Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштерінің адмиралы, вице-адмирал Роберт Ли Гормли (15 қазан 1883 – 21 маусым 1958) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік Тынық мұхиты аймағының қолбасшысы болған Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштерінің адмиралы. Гормли ұзақ жылдар бойы тиімсіз, тым сақты, пессимистікке бой алдыратын, тіпті жеңіліске бейім деп есептелді, бірақ соңғы зерттеулер оның шабыттандырарлық көшбасшы болмаса да, қиын жағдайларда өте жақсы атқарғанын көрсетті.

Алғашқы жылдар

Портлендте (Орегон штаты) туған Гормли пресвитериан миссионерінің алты баласының үлкені болған. Айдахо университетінде оқып жүргенде, ол Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы АҚШ Әскери-теңіз академиясына тағайындалды. 1902 жылдың 23 қыркүйегінде академияға қабылданды және 1906 жылдың маусымында бітірді. Оның курстастарының арасында Артур Л. Бристоль, Уильям Л. Калхун, Уильям А. Глассфорд, Чарльз С. Хартиган, Обри В. Фич, Франк Дж. Флетчер, Исаак К. Кидд, Джон С. Маккейн аға, Ли Нойес, Фердинанд Л. Рейхмут, Реймонд А. Спраунс, Джон Х. Тауэрс, Рассел Уилсон, Томас Уизерс, Роланд М. Брейнард, Мило Ф. Дреймель және Шервуд А. Таффиндер сияқты болашақ адмиралдар көп болды. Келесі бес жыл бойы ол «Батыс Вирджиния», «Буффало» (көмекші крейсер), «Чарльстон» және «Мэриленд» крейсерлерінде қызмет етті. 1911 жылдан 1913 жылға дейін лейтенант Гормли Тынық мұхиты флотының бас қолбасшысының көмекшісі және флаг-лейтенанты болды, 1912 жылы Никарагуадағы науқанға қатысты. Одан кейін 1913 жылдың маусымынан бастап АҚШ Әскери-теңіз академиясында қызмет етті. 1916 жылдың маусымында «Невада» жауынгерлік кемесіне тағайындалды. Гормли 1917 жылдың 23 мамырында лейтенант-коммандер болып тағайындалды және Бірінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігін «Невадада» және штаб-афицер ретінде өткізді. Соғыстың соңында ол командир болып тағайындалды және Теңізден тыс бөлімшесінің директорының көмекшісі болды. 1919 жылы осы қызметі үшін Армияның Еңбек сіңірген қызметі медалімен марапатталды. 1920-1922 жылдары «Ниагара» патрульдік кемесі мен «Сэндс» эсминецін басқарды, соңғысында Жерорта теңізінде де қызмет етті.

Карьерасының ортасы

1921 жылдың шілдесінде командир дәрежесіне көтерілген Гормли 1923 жылдан 1925 жылға дейін Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысының адъютанты және келесі екі жыл бойы «Оклахома» шайқас кемесінің аға офицері болып қызмет етті. 1927 жылы ол Вашингтон қаласында Әскери-теңіз күштері Бас басқармасының хатшысы болды. Капитан Гормли 1930-жылдардың басында Ұрыс күштері мен АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қолбасшыларының штаб бастығы қызметін атқарды. Әскери-теңіз операциялары басшысымен жұмыс істегеннен кейін, 1935 жылдың 25 маусымынан 1936 жылдың 23 маусымына дейін «Невада» шайқас кемесінің командирі болды. 1936 жылы ол АҚШ Әскери-теңіз күштері штабына қайта оралды. 1938 жылы Әскери-теңіз академиясының жоғары курсын бітірді. Контр-адмирал Гормли Соғыс жоспарлары бөлімінің директоры және Әскери-теңіз операциялары бастығының көмекшісі болып тағайындалды, ол 1940 жылдың тамызына дейін осы лауазымдарда қалды. Содан кейін ол президент Франклин Рузвельттің арнайы теңіз бақылаушысы ретінде Ұлыбританияға жіберілді. 1941 жылдың 18 қыркүйегінде вице-адмирал, ал 1938 жылдың 1 қазанында контр-адмирал дәрежесіне көтерілді.

Перл-Харборға шабуыл және Оңтүстік Тынық мұхит командасына іріктеу

1941 жылғы 7 желтоқсанда Жапон императорлық әскери-теңіз флотының Перл-Харборға жасаған шабуылы, жылдам шабуылға түсетін ұшақ тасымалдағыш күштерін пайдаланып, американдық соғыс кемелеріне қиратушылық салдар келтірді. Бұл, Екінші дүниежүзілік соғыстың қалған бөлігінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің стратегиялық және тактикалық (доктриналық) бағыттарын күрт өзгертті. Перл-Харборға шабуылға дейін соғыс кемесі теңіз күшінің басты құралы ретінде кеңінен қабылданып, құрметтелді. Ұшақ тасымалдағыштан ұшырылған шабуылдар, әуе күшінің соғыс кемесінен асып түскенін және теңіз күшінің басты құралына айналғанын көрсетті. Перл-Харборға шабуылдан кейінгі күндері АҚШ Әскери-теңіз күштері Уэйк аралын дереу нығайтуға тырысты және вице-адмирал Уильям Холсиді түрлі жау аралдарына қарсы шабуылдарға жіберді. 1942 жылғы наурыз және сәуір айларында, жапондықтар Оңтүстік-Шығыс Азия арқылы жылдам өрлеген кезде, АҚШ Бірлескен штабтары жыл соңына дейінгі АҚШ операцияларына жоспарлар жасады, ал одақтас елдердің үкіметтері Тынық мұхитының операциялық аймақтары мен басқаруын бөлу туралы келіссөздер жүргізді. Құрылған аймақтар мен басқарудың ішінде Тынық мұхиты аймағының бөлігі – Оңтүстік Тынық мұхиты аймағы болды. Сәуір айында вице-адмирал Гормли Лондоннан қайтарылып, АҚШ Флотының Бас қолбасшысы және Әскери-теңіз операцияларының бастығы адмирал Эрнест Дж. Кіңге Оңтүстік Тынық мұхиты күштері мен аймағына басшылық ететінін естіді. Гормли, АҚШ Тынық мұхиты Флотының Бас қолбасшысы адмирал Честер Нимиц пен адмирал Кіңтің ұсынысы бойынша бұл қызметке тағайындалды. Ол президент Рузвельтпен байланысы болғандықтан, ұшақ тасымалдағыш және авиация саласындағы тәжірибесі жоғары басқа командирлерден бұл лауазымға тағайындалған болуы мүмкін. Нимицтің бірінші таңдауы адмирал Уильям С. Пай болды, бірақ Пай Уэйк аралына көмек көрсету әрекетін еске түсіргендіктен, адмирал Кің Пайға қарсы болды. Вице-адмирал Гормли 1938 жылы «Невада» соғыс кемесінде соңғы рет теңіз командасын басқарды және содан бері теңіз қызметіне оралмады. Оның үстіне, ол ешқашан ұшақ тасымалдағышқа басшылық еткен емес. 3 мамырда жапондықтар Соломон аралдарындағы Тулаги аралын және оның гидроавиациялық базасын басып алды. 4-8 мамыр аралығында Коралл теңізіндегі шайқас өтті, ол жапондықтар үшін тактикалық жеңіспен, бірақ одақтастар үшін стратегиялық жеңіспен аяқталды. Мамыр айының басында вице-адмирал Гормли адмирал Нимицпен Перл-Харборда кездесті, содан кейін 17 мамырда Жаңа Каледониядағы Ноумея әскери-теңіз базасына көшіп, жаңа басқаруын қабылдады.

Оңтүстік Тынық мұхит командалығы мен Гуадалканал

Шілде айының басында АҚШ-тың барлау ұшағы жапондықтардың Гуадалканалда әуежай салып жатқанын анықтады, ол Тулагиден Ironbottom Sound шығалағы арқылы орналасқан. Осылайша, 10 шілдеде адмирал Нимиц Гуадалканал мен Тулаги Соломон аралдарына дереу шабуыл жасап, басып алып, ұстап тұру мақсатында "Күзет мұнарасы" операциясын жүргізуге бұйрық берді. COMSOPAC ретінде Гормли операцияны басқаратын, ал Гуадалканалға шабуыл 7 тамызда жасалатын еді. "Күзет мұнарасы" операциясы үшін Гормлиге 1-ші теңіз дивизиясы (11 000 адам), оған генерал-майор Александр Вандегрифт басшылық ететін, сондай-ақ вице-адмирал Флетчердің басқаруындағы "Саратога", "Уосп" және "Энтерпрайз" үш авиациялық тобы берілді. Оларға контр-адмирал Ричмонд Келли Тернер басқаратын эскорттық және тасымалдаушы күштердің Оңтүстік Тынық мұхитындағы десанттық әскерлері қосылды. Оларды контр-адмирал Маккейн басқаратын Оңтүстік Тынық мұхиты күштері және генерал Дуглас МакАртур мен генерал-лейтенант Джордж Кенни басқаратын Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты күштері қолдады. Гормлидің басшылыққа қатысты өнері көңілсіз және пессимистік болды, бұл оның Пёрл-Харбордағы адмирал Нимицке жолданған үнемігі есептерінде көрінді, оған адмирал Кинг ерекше назар аударды. Адмирал Кингтің бастапқы операциялық бұйрығы бойынша Гормлиге АҚШ күштерінің Гуадалканал/Тулагиға жасаған шабуылдарын "жеке бақылауға" алу тапсырылған, яғни ол оқиға орнында немесе қақтығыс аймағына жақын болуы керек еді. Кейіннен, Нимицтің өмірбаяын жазған Элмер Б. Поттердің мәлімдемесіне сәйкес, Гормлидің "тістері абсцесске ұшырағаны анықталды, бұл оның ComSoPac лауазымындағы кемшіліктерінің басты себебі болуы мүмкін".

Кейінгі қызмет

Оңтүстік Тынық мұхиты күштерінен босатылғаннан кейін Гормли адмирал Эрнест Дж. Кінг басқаратын АҚШ Әскери-теңіз күштерінің штабына Вашингтон қаласында бекітілді, содан кейін 1943 жылдың ақпан айында Гавайиге 14-ші Әскери-теңіз округінің командирі болып жіберілді. Осы лауазымда ол Гавай аралдарын және батысқа қарайғы аралдарды, оның ішінде Мидуэй мен Джонстон аралдарын қорғауға жауапты болды. Гормли 1944 жылдың қазанына дейін осы қызметте болды, содан кейін контр-адмирал Уильям Р. Фурлонг оны қызметтен босатып, жаңа тапсырмамен Еуропа операциялар театрына жіберді. Ол Гавайидегі қызметі үшін «Құрмет легионы» орденімен марапатталды. 1944 жылдың желтоқсанында Гормли Германиядағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қолбасшысы болды және Германия бойынша Топтық Бақылау Кеңесінің аға әскери-теңіз өкілі міндетін қосымша атқарды. Соғыс аяқталғанға дейін ол осы лауазымда қызмет етті, Германияның Әскери-теңіз күштерін әскерилендіруден босату және құнды барлау материалдарын жинау бойынша тиімді ұйымдастыруды басқаруға жауапты болды. Ол Әскери-теңіз күштерінің Ерекше қызметі медалімен марапатталды және 1945 жылдың желтоқсанында АҚШ-қа оралды. Ол белсенді қызметінің соңғы айларын Әскери-теңіз департаментіндегі Бас кеңестің мүшесі ретінде өткізді және 1946 жылдың 1 тамызында 40 жылдық белсенді қызметтен кейін зейнеткерлікке шықты.