әсіресе АҚШ-та), үй металл өңдеу құралдары мен аксессуарларын жасаумен, үйде CNC жабдықтарын құрастырумен, көне станоктарды жинаумен, көне көліктер мен станоктарды қалпына келтірумен, үйде дәнекерлеумен және хобби ретінде металл құюмен байланысты. Модельдік инженерлік тірі бу локомотивтерін жүргізу хоббиімен тығыз байланысты және жұмыс істемейтін модельдерді жасаумен де байланысты, әсіресе механикалық тақырыптарда. Meccano және төмен қысымды ойыншық бу қозғалтқыштары сияқты өнімдер 18-шы ғасырдың соңында басталған ғылыми және механикалық ойыншықтарды өндіруден туындаған модельдік инженерлікпен байланысты. Steam Punk, ескі машиналардың эстетикалық және кинетикалық ерекшеліктерін пайдаланатын индустриалды скульптуралық өнер стилі, кейбір жапсырмаларды бөліседі. «Модельдік инженерлік» терминінің қолданылуы туралы пікірталас бар. Кейбіреулер «инженер» терминін тек кәсіби біліктілігі бар адамдарға ғана қатыстыру керек деп санайды. Алайда, «инженер» сөзінің тарихи мағынасы – қозғалтқыштарды құрастырушы немесе күтуші адам, сондықтан жұмыс істейтін модельдерді хобби ретінде жасайтындарға лайықты атау. Қалай болғанда да, «модель инженері» термині 1888 жылдан бері қолданылып келеді, сондықтан оның қолданылуының алғышарты қалыптасқан.
Тірі бу локомотивтерінің үлгілері
Модельдеудегі ең танымал нысан – модельдік тірі булы локомотивтер. Сондықтан оларға ерекше тоқталу қажет. Тірі бу – модельдік локомотивтің өз қазандығында қыздырылған, қысыммен берілетін буды пайдаланып, шағын бу цилиндрлері арқылы дөңгелектерді қозғату. Барлық локомотивтер тірі бумен жұмыс істемейді, кейбір модельдеушілер электр қуатымен немесе ішкі жану қозғалтқыштарымен жұмыс жасайтын локомотивтердің үлгілерін жасайды. Бірақ, модельдің өзі қозғалатын болуы – басты талап, демек, қозғалтқыш жасау немесе мотор орнату қажет. Бұл, электрленген рельске тәуелді, әдетте әлдеқайда кішігірім модельдік пойызбен салыстырылады. Тірі бу (және басқа да өзі қозғалатын) локомотивтер рельстің еніне сәйкес түрлі өлшемдерде немесе масштабтарда жасалады. Кішкентай рельстер, кейде «бақша рельстері» деп аталады, себебі оларды иесінің бағында орнатуға болады, ал АҚШ-та – «бақшадағы теміржол» деп атайды. Олар өздігінен жүруге жеткілікті, бірақ көбінесе жүргізушіні немесе жолаушыларды тасымалдай алмайды. Үлкен масштабтар көбінесе клубтардың рельстерінде немесе шағын теміржолдарда кездеседі және жүргізуші мен жолаушыларды тасымалдауға арналған. Танымал «бақшалық» масштабтары – «0» масштабы, «1» масштабы және 2½ дюймдік (мұнда отырып баруға болады) масштаб. Клубтарда қолданылатын рельстердің ені әдетте 3½ дюйм, 5 дюйм және 7¼ дюйм, ал Солтүстік Америкада – 4¾ дюйм және 7½ дюйм. 10¼ дюйм және 15 дюйм сияқты үлкен шағын теміржолдар зообақтар мен саябақтарда немесе Ромни, Хайт және Димчерч теміржолы сияқты жолаушыларды тасымалдайтын желілерде жиі кездеседі. Тарихта әртүрлі масштабтар болған. 3½ дюйм және 5 дюйм масштабтары 1898 жылы стандартты модельдік масштабтар ретінде ұсынылған, бірақ 5 дюймдік масштаб 7¼ дюймдік масштабпен бірге Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана танымал болды. Модельдік тірі булы локомотивтердің барлық жанкүйерлері модельдеуші инженерлер емес (және керісінше). Көптеген тірі бу жанкүйерлері модельдерді рельсте жүргізуді ұзақ уақыт бойы шеберханада құрастырудың орнына, дайын модельдік локомотивтерді сатып алуды жөн көреді. Дегенмен, көптеген адамдар үшін хоббидің қуанышы – өндіріс процесінде, кез келген қозғалтқыштың жұмыс істеуінен алатын зор қанағатта жатыр, бұл өте үлкен сезім болуы мүмкін.
Қоғамдағы модельдік инженерия
Модельдік инженерияның механикалық модельдерді жасау мақсаты қазір көбінесе таза демалыс ретінде қарастырылады, бірақ 18-шы ғасырдың соңындағы өнеркәсіптік революциядан бастап 20-шы ғасырдың соңына дейін мұндай модельдер техникалық білім беруге көмектес ретінде, шәкірттердің жобалары ретінде немесе сыныптар мен қоғамдық мекемелердегі көрмелер ретінде кеңінен өндірілді. Олар сондай-ақ патентті қолдау, жоспарланған капиталдық жобаны визуализациялау немесе өндірушінің тауарын жарнамалау үшін коммерциялық құрал ретінде де қолданылды. Ескі өнеркәсіптік дамыған елдердегі көптеген мұражайларда өнеркәсіптік революцияның алғашқы күндерінен бастау алған механикалық модельдердің түпнұсқа коллекциялары сақталып тұр. Бу машинасының ең ерте белгілі үлгілерінің бірі – Ньюкоменнің сәулелі машинасы 1763 жылға дейін жасалған. Лондонның Ғылым мұражайы көптеген ерте модельдерді суреттейтін каталогтарды жариялаған. Бұл модельдердің көптегені бүгінде модель инженерлері арасында танымал бола беретін тақырыптарды бейнелейді, бұл модельдік инженерияның ұзақ тарихын көрсетеді. Жұмыс істейтін бу машинасы модельдерін жасау бойынша жұртшылыққа нұсқау беретін ең алғашқы жариялым – Э. Беллдің, лондондық Model Dockyard дүкенінің иесінің "Model Dockyard Handy book" (2-ші басылымы, 1867 жыл) кітабы болды, ол сонымен қатар бөлшектерді және дайын модельдерді сатуға ұсынды. Белл өзінің сөзімен айтқанда, патша отбасының, Англия Әскери-теңіз министрлігінің және Еуропаның әртүрлі патшалықтарының "кеме модельдерін жасаушы және механик" болған. Кітаптың мақсаты осы модельдерді демалыс ретінде жасау және пайдалану болды. Ұлыбританияда 19-шы ғасырдың соңында кең орта таптың қалыптасуы, бос уақытты өткізудің кеңеюі және қолөнерді бағалайтын Өнер және қолөнер қозғалысының өркендеуі металл өңдеуге қызығушылық танытқан әуесқой модель инженерлері мен тәжірибешілердің жаңа сайлау округін құрды. Бұл механикалық технологияның экономикалық өркендеудің қозғаушы күші ретінде қарастырылатын кезең еді. Модельдік инженерияға қатысты мақалалар мен жарнамалар 1880-ші жылдардың ортасында "Amateur Work Illustrated" журналында пайда бола бастады. "Әуесқойлық" қызығушылықтың өсуімен және модельдерді шәкірт ретінде жасаған жұмысшы сыныбының шеберлерімен бірге, Персиваль Маршалл 1898 жылы "Model Engineer and Amateur Electrician" журналын (қазіргі "Model Engineer") шығара бастап, жаңа нарық нишасын пайдаланды. Төменгі, орта және тіпті жоғарғы таптардың модельдік инженерияға деген ортақ қызығушылығы модельдік инженерияның сыныптық кедергілерді бұзғаны туралы талаптарды қолдады. Алайда, модельдік инженерлік баспасөзде псевдонимдерді қолдану әлі де сақталатын дәстүр, өйткені кәсіби мырзалардың "әуесқой" журналдарға үлес қосуы бұрын орынсыз деп есептелген. Тағы бір себеп – бір автордың, әсіресе Эдгар Т. Вестберидің, кейде журналдың бір басылымын жеке өзі жазып жатқанын жасыру болды, ол кемінде төрт псевдоним қолданды. Модельдік инженерия өткен ғасырдағы үлкен әлеуметтік өзгерістерге қарамастан танымал болып қала береді. Бұл өзгерістердің бірі – теміржол көлігі мен өнеркәсіптен бу қуатының (әлі де модель инженерлерінің ең сүйікті тақырыбы) алынып тасталуы; 1970 жылдары басталған Батыс елдерінің кеңінен индустрияландыруы, тұтынушылық қоғамға көшу және бәсекелестікке қарсы жаңа демалыс түрлерінің кең ауқымы. Бұл өзгерістер, көптеген модель инженерлерінің жасы ұлғаюы және жаңа шәкірттер санының азаюы модельдік инженерлер арасында хоббинің жойылатыны туралы ұзақ пікірталасқа себеп болды. Модель инженерлері көбінесе модельдік инженерлік клубтар мен қоғамдарды құру үшін бірігеді. Олардың алғашқысы 1898 жылы Ұлыбританияның Лондон қаласында құрылған "модельді және эксперименталды инженерлер қоғамы" болды, ол сол кезде танымал болған "модельді яхта клубтарына" ұқсас болды. 1948 жылға қарай "жүзден астам жергілікті клубтар мен қоғамдар" құрылды. Қазіргі уақытта модельдік инженерлік клубтар мен қоғамдар Ұлыбритания, Канада, Австралия, Оңтүстік Африка, Жаңа Зеландия, Нидерланды, Швейцария және басқа жерлерде жүздегенге жетеді. Бұл клубтар – азаматтық қоғамның бір түрі, олар демократия мен қоғамдық ынтымақтың белгісі. Көптеген бұл клубтардың басты назары клубтың тректерін немесе мүшелерінің үлгілік тірі бу локомотивтері үшін шағын теміржолды пайдалану болып табылады. Бұл жолдар көбінесе қоғамдық орындарда жүреді және жергілікті жердегі қоғамдық демалыс және туризм инфрақұрылымының бір бөлігін құрайды. Модельдік инженерлік клубтар мен қоғамдар локомотивтерден басқа модельдік инженериялық қызығушылықтарға да қызмет көрсетеді. Тірі будың қауіпті табиғатынан туындайтын, клубтар мен қоғамдар мүшелердің және жұртшылықтың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін қағидаларды, сақтандыруды және арнайы қазандық кодекстерін басқаруға жауапты. Осы мақсатта модельдік инженерлік клубтар мен қоғамдар көбінесе өз қауіпсіздік стандарттарын өзімен реттеу құқығын сақтау үшін үкіметке лоббилік әрекет ете алатын ұлттық ұйымдарға мүше болады. Модельдік инженерияға негіделген кәсіптерге модель инженерлерін жабдықтармен және керек-жарақтармен қамтамасыз ететін сатушылар, құймаларды өндіретін, миниатюралық тірі бу қазандықтарын және тірі бу жинақтарының бөліктерін (немесе тіпті толық жұмыс істейтін модельдерді) жасайтын шағын өндіріс қызметтері, модельдік инженерлік баспасөздегі коммерциялық баспагерлер және жеке немесе мекемелік коллекционерлер үшін тапсырыс бойынша модельдер жасайтын өте аз кәсіби модель инженерлері кіреді. Алайда, көптеген модель инженерлері басқа табысқа сүйенетін әуесқой құрылысшылар болып табылады.
Белгілі модельдер
Жыл сайын көптеген жергілікті және аймақтық модельдік инженерлік көрмелер мен жарыстар өткізіледі, олар модельдік инженерлердің ең үздік жұмыстарын мойындайтын клубтар бар жерде ұйымдастырылады. Ең ірі көрмелер Ұлыбританиядағы Лондон, Харрогейт және Бристоль қалаларында өтеді. Ұлыбританиядағы Модельдік инженерлер көрмесінде жыл сайын табыс етілетін Эдинбург герцогының күпіне трофеі хоббидегі ең жақсы үлгілердің бірін көрсетеді. Трофейдің иегерлерінің арасында тоғыз рет жеңіске жеткен Черри Хилл ерекше көзге түседі. Интернетте заманауи модельдік инженерлердің жұмысының сапасы The Internet Craftsmanship Museum сайтында көрсетіледі. Модельдік инженерия саласындағы ең танымал есімдердің көпшілігі модельдік инженерия баспасөзінде көп жазған авторлар. Генри Гринли 1902 жылы Model Railways and Locomotives Magazine журналын құрған және Model Engineering және оған байланысты кітаптардың авторы болғандықтан, алғашқы танымал модельдік инженер саналады. Гринли спирт отынымен жұмыс істейтін модельдік локомотивтердің бірнеше жобасын жасады, бірақ олар жолаушыларды тасымалдауға қабілетсіз болды. Дегенмен, ең танымал модельдік инженер – белгісіз «LBSC» (Лилиан "Керли" Лоуренс) болды. Оның ең маңызды еңбегі – Гринлидің қалыптасқан дәстүрін жоққа шығарып, тіпті кішкентай габаритті (2½ дюймдік) модельдік локомотивтердің де толыққанды локомотивтерде қолданылатын кішкентай көмірмен қыздырылатын түтік қазандықтарын пайдалану арқылы жолаушыларды тасымалдауға жеткілікті қуатты болатынын көрсету болды. 1923 жылдан 1967 жылы қайтыс болғанға дейін ол минималды жабдықпен құрастырылатын, жолаушыларды тасымалдайтын шағын тірі бу локомотивтерін танымал етті, осы мақсатта «Модель инженері» журналында жарияланған түрлі габариттердегі 50-ден астам локомотив жобасын ұсынды. Көптеген басқа модельдік инженерлер де олардың ұзақ жылдар бойы сақталған танымалдылығымен ерекшеленетін көптеген жобаларға үлес қосты. 1979 жылы «Инженерлік миниатюра» және 1990 жылы «Модельдік инженерлер шеберханасы» журналдары жарыққа шыққанға дейін, осы авторлар тек «Модель инженері» журналында ғана жазды. Олардың ішінде Эдгар Т. Вестбери көптеген ішкі жану қозғалтқыштарын, ал В. Дж. Хьюз көптеген ауыл шаруашылығы және тракторлық қозғалтқыштарды жасады. Полковник К. Е. Боуден модельдік ұшақтар, модельдік қайықтар және радиобасқарумен тәжірибе жасаған ең жемісті экспериментшілердің бірі ретінде еске алынады, әсіресе ол Э. Т. Вестберимен бірлесіп жасаған Atom Minor қозғалтқышымен бірнеше ерте модельдерін қуаттандырды. Мартин Эванс көптеген локомотив жобаларын жасады, Джордж Х. Томас шеберхана аксессуарларын жасауда маманданған, Тубал Кейн (Т. Д. Уолшоу) көптеген стационарлық қозғалтқыш жобаларын жасады, ал Клод Б. Рив көптеген сағат жобаларын жасады. Иан Брэдли мен Норман Хэллоус жеке және бірлесіп «Дуплекс» деген псевдониммен көптеген тақырыптар бойынша жазды, әсіресе жақсы аяқталған және тапқыр құралдар туралы. Дон Янг локомотив жобаларын «Модель инженері» журналына ұсынды, содан кейін 1979 жылдан 1994 жылы қайтыс болғанға дейін Locomotives Large and Small атты тоқсандық журналын шығарды. Соңғы уақытта Кодзо Хираока АҚШ-тың Live Steam журналында локомотивтер туралы бірнеше мақалалар сериясын жариялады. Қазіргі модельдік инженерлердің арасында Черри Хилл ерекше көзге түседі, ол ертедегі ерекше бу машиналарын шағын масштабтағы жұмыс істейтін модельдерін жасады.
Модель жасау үшін құралдар мен жабдықтар
Модель жасауға қолданылатын машина құралдарына токарь, диірмен, пішіндеу станогы және бұрғылау пресі жатады. 1980 жылдары Азиядан салыстырмалы түрде арзан машиналар енгізілгенге дейін, Myford, South bend, Bridgeport және басқа да қазір тоқтатылған батыс компаниялары жасаған машина құралдары модель жасауда кеңінен таралған болатын. Бүгінде модель жасаушы инженерлер Азияда жасалған жаңа, төмен бағалы машиналарды, «ескі темірді» (бұрынғы батыс өнеркәсіптік орталықтарында жоғары стандарттармен жасалған қолданылған машиналар) қалпына келтіруді немесе, егер қаржы мәселесі болмаса, қалған санаулы батыс өндірушілердің жаңа, жоғары сапалы машиналарын таңдауға мүмкіндігі бар. Бұл машиналар модель жасаушы инженерге қажетті құрал-жабдықтар жинағын (мысалы, бұрғылар, ремерлер, цангалар және т.б.) жинағаннан кейін ғана толыққанды пайдалы болады, ал олардың құны машиналардың өзінен де асып түсуі мүмкін. Модель жасаушы инженерлер көбінесе құралдарды өздері жасап, шығындарды үнемдейді. Бұл дәстүрлі түрде қолмен жасалатын хобби болғанымен, яғни модель жасаушы инженердің қолмен жұмыс істейтін машиналардың көмегімен бөлшектерді жасауына негізделген, компьютерлік құралдар кейбір модель жасаушы инженерлердің арасында танымал болып келеді. Қазіргі кезде жобалар көбінесе CAD бағдарламалық жасақтамасының көмегімен жасалады. Кейбір модель жасаушы инженерлер физикалық модельді бастамас бұрын модельді виртуалды кеңістікте құру үшін 3D CAD бағдарламалық жасақтамасын пайдаланады. Мұндай CAD бағдарламалық жасақтамасы CNC машиналарымен, әсіресе фрезерлік станоктармен де байланысады, олардың ассортименті модель жасаушы инженерлер мен басқа да «үй шеберханаларының механиктеріне» арналған, бұл кейбір модельдік компоненттерді компьютерлік бақылаумен өндіруге мүмкіндік береді. 3D-басып шығару – модель жасаушы инженерлер зерттеп жатқан тағы бір жаңа технология. Модель жасау лазерлік кесу, 3D-басып шығару және кіріктірілген электрониканы қоса алғанда, жаңа технологияларды енгізу арқылы дами береді, бұл жасау қозғалысымен ортақ белгілерді анықтайды. Бұл компьютерлік ізденістер модель жасаудың кіші саласы болып табылады және көпшілік тарапынан қолдау таппайды.
Үлгілік инженерлік жиынтықтар
Құрастыруға арналған жиынтықтар дәстүрлі құрастыру әдісіне жылдам жол ұсынады. Жиынтықтар екі санатқа бөлінеді: өңделген және өңделмеген жиынтықтар. Өңделмеген жиынтықтар көбінесе суреттер, құймалар, металл темір, және модельді аяқтау үшін қажет болатын бұрандалар мен бекіткіштерден тұрады. Оларды аяқтау үшін өңдеу станогы қажет, сондай-ақ көбінесе қосымша бөлшектер мен шикізаттар да керек болады. Әдетте, қажетті ең төменгі станоктар – токарлық станок, дрель және, мүмкін, фрезерлік станок. Мұндай жиынтықты сәтті аяқтау үшін өңдеу жөніндегі жақсы білім қажет. Өңделген жиынтықтар – толыққанды өңделген бөлшектер жиынтығы, оларды тек қол құралдарымен аяқтау, бояу және құрастыру қажет. Шеберхана станогы қажет емес. Жиынтықта әдетте модельді аяқтау үшін барлық қажетті бөлшектер болады. Бұл жиынтықтар өңделмеген жиынтықтарға қарағанда әлдеқайда аз жұмыс талап етеді, бірақ өте қымбатқа түседі және тақырыптардың таңдауы шектеулі.
Модельдік инженерия үшін ақпарат көздері
Модель жасау туралы көптеген кітаптар, журналдар мен интернет-форумдар бар. "Model Engineer" және "Live Steam" сияқты журналдар егжей-тегжейлі жобалар мен жоспарлардың басты көзі болып табылады (жаңалықтарды, өнімдер мен техникалар туралы талқылаудан басқа). Бұл егжей-тегжейлі жобалар мен жоспарларда нақты бір модельді құрастыру үшін қажетті нұсқаулар мен суреттер бар. Журналдардың өткен нөмірлерінде әртүрлі модельдерге арналған жүздеген мұндай жобалар кездеседі. Көптеген жоспарларды жоспарлау қызметтері мен модельдік инженерлік құралдарды сатушылар қайта басып шығарады. Кітаптар көбінесе техникалар туралы әңгімелейді (кейде егжей-тегжейлі жобалар мен жоспарлармен), ал форумдар мәселелерді шешуде және жалпы талқылауда белсенді. Сонымен қатар, көптеген модельдік инженерлердің веб-сайттары немесе блогтары бар, онда олардың иелерінің ағымдағы және өткен жобалары көрсетіледі. Кейбір модельдік инженерлік электрондық журналдары да бар. Жыл сайын әлемнің әртүрлі жерлерінде жергілікті және аймақтық клубтар немесе кәсіби көрме ұйымдастырушылары модельдік инженерлік көрмелері мен көрмелері өткізіледі. Ең ірі көрмелер Ұлыбританияда Лондонда, Донкастерде (бұрын Харрогейтте) және Бристольде, АҚШ-та Йорк, Пенсильванияда және Германияда Карлсруэде өтеді. [Карлсбадтағы (АҚШ) Миниатюралық инженерлік шеберлік мұражайында тұрақты экспонаттар жинағы бар.]