Кіріспе

Роб Гранттың "Артқа қарай" романы – Грант Нейлордың "Сақтықпен жүргізушілерге құлшыныс және өмірден артық" романдарынан кейін жазылған төртінші және соңғы "Қызыл карлик" романы. Бұл роман, уақыттың кері бағытта өтетін, ойдан шығарылған Жер ғаламында өрбиді. Романды Роб Грант жеке жазды және ол оның "Қызыл карлик" романдарының арасындағы жалғыз жеке туындысы. Грант бұрын Нейлормен бірлесіп телешоу үшін сценарий жазудан бас тарған болатын, осы шешімге оны "Уақыттан тыс" (Out of Time) деп аталатын VI сезонның соңғы эпизоды жеткізген. Роман "Артқа қарай", "Өлшем секіруі" (Dimension Jump) және "Апокалипсис мылтықшылары" (Gunmen of the Apocalypse) эпизодтарының сюжеттік элементтерін қамтиды. Романның аудиокөшірмесі де жарық көрді, оны автор өзі оқыды.

Артқа кеткен әлемде

Қызыл карлик экипажы htraE-ге (уақыт кері жүретін ғаламдағы Жердің нұсқасы) келеді, Листерді құтқару үшін. Ол тірілген және 25 жасқа дейін кері регрессияға ұшыраған (алдыңғы романның соңында 61 жасында қайтыс болғаннан кейін, «Өмірден артық» романынан кейін), 36 жыл бұрын оның денесі уақыты кері Жерге түсірілгендіктен. Листермен кездесуге келісілген жерде кездеспегеннен кейін, Крайтен теледидардан Листер мен Мысықтың уақыт ағынымен әлі жасалмаған кісі өлтіруге қатысы бар екенін біледі. Листер жақын арада жарақаттанған күйде полицияның қолына түседі. Полициямен кері шайқас болғаннан кейін, ол денсаулығына келіп, дереу босатылады. Листер кейін бір полицейді артқа қарай қуалайды, себебі кері уақыттың ерекшелігіне байланысты, ол полиция қызметкерінің соңынан еруге мәжбүр, оны «көрмегенге» дейін (ал егер уақыт алға қарай жүрсе, полиция қызметкері оны қуалайтын еді). Кері машина қууынан кейін (әсіресе Риммер үшін, уақыт кері жүргенде оған ешқандай зиян келмейді деп сенбегендіктен), полицей оларды көрмейді, ал экипаж кемесі Старбагты қоныстанған таулы аймаққа қайтады. Келгеннен кейін, экипаж Старбагты тексеріп, көптеген қону реактивтері жоғалып кеткенін және астыңғы бөлігі тотығу мен нашар жөндеудің салдарынан қираған екенін анықтайды. Бұл қалай болғанын түсінбей, бірақ кері Жерде ұшу үшін қону реактивтері қажет екенін түсінеді, олар жоғалған реактивтерді іздеуді бастайды. Іздеу кезінде Крайтен соқамен өлтірілген таулықтың денесін табады. Дене тіріле бастағанда ол қорқып, соқаны адамның кеудесінен шығарып алады. Адам кеткеннен кейін, Критен оқиғаны «алға қарай» қайта көреді және ол адамды өлтіргенін түсінеді, бұл оның адамдарға зиян келтірмеу бағдарламасын бұзу. Кінәсіне батып, Критен өзін өшіріп тастайды. Осы жағдайды білген Листер бұл оның тұтқындалған кісі өлтіруі екенін түсінеді және өзінің кінәсіз екенін, ал Критен оның ұзақ жылдарға бас бостандығынан айырылуына жауапты екенін білгенде қатты күйзеледі. Дегенмен, Листер оны кешіреді және оны қайта жұмыс істеуге тырысады. Тек бір қону реактивін тапқаннан кейін, ол нашар жағдада болды, және Листер Критенді жөндеумен айналысып жатқанда, экипажтың кері қонуға тырысуы сәтсіз аяқталады және олар htraE-де қалып қояды, мүмкіндікті жіберіп алады. Критен ақыры жөнделеді және оларға басқа мүмкіндік күту үшін 10 жыл керек екенін хабарлайды. Он жыл өткен соң, Критен мен Риммер физикалық жағынан өзгермейді, бірақ кері Жердің кері уақыты Листер мен Мысықтың қазір 15 жаста екенін білдіреді. Күту кезінде Мысық «өлмеген» таулықтың туысымен ерекше жағдайда жыныстық қатынасқа түсіп, бойжеткен қыз болып қалады, ал экипаж тапқан қону реактивін қайта жерлеумен және Starbug-тің зақымдануын «жөндеумен» айналысады, ол кері қону терезесі жақындаған сайын тотығудан гөрі зақымдана бастайды. Уақыт жеткенде экипаж кері қонуды бастайды, қуатсыз кемені жақын маңдағы таудың үстінен кері қағып жібереді, бұл бірнеше қону реактивтері орманнан секіріп шығып, қайта қосылған кезде көптеген зақымдарды қалпына келтіреді. Кеме әлі де бақылаудан тыс болғандықтан, олар американдық «Жұлдызды соғыстар» қорғаныс жүйесінен келген зымыранмен соқпайды, ол Жұлдызды жәндікті қауіп ретінде қате анықтады. Қалған зақымдар жөнделіп, экипаж өз ғаламына Қызыл карликпен кездесуге кетеді, бірақ оның із-түзсіз жоғалып кеткенін табады.

Қызыл жұлдызды іздеу

Олар үшін белгісіз, Холли, Қызыл карлик компьютері, өзінің интеллектін сығыстыру процесін кері қайтара бастайды («Better Than Life» фильмінде орындалған), оның IQ-сын төмендетіп, жұмыс істеу мерзімін ұзартады. Өкінішке орай, ол процесті тым шарықтап кетеді, оны соншалықты ақымақ қалдырады, ол процедураны кері қайтара алмайды және Қызыл карликтің Агоноидтардың қолына түсуіне жол бермейді, олар оны экипаж туралы ақпаратты беруге мәжбүр етеді. Агоноидтардың арасында жалғыз қалған адам (Листер) бар екенін білгенде, олар оның жойылуын жоспарлай бастайды, Холлидің бөліктерін кемеден шығарып тастап, Қызыл карликті алып азаптау камерасына айналдырады. Холлидің қалдықтарын тапқан карликтер экипажы Агоноид қауіп-қатері туралы біледі, бірақ Жұлдызшадағы азық-түлік пен отынның жеткіліксіздігі, сондай-ақ олардың қуат жағдайы Холлидің қалдықтарын тіпті олармен сөйлескен қысқа уақытқа дейін қоректендіру үшін қажетті энергиямен нашарлағандықтан, Red Dwarf-қа барудан басқа амалдары жоқ. Сонымен қатар, параллель әлемде Эйс Риммер өлшемдерді кесіп өтетін кемені сынақтан өткізуге дайындалып жатыр. Батыл, ерлік және харизматикалық Эйс (невротикалық Риммерге толық қарсы) Қызыл карлик уақыт жолағына келіп, екі кемеге де ауыр зақым келтіретіндей жақын жерде Старбугқа пайда болады. Жөндеуге көмектесу үшін Старбугқа келген Эйс, кемені үйге қайтару үшін құралдарды орнату мүмкін екенін түсінеді. Агоноидтар соңғы қалған адамды азаптап өлтіру үшін күресіп жатыр. Джун'Кип, ең ақылды Агоноид – өзінің нашар физикалық жағдайына байланысты, қосалқы бөлшектер үшін басқасын алдап, бөлшектеген, техникалық білімі болғандықтан ғана осы уақытқа дейін жойылмай келген – қалғандарын ғарышқа лақтыруға қол жеткізеді, бірақ оның ренішін білдіреді, Пиццак'Рапп тікелей Старбугқа қарай бет алды. Пиццак'Рапп кемеге кіруге тырысады, бірақ Эйс Агоноидты ғарышқа жіберу үшін өзін құрбан етеді. Осы уақытта Джун'Кип Старбугқа жетеді, дәл сол сәтте оттегімен қамтамасыз ету жүйесі бұзылады. Листерді азаптау мүмкіндігін жоғалтқаннан қорқып, Джун жылдамдатып оттегі өндіру блогын жөндеп жазады. Критен жөнделген корпусты базукоидпен бұзады, нәтижесінде Агоноидты ғарышқа соққан жарылыс пайда болады. Экипаж кейін Джунның кеме NaviComp-ті компьютерлік вирусымен (Армагеддон вирусы) жұқтырғанын біледі, бұл оларды жақын маңдағы планетаға қарай бағыттайды. Критен вирустың дәрісін жасау үшін оған әдейі жұқтырады және жауап бермей тұрып, командаға «оның армандарына назар аударуды» айтады. VR машинасы арқылы Критеннің арман күйіне кірген экипаж өзін ескі вестерннен көшірмеде табады, әр түрлі кейіпкерлер Критеннің сипаттамаларын бейнелейді («Уайт Мемори», «Билли Белиф» және т.б.), вирусты бейнелейтін «Апокалипсис жігіттері» оларға қауіп төндіреді. Критеннің санасын қала шерифі білдіреді, бірақ Уайт Меморидің жақындағы өлімі Критенге не істеу керектігін еске түсірмейді, бірақ экипаж оған жұмысын аяқтау үшін жеткілікті маңызды мәліметтерді еске түсіруге көмектеседі. Критенге уақыт беру үшін экипаж (Риммер, Листер және Мысық) VR-вестерн ойынынан кейіпкерлерді қабылдайды, Ларадо көшелері және оған көмектесу үшін ойынға кіреді. VR машинасымен қамтамасыз етілген күресте, пышақпен лақтыруда және атудағы мінсіз дағдылармен қатар, олар Апокалипсис жігіттерін қаланы жоюдан немесе шериф Картонды өлтіруден аулақпын деп ойлайды. Алайда, вирус VR машинасына таралады, оларды жасанды шындыққа қамап, олардың «арнайы дағдыларын» алып тастайды және оларға ауырсынуды сезінуге мүмкіндік береді (Бақытымызға орай, Листер мен Мысықты өлтіре алмайды, бірақ Риммердің жарық шоғы вирусқа бейім). Экипаж Апокалипсис жігіттерімен қақтығысады және ауыр жарақат алады; Листер тіпті бір кезде басын жоғалтады. Алайда, Критен вирустың дәрісін аяқтау үшін жеткілікті уақыт алады, дәл сол сәтте Апокалипсис жігіттері оны атып өлтіреді. Апокалипсис жігіттері жойылғаннан кейін Листер мен Мысық шындыққа оралып, вирустың Критен мен Риммерді де өлтіргенін, олардың механикалық компоненттерін қалпына келтіруге болмайтын күйге келтіргенін біледі. VR машинасы олардың жарақаттарын ғана симуляциялағандықтан, олар өздерін зардап шекпегендей сезінеді. Вирус кеткеннен кейін олар кемені басқара алады, бірақ бірнеше сағаттан бері жылдамдығын арттырып келе жатқандықтан планетаға соқтығыспау үшін жеткілікті отын жоқ. Олар Эйске тиесілген бір адамдық кеме Wildfire-қа тығылып, ол басқа секіру үшін бағдарламалаған, осы ғаламдағы құлайған және тоналған Қызыл карликке қайтудан басқа амалдары қалмағандықтан, өлшемдерді кесіп өтеді, Критен мен Риммердің әлі тірі болған уақыт жолағына жетеді, бірақ олардың өзінің өмірлері «Better Than Life» ойынында қайтыс болған. Басқа Қызыл карликке қосылғанда Листер бұл үйі емес екенін, бірақ оған жақын екенін ойлайды.

Қызықты деректер

Аудиокнига нұсқасында "Апокалипсис қарушылары" бөлімі жоқ, оның орнына Джун'Киппен болған шайқаста Риммер мен Критеннің қаза табуы көрсетілген; Риммердің жарық шары кеме корпусы бұзылғанда кемеден сыртқа түсіп, Критен құлаған қирандылардан қысылып қалады. Листер мен Мысық кеменің қауіпті бағытында қалып қойғанын анықтағаннан кейін дереу "Уайлдфайр" кемесін басып алады. Сондай-ақ, ол Мысықтың пәктігін жоғалтуы (немесе осы жағдайда алуы) туралы қысқа тарауды өткізіп жібереді. Эйстің шындығына үңілу оның Листерінің телешоудағы нұсқасына қарағанда ересектеу екенін көрсетеді; "Қызыл Жұлдызда" Риммердің болмауы Листердің жаңа бөлмедесі Льюис Пембертонның Листердің өзінің жетілуіне көмектесетін, оған Кочанскимен қайта табысуға көмектесетін және оны Аспен кездескенде инженер болуына бастайтын оқуға итермелеген ересектеу адам болған.