Кіріспе
Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз флотының адмиралы
Генри Адриан "Паки" Шейд (3 желтоқсан 1900 жыл - 12 тамыз 1992 жыл) – Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз флотының офицері, кеме жасаушы және профессор. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шейд АҚШ Әскери-теңіз флотының Кемелер бюросының авианосецтер бөлімінің басшысы болды. Осы қызметінде ол соғыс жылдары қолданысқа берілген барлық типтегі авианосецтердің дамуына зор үлес қосты, әсіресе, барлық типтегі авианосецтердің тапшылығын жою үшін олардың құрылысын үдетіп, неміс суасты кемелерін жеңуге, Тынық мұхитындағы қорғаныстан шабуылға көшуге және соғыстың сәтті аяқталуына елеулі үлес қосты. Соғыс аяқталар алдында Шейд Еуропадағы АҚШ Әскери-теңіз техникалық миссиясының басшысы қызметін атқарды. Миссияның мақсаты – АҚШ Әскери-теңіз флотының техникалық бюроларының игілігі үшін неміс ғылымы мен технологиясын пайдалану болды.
Ерте өмір және білім
Ол Миннесота штатының Сент-Пол қаласында дүниеге келген. Ол Орталық орта мектепте оқыған. 1919 жылы Миннесотаның төртінші округінің АҚШ конгрессмені оны АҚШ Әскери-теңіз академиясына тағайындады. Бастапқыда ол алты жыл бұрын академияға келген, жақсы спортшы студенттің құрметіне "Паки II" деп аталды. Оның өзінің спорттық қабілеттерінің арқасында сыныптастары кейіннен "II" атын жойды. Ол "Плеб" және "Юниорлар" командаларының құрамында болды. 1923 жылы Шейд 414 студенттің арасында жетінші орын алып, Әскери-теңіз академиясын үздік бітірді. Ол АҚШ Әскери-теңіз күштеріне энсин шенімен кіріп, "Калифорния" линкорына жіберілді. Сол жерде Шейд байланыс күзетшісі қызметін атқарды. 1925 жылдың мамырында Шейд Мэриленд штатының Аннаполис қаласындағы Әскери-теңіз академиясының аспирантурасында әскери-теңіз архитектурасы бойынша оқуын жалғастырды. 1926 жылы ол Құрылыс корпусына қабылданды. Ол Массачусетс технология институтында (MIT) білімін жалғастырды, онда 1928 жылдың маусым айында әскери-теңіз архитектурасы бойынша ғылым магистрі дәрежесін алды. Шейдтің "Труба иілген кездегі деформация және кернеулер" тақырыбындағы магистрлік диссертациясы сол жылы MIT-тің Теңіз құрылысы департаментімен жарияланды.
Теңіздегі алғашқы мансабы
MIT-ті бітіргеннен кейін, Шейд Мэриленд штатындағы Эджвуд Арсеналында, содан кейін Нью-Йорктегі Бруклин теңіз кемежайында қызмет етті. 1928 жылдың қазанынан бастап және келесі үш жыл бойы Шейд Калифорниядағы Маре Айленд әскери-теңіз кемежайының өндірістік бөлімінде жұмыс істеді. 1931 жылдың желтоқсанында Шейд Құрылыс және жөндеу бюросының жобалау бөліміне қабылданды. Ол лейтенант болып тағайындалды. Тегістеу технологиясын әскери кемелерді құрастыруда 1935 жылдың қаңтарына дейін дамытты. Содан кейін Шейд эксперименталды модельдік бассейнге жіберілді, ол сол кезде Вашингтон әскери-теңіз кемежайында орналасқан еді. 1936 жылдың шілдесінде Модельдік бассейннен босатылып, Берлин Шарлоттенбургтегі Техникалық жоғары мектепке оқуға жіберілді. 1937 жылдың маусымында Шейд кемелердің беріктігін зерттеуі және «Кеме түбінің су астындағы статикасы» атты диссертациясы үшін әскери-теңіз архитектурасы саласындағы инженерлік ғылым докторы ғылыми дәрежесін алды. Шейдтің «Theory of Motions of Craft in Waves» атты ағылшын тіліндегі аудармасы жарияланды. Бітіргеннен кейін, бірақ Еуропадан кетпес бұрын, Кемелер бюросы Шейдке Германия порттарындағы кеме жасау зауыттары мен модельдік бассейндерді студент-бақылаушы ретінде тексеруге тапсырма берді; сондай-ақ Нидерланды, Франция, Ұлыбритания, Италия және Австрияның теңіз мекемелерін тексеруге жіберді. 1937 жылдың тамызының соңында Еуропадағы теңіз базаларын аралап көргеннен кейін, Шейд АҚШ-қа оралды. Кейін лейтенант Шейд Вирджиниядағы Бас құрылысшы кеңсесінде қызмет етуге бұйрық берілді, кейіннен ол Ньюпорт Ньюс кеме жасау және құрғақ док компаниясының қадағалаушысы кеңсесі болып қайта тағайындалды. 1938 жылдың 23 маусымында Ньюпорт Ньюсте бір жыл қызмет еткеннен кейін, Шейд лейтенант-коммандер дәрежесіне көтерілді. Сол жазда Теңіз сәулетшілері және теңіз инженерлері қоғамы (SNAME) Шейдтің кеме түбінің құрылымының бүгілу теориясы туралы зерттеулерін жариялады. 1940 жылдың маусымында барлық конструкторлар (теңіз сәулетшілері) және инженерлер (теңіз инженерлері) жаңа Кемелер бюросына біріктірілді. Әскери-теңіз флотының техникалық бюроларын қайта ұйымдастыру жас офицерлерге жаңа мүмкіндіктер ашты. Бюроны қайта ұйымдастырудан кейін ол командир болып тағайындалды. Ол Ньюпорт Ньюс кеме жасау және құрғақ докқа тағайындалған Аға әскери-теңіз байланыс офицері (SNLO) болды. SNLO BuShips кемесінің «типтік бюросы» мен олардың ауласында орналасқан нақты құрылыс және құрылысшы арасындағы тікелей байланыс құрады. Бұл кезде Ньюпорт Ньюс флотының жаңа «S» типіндегі кемелері үшін толыққанды жұмыс суреттерін жасауға жауапты дизайн агенті ретінде үлкен жұмысқа кірісті. Бұл Шейдтің «Essex» дизайны бойынша жұмыстың тиімділігін қамтамасыз ету үшін Ньюпорт Ньюстегі «Essex» (типтік) бюросының тікелей байланыс адамы етіп тағайындады. 1941 жылы Теңіз сәулетшілері және теңіз инженерлері қоғамы Шейдтің тағы бір зерттеуін жариялады. Оның жаңа зерттеуінің тақырыбы: Біркелкі бүгілу жүктемесі кезінде қиылысқан қатаңдатылған пластиналарға арналған дизайн қисықтары. Бұл жұмыс маңызды болып шықты, өйткені онда Шейд ұсынған теориялар кейіннен BuShips компаниясының жаңа саясаты мен практикасы ретінде қабылданды және дәнекерленген қатаңдатылған кеме панельдерінің статикалық жауабын бағалауға қатысты. Жапонияның Перл-Харборға жасаған әуе шабуылынан төрт күн бұрын командир Шейд өзінің 42 жасқа толған күнін тойлады. Барлық есептер бойынша ол Ньюпорт Ньюстегі «Essex» жобасы бойынша соңғы екі жылда үлкен жұмыс істеді. Оның еңбегі Кемелер бюросында да байқалды. Соғыс жарияланғаннан кейін ол көп ұзамай сыйлық алатын болды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Перл-Харбор БуШипс басшылығына зор әсер етті. Бюро бастығы, адмирал Сэмюэл М. "Майк" Робинсон және бас қолбасшының орынбасары, адмирал Александр Ван Керен, бұл жаңа соғыстың жапондықтардың Перл-Харборға жасаған шабуылы сияқты жүретінін бірден мойындады. Бұл әуе кемесі соғысы болар еді. Осы соғысты сәтті жүргізу үшін АҚШ Әскери-теңіз флотына жауларын жеңу үшін жақсы әуе тасымалдаушылар да, олардың саны да қажет болады. Бұл кемелерді тез және дұрыс салу үшін шеберлік, қабілет және басшылық қажет еді. Ондай басшылықты алу үшін бюродағы әрбір маңызды лауазымға олардың алдында тұрған үлкен қиындықтарды ең жақсы шеше алатын офицерді тағайындау қажет болды. БуШипс бастығы мен оның орынбасары екі мұхитты қамтитын соғыстың талаптарына сай өз құрамын қайта ұйымдастыруға уақытты ысырап етпеді. Перл-Харборға шабуылдан кейінгі апталарда бүкіл әлемдегі кемелер мен бекеттерге белгілі бір міндетке ең лайықты деп санайтын адамдарды қайта шақыру туралы бұйрықтар жіберілді. Мұндай шақырулардың бірі – командир Шейдке жасалды. 1941 жылдың желтоқсан айының соңында Ньюпорт Ньюстегі SNLO лауазымынан босатылып, 1942 жылдың 1 қаңтарына дейін Кеме бюросында қызмет ету үшін "Басты Теңіз Флотына" баяндауға міндеттелді. 42 жасқа толғаннан кейін үш апта өткен соң, Шейд бюроның әуе кемелері бөлімін басқаруға ең лайықты кандидат ретінде танылды – еліміздегі алғашқы әуе кемесі соғысы кезінде. Командир үшін үлкен жауапкершілік. Бюроның кеме түрлері бөлімінің барлық дерлік кеңселерін капитан шені бар офицерлер басқарды. Ең маңызды кеме түрі, әрине, әуе кемесі, күтілетін ұрыс сипатына сәйкес жай ғана командирдің қолына берілуі Робинсон мен Ван Кереннің Шейдке деген толық сенімін көрсетеді. Бюрода мыңдаған адам теңіз флотының әуе кемелерін дамытуға қандай да бір жолмен үлес қосатын, бірақ осы әуе кемелерін салу және флотка қосылуға толық дайындық жасау Шейдтің міндеті болды. 1942 жылдың қаңтарында Шейд Теңіз флотының Кеме бюросына тағайындалды, онда ол әуе кемелерінің жобалауына жауапты болды, инновациялардың бірі – ұшу палубасын құрылымдық элемент ретінде пайдалану (бұрынғы ұшу палубалары кемеден жоғары орналасқан жұқа ағаш платформалар болатын). Шейдтің Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әуе кемелері бюросын басқарғаны үшін "Еңбегі үшін орден"мен марапатталды. Оның марапатына қоса берілген мақтау қағазында былай деп жазылған: 1942 жылдың қаңтарынан 1944 жылдың шілдесіне дейін Кеме бюросының әуе кемелері бөлімінің басшысы ретінде АҚШ Үкіметіне ерекше қызмет көрсеткені үшін. Ұшақ тасымалдаушылар үшін жұмыс жоспарларын дайындауды қадағалау және ұшақ тасымалдаушы бағдарламасын жеделдету міндеті жүктелген коммодор Шейд материалдық және еңбек ресурстары жетіспеушілігіне қарамастан, кемелерді флотка жеткізу мерзімін сәтті жылжытты. Жоғары инженерлік қабілет пен басшылық танытып, ол барлық типтегі әуе кемелерінің тапшылығын жеңуге маңызды үлес қосты, осылайша неміс су асты кемелері науқанының жеңілісіне, Тынық мұхитындағы қорғаныстан шабуылға көшуге және содан кейінгі соғыстың сәтті жалғасуына көмектесті. 1944 жылдың Рождествосынан екі күн бұрын капитан Шейд коммодор шеніне көтерілді. 1945 жылдың қаңтарында коммодор Шейдке ерекше тапсырманы орындау үшін Теңіз операциялары бастығының кеңсесіне баяндауға бұйрық берілді. Шейдтің міндеті – Еуропадағы майдан шебінің артында орналасқан аймақтарда неміс ғылымы мен технологияларын алу және пайдалану үшін ғылыми және техникалық мамандар тобын құру және басқару болды. Одақтас күштердің құрлықтағы әскерлері алға жылжығанда, Шейд және оның ғалымдары неміс қару-жарағы мен техникасын зерттеу үшін алға жылжыған әскерлердің артында қалған бос кеңістікке асықты. Еуропадағы АҚШ Әскери-теңіз техникалық миссиясы ракеталарды және барлық теңіздік жабдықтарды тұтқындауға және зерттеуге ерекше қызығушылық танытты, өйткені неміс порттары мен базалары Гитлер күштерінен тартып алынды. Шейд бастапқыда миссияның штаб-пәтерін Парижде орналастырды, бірақ көп ұзамай миссия одақтас күштер неміс басып алған аумақтарына, содан кейін Германияның өзіне тез және үнемі ілгерілегендіктен, үнемі қозғалып отырды.
For exceptionally meritorious conduct in the performance of outstanding service to the Government of the United States as head of the Aircraft Carrier Section, Bureau of Ships, from January 1942 to July 1944. Charged with supervising the preparation of working plans for aircraft carriers and with the expediting of the aircraft carrier program, Commodore Schade successfully advanced the delivery dates of carriers to the Fleet despite shortages of material and manpower. Exercising a high order of engineering ability and leadership, he added materially in overcoming the shortage of aircraft carriers of all types, thereby contributing to the defeat of the German Submarine campaign, the shift from the defensive to the offensive in the Pacific and the subsequent successful prosecution of the War. Two days before Christmas, 1944, Captain Schade was advanced to the rank of commodore. In January 1945, Commodore Schade was ordered to report to the Office of the Chief of Naval Operations for a very special reassignment of duty. Schade was to create, and head, a team of scientific and technical specialists to obtain and exploit German science and technologies in areas immediately behind the front lines of fighting in Europe. As allied ground forces gained ground, Schade and his scientists would rush into the void left behind advancing forces to study the equipment and weaponry employed by the Germans. The United States Naval Technical Mission in Europe was particularly interested the capture and study of rocketry and all things naval as German ports and bases were wrested from Hitler's forces. Schade initially headquartered the Mission in Paris, but soon the Mission was constantly on the move as allied forces advanced more and more rapidly deeper into German occupied territories and then into Germany itself.
Соғыстан кейінгі кезең
Шейдтің Еуропадағы АҚШ Әскери-теңіз техникалық миссиясының басшысы ретіндегі ерекше қызметі оған екінші "Есімдік легион" орнына "Алтын жұлдыз" орденін әкелді. "Алтын жұлдызға" қоса берілген мақтау қағазында былай делінген:
1945 жылдың 5 қаңтарынан 15 қазанына дейін Еуропадағы АҚШ Әскери-теңіз техникалық миссиясының бастығы ретінде АҚШ Үкіметіне ерекше үлес қосканы үшін. Оған неміс ғылымы мен технологиясын Әскери-теңіз департаментінің техникалық басқармалары мен Ғылыми-зерттеу және даму координаторының игілігі үшін пайдалану міндеті жүктелді. Комодор Шейд, Еуропа құрлығында ұқсас қызметтермен айналысатын британдық және американдық әскери және азаматтық ұйымдармен Миссия арасындағы қарым-қатынастың тез орнату арқылы Америка Құрама Штаттарына және Біріккен Ұлттар Ұйымының мақсатына баға жетпес үлес қосты. Оның шабыттандыратын күш-жігері, кәсіби шеберлігі және міндетке деген адалдығы, көбінесе жеке тәуекелге ұшыраған жағдайларда, комодор Шейд пен АҚШ Әскери-теңіз қызметінің беделін арттыра түсті. Соғыстан кейін Шейдке Америка қорғаныс медалі, Еуропа-Африка-Таяу Шығыс кампаниясы медалі, Америка кампаниясы медалі және Екінші дүниежүзілік соғыстағы Жеңіс медалі табысталды. Бұдан бөлек, Ұлыбритания үкіметі Шейдті Британ империясының ең жоғары орденінің әскери бөлімінің құрметті офицері етіп тағайындады. 1945 жылдың 1 қарашасында ол Анакостиядағы Әскери-теңіз зерттеу зертханасының директоры болып тағайындалды, соғыстың басталғанда оны флот тасымалдау бөлімін басқаруға таңдаған контр-адмирал Александр Ван Керенні ілесіп келді. Зертхана Әскери-теңіз департаментінің техникалық басқармаларының игілігі үшін ең күрделі және кең ауқымды зерттеулер мен тәжірибелер жүргізді. Шейд 1949 жылдың 1 ақпанында Әскери-теңіз департаментінен зейнеткерлікке шыққанға дейін Әскери-теңіз зерттеу зертханасының директоры қызметін атқара берді.
Оқытушылық мансап
Шейд АҚШ Әскери-теңіз күштерінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін Берклидегі Калифорния университетінің Инженерлік колледжінің механика профессоры және зерттеулер директоры болып тағайындалды. 1950 жылы Шейдтің 13 жыл бұрын Берлиндегі Техникалық жоғары оқу орны үшін жазған «Statik Des Schift Bodens Unter Wasserdruck» докторлық диссертациясы Пэки Шейдтің өзі аударылып, Калифорния университетінің Беркли инженерлік факультеті «Төңкерістегі кемелердің қозғалысы теориясы» деген атпен жариялады. 1958 жылы ол Берклиде Әскери-теңіз архитектурасы факультетін ұйымдастырып, оның алғашқы деканы болды. (Кейіннен факультет теңіз инженериясын қосты, бірақ әрқашан шағын болды және 1998 жылы таратылды). 1964 жылы ол Дэвид У. Тейлор медалімен марапатталды. 1970 жылы Шейд Ұлттық ғылым академиясының Гиббс ағайындылары медалін алды және 1973 жылы Ұлттық Инженерлік академиясының мүшесі болып сайланды.
Зейнетақы, отбасы және қайтыс болу
Коммодор Шейд 1968 жылы Берклидегі Калифорния университетінен зейнеткерлікке шықты. Шейд пен оның әйелі, бұрынғы Алиса Хаусман (Калифорния штатының Пасадена қаласынан), екі ұл тәрбиеледі: Генри А. Шейд кіші және Ричард Дж. Шейд. Алиса Шейд 1990 жылы қайтыс болды. Коммодор Генри Адриан "Пэки" Шейд одан екі жыл өтпей 1992 жылы дүние салды.
Мұра
Контр-адмирал Генри Адриан "Паки" Шейд дәл сол уақытта, дәл сол жұмысқа, дәл сол орынға тағайындалған, керемет білікті адам екенін дәлелдеді. Оның дәнекерленген кеме конструкцияларының беріктігі туралы ерекше білімі, оны әлемдегі алғашқы авиациялық кемелер соғысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің авиациялық кемелерді қарқынды құрылыс бағдарламасын қадағалауға бірегей мүмкіндік берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі авиациялық кемелерді зерттейтін қазіргі заманғы зерттеушілер, студенттер мен мамандар, Мэриленд штатындағы Колледж-Паркте орналасқан Ұлттық архивтер және құжаттар басқармасында сақталған BuShips құжаттарын қарауға болады. Олар онда Шейдтің АҚШ Әскери-теңіз күштерінің авиациялық кемелер бағдарламасына тигізген әсерін тарихқа мәңгілік сақталғандай көреді. Дерлік барлық авиациялық кеме құжаттарының сериялық нөмірінде "(512)" – Шейдтің авиациялық кемелер бюросының белгісі бар; және олардың көпшілігінде оның классикалық қолжазбасымен жазылған ірі, айқын, ашық стильдегі "Sch" деген жартылай қолтаңбасы табылады. Шейд, шын мәнінде, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде BuShips-ке өз ізін қалдырды, бірақ ол бүгінгі күнде де адамдарға әсер етеді. Қазіргі заманғы кеме архитекторларының кәсіби жұмыстары оның тұжырымдамаларына, ойларына және еңбектеріне өз академиялық зерттеулері үшін сілтеме ретінде жиі жүгінеді. Студенттер бүгінге дейін Шейдтің кеме конструкцияларының тиімді ені туралы бастапқы теориялық ойларын зерттеп, докторлық диссертацияларында оның еңбектерін жиі келтіреді. Генри Адриан "Паки" Шейд Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең аз танымал адам болуы мүмкін. Бірақ, ол Тынық мұхитындағы жеңіске, оның авиациялық кемелерінің бірінен ұшып шыққан немесе оған қонған кез келген ұшқыштан кем емес жауапкершілікпен қатысқан болуы мүмкін.