Кіріспе
Қаруды жақсарту процесі: Қаруды жақсарту – қарудың (атыс қаруының немесе пневматикалық қарудың) дәлдігі мен тұрақтылығын арттыру процесі. Атыс спортында дәлдік – атысшының нысанаға қаншалықты тура тие білу қабілеті, ал тұрақтылық – бір орынға қайталап, бірқалыпты тие білу қабілеті. Екеуі де қаруды жақсартудың мақсаты болып табылады, ол әдетте төрт негізгі салаға назар аударады: Қолдануға ыңғайлылық: Атысшыға қаруды сенімдірек және бақыланатын етіп ұстауға, сондай-ақ, бірқалыптырақ оқ атуға мүмкіндік беретін жақсартулар. Жақсы эргономикалық дизайн жиі қолданылады, мысалы, реттелетін жіп және адамның қолы мен білегіне табиғи болатын тік бұрыштармен тұтқалар (мысалы, тапанша тұтқасы). Қисайғандарды болдырмау үшін, оқ түсу нүктесін өзгерте алатын спирт деңгейлері жиі орнатылады. Екіаяқ, бір аяқ, орындықтар, ату таяқшалары немесе қарапайым құм қаптары сияқты қару-жарақтар атысшы үшін тұрақты және ыңғайлы платформаны қамтамасыз етеді, ал ұңғыма тежегіштері немесе компенсаторлар кері соққыдан туындаған қарудың көтерілуіне қарсы тұруға және қайталап ату үшін мақсатты жылдам және дәл орнатуға көмектеседі. Тиісті ілгектерді пайдалану атысшыларға тік тұрып немесе отырып ату кезінде нысананы тұрақтандыруға көмектеседі. Толеранттылық: Жақсырақ үйлесетін бөлшектер кері соққы кезінде аз немесе тұрақтырақ қозғалады. Мылтықты бекіту – мұндай жақсарту процедураларының ең көп таралғандарының бірі. Әрекет пен жиек арасындағы бұрандалардың дұрыс тартылуы жүйенің жалпы беріктігі үшін де маңызды. Savage Arms сияқты кейбір компаниялар, мылтық ұңғымасын жақсырақ ұстап тұру үшін, оқпандағы тығыздалу мен аралықты жақсартуға мүмкіндік беретін жүретін мылтық басы сияқты мүмкіндіктерді енгізді. Гармоника: Қаруды ату қысымның тез өсуіне әкеледі, бұл оқтың ішінде резонанс пен дірілдеуге себеп болады. Одан туындайтын гармоникалық тербелістер оқтың ішкі баллистикасының соңғы фазасына және сыртқы баллистиканың бастапқы жағдайына әсер етеді, сондықтан олардың дәлдікке әсерін азайту немесе реттеу қажет. Жалпы, гармоникалық әсерлер оқтың ұзындығының квадратына пропорционалды, сондықтан әдетте тек мылтық сияқты ұзын қаруларда ғана алаңдатады, бірақ тапаншаларда емес. Гармоникалық толқын үлгісін өзгерту үшін, түйінге мүмкіндігінше ұңғымаға жақын жылжыту үшін тюнерлер немесе де-резонаторлар деп аталатын кейбір сыртқы аксессуарлар да оққа орнатылуы мүмкін. Пневматикалық қаруларда оқтың қысымы азырақ болғандықтан, оқтың гармоникасына атыс қаруларына қарағанда әсері аз. Оқтың жылдамдатылу тұрақтылығы: Пневматикалық қаруларда, кіріктірілген қуат станциялары оққа жылдамдық күшін береді, сондықтан оқтың салмағы мен пішіні біркелкі болған жағдайда, қаруды баптау ғана дәлдік үшін жеткілікті. Алайда, атыс қарулары жылдамдық күшін қамтамасыз ету үшін оқтың ішіндегі ұнтақтың тотығу реакциясына ғана сенеді, ал ұнтақ мөлшері мен жану тиімділігінің кез келген шағын өзгеруі, тіпті оқтың салмағы мен пішіні бірдей болса да, қарудың ішкі баллистикасына әсер етеді. Бұл қарудың өзінен басқа, оқтардың тұрақты өнімділігі де атыс қаруының дәлдігі үшін өте маңызды дегенді білдіреді. Кейбір өндірушілер кішігірім толеранстықпен оқтарды шығара алады, бірақ жоғары дәлдікті қажет ететін атысшылар өз оқтарын қолмен жасап, баптауды қалайды. Сонымен қатар, оқ ұңғымадан шыққан кезде болатын газдың жылдам кеңеюі де ұшу мінез-құлқына әсер етеді, сондықтан жарық шығарушы және дыбыс басушы сияқты ұңғыма құрылғылары да шығып келе жатқан газды реттеуге және атудың тұрақтылығын жақсартуға пайдаланылуы мүмкін. Дәл атыс қаруының кілті – тұрақтылық. Әрбір оқта бірдей нәрсе жасау кішкентай топтарды жасаудың кілті болып табылады және дәл атыс қаруын жасау үшін көптеген мәселелерді шешу қажет. Дәл атудың кілті – сенімді, бірақ тым қысылмаған ұстап алу, жақсы нысанаға бағыттау және бақыланатын оқ ату. Кері соққыны басқару қабілеті де күшті кері соққы беретін калибрлерде маңызды, себебі қосымша оқтар атуға және пайдаланушының кері соққыдан қорқуын болдырмауға көмектеседі.
Accurizing is the process of improving the accuracy and precision of a gun (firearm or airgun). For shooting sport, accuracy is the gun's ability to hit exactly what the shooter is aiming at, and precision is the ability to hit the same place over and over again in a repeatable fashion. Both are the goals of accurizing, which generally concentrates on four different areas:
Usability: Enhancements that give the shooter a firmer and more controlled hold on the firearm, as well as a more consistent trigger pull. Better design ergonomics is often employed, such as adjustable buttstocks and grips with more vertical angles that are natural to the human hand and wrist (e. g. pistol grip). Spirit levels are often mounted to prevent canting, which can vary the points of impact. Weapon mounts such as bipods, monopods, benchrests, shooting sticks or simply sandbags can provide a more stable and relaxed platform for the shooter, and devices such as muzzle brakes or compensators can also be used to help counter the muzzle rise from recoil and re establish aim faster and more precisely for repeated firing. The use of suitable slings can also help shooters to stabilize their aim when shooting off hand while standing or squatting. Tolerances: Parts that better fit together will shift less, or shift more consistently, under recoil. Rifle bedding is one of the most common practices of such accurizing procedure. Adequate screw torque setting between the action and the stock is also important for the overall rigidity of the system. Some companies, such as Savage Arms, have even introduced features like floating bolt head to provide better bolt breech engagement for more adequate breech seal and headspacing. Harmonics: The act of firing a gun generates a rapid pressure increase within the barrel bore, causing the barrel to resonate and vibrate in a rope like fashion. The resultant harmonic oscillations of the barrel affect the terminal phase of the projectile's internal ballistics and in turn the initial status of its external ballistics, and therefore need to be minimized or tuned to limit their effects on accuracy. Generally the harmonic effects are proportional to the square of the barrel length, and so are generally only of concern in long guns such as rifles but not handguns. Some external accessories, called tuners or de resonators, can also be mounted onto the barrel to alter the harmonic wave pattern so that the node is shifted as near to the muzzle as possible. Airguns have significantly lower barrel pressure, and therefore are far less affected by barrel harmonics than firearms. Projectile propulsion consistency: In airguns, the inbuilt powerplants themselves provide the propulsive force to the projectile, so tuning the gun alone is usually sufficient for accurizing as long as the projectiles' weights and shapes are uniform. Firearms, however, rely purely on oxidative chemical reaction of the powder within a cartridge to provide propulsive force, and any slight variations in powder load and combustion efficiency will affect the internal ballistics of the gun, even if the projectile weights and shape are the same. This means that in addition to the gun itself, consistent ammunition performance is also extremely critical for accuracy with firearms. While some manufacturers produce match grade ammunition with smaller tolerances, it is common for shooters of high precision disciplines to handload and fine tune their own ammunition. Furthermore, the rapid gas expansion that occurs when the projectile leaves the muzzle also barometrically affects flight behaviour, so muzzle devices such as flash hider and suppressor can also be used to modulate the escaping gas and improve the consistency of shots. The key to an accurate firearm is consistency. Getting everything to happen the same way for every shot is key to producing small groupings, and there are a large number of issues to be addressed in achieving an accurate firearm. The keys to firing an accurate shot are a firm but not overtight grip, the ability to get a good sight picture and a controlled squeeze of the trigger. The ability to manage recoil is also important in heavily recoiling calibers, both to aid in possible additional shots, and to prevent the user from developing a fear of the recoil.
Дұрыстығын анықтау
Дұрыстығын анықтау әрқашан жеңіл болмайды, себебі ол көптеген факторларға байланысты.
Дұрыслыққа әсер ететін факторлар
Атудың дәлдігі көптеген факторларға байланысты, оларды үш негізгі санатқа бөлуге болады: қару, оқ және атушы. Нысананы баптау және шамамен дәлдікті анықтау үшін 3 немесе 5 оқтың тобы жеткілікті, бірақ көптеген атушылар дәлдікті салыстыру үшін кемінде 10 оқтың тобын қажет деп санайды.
Дұрыстықты анықтау
Тіпті дәлдікті анықтау да қиынға соғады. Бұған мысал ретінде 1996 жылдың желтоқсан айында Performance Shooter журналында жүргізілген келесі сынақтарды келтіруге болады. Журнал үш түрлі револьверде .38 Special wadcutter оқтарының жеті брендін сынады: Smith & Wesson Model 686 және Model 52, сондай-ақ Colt Python Target моделі, тиісінше алты, бес және сегіз дюймдік ұзындықтағы стволдарымен. Әр револьверден әр оқ-дәріге 5 оқтың 10 тобы атылды және өлшенді. Оң жақтағы суретті басу арқылы әр түрлі оқ-дәрілер мен әр револьвер үшін орташа топ өлшемдерінің графигін үлкейтілген күйде көруге болады. Жалпы сынақ бойынша орташа топ мөлшері болды. Орташа топ мөлшеріне сүйенсек, жеңімпаз 686 моделі болды, ол оқ-дәрі брендтері бойынша орташа топты атты, ал оқ-дәрі типтері арасындағы стандарттық ауытқу құрады. Дегенмен, 52 моделі, біршама үлкен топтарды атқанмен ( ), брендтер бойынша әлдеқайда тұрақты болды, стандарттық ауытқуы тек құрады, және сынақтың ең тұрақты орындаушысы болды. Бірақ, егер оқ-дәрілер тапаншаға қалыптастырылса, ашық жеңімпаз Python болар еді, ол өзінің сүйікті брендінің оқ-дәрілерімен орташа есеппен ғана атар еді. Python сонымен қатар ең талғампаз болды, бірақ ең ұнамайтын брендтерімен орташа есеппен ең үлкен топтарды көрсетті, стандарттық ауытқуы болды. Осы сынаққа сүйенсек, «Қайсысы ең дәл?» деген сұраққа жауап беру пікірге байланысты мәселе болады. 686 орташа топтардың ішіндегі ең жақсыларын атты. Алайда, Python бір брендті оқ-дәрімен ең жақсы нәтиже көрсеткендіктен, егер бұл брендті оқ-дәрі аталған қолдану үшін қолайлы болса, ол ең жақсы таңдау болуы мүмкін. Егер оқ-дәрілерді тұрақты жеткізу мәселесі туындаса, онда 52-ші ең жақсы таңдау болуы мүмкін, өйткені ол оқ-дәрілердің айырмашылықтарына ең аз сезімталдық танытты.
Based on average group size, the winner was the Model 686, which shot an average group of across the brands of ammunition, with a standard deviation between ammunition types of However, the Model 52, while shooting slightly larger groups at , was far more consistent across the brands, with a standard deviation of only , and was the most consistent performer of the test. However, if the ammunition was tuned to the gun, the clear winner was the Python, which averaged just with its favored brand of ammunition. The Python was also by far the pickiest, however, turning in the largest groups at averages with its least favorite brands, for a standard deviation of
Based on this test, answering the question "Which is the most accurate?" becomes a matter of opinion. The 686 shot the best average groups. However, as the Python showed the best performance with one brand of ammunition, it might be the best choice if that brand of ammunition were acceptable for the application in question. If a consistent supply of ammunition were a problem, then the 52 might be the best choice, since it showed the least sensitivity to differences in ammunition.
Сынау әдістемесі
Атыс қаруын дәлдікке келтіру мақсаты оның дәлдігін арттыру болғандықтан, дәлдікті қалай өлшеу мәселесі маңызды болады. Аң аулауға негізгі құрал ретінде қолданылатын қару суық, таза түтікпен алғашқы оқпен-ақ дәл болуы керек, ал нысана атуға қолданылатын қаруға есепке алынатын алғашқы оқтан бұрын, «қыздыру» оқтары атуға рұқсат етілуі мүмкін. Портативтілік мәселелері немесе кейбір жарыстардың шектеулері жасалатын өзгерістерге қанағаттандыру енгізе алады. Сонымен қатар, әрбір қару өзгеше, ал біреуінде жақсы нәтиже беретін процесс екіншісіне әсер етпеуі мүмкін. Дәлдікті өлшеудегі тағы бір мәселе – қаруды сынақ кезінде бекіту тәсілі. Ең дәл ату позициясы – қолдаумен ату, мысалы, атудан тұғырдан немесе ату тірегі немесе құм қысымдарымен жақсы қолдаумен ату; бұл атушының қате жасау мүмкіндігін азайтады және әдетте қолдаусыз атудан гөрі әлдеқайда кішкентай топтарға әкеледі. Тіпті қолмен атуға арналған қару үшін, машиналық тіректен сынау қарудың ең жоғары дәлдігін анықтауға көмектеседі.
Пайдалану мүмкіндігі
Қарудың зертханадағы потенциалдық дәлдігі қанша болса да, егер адам нақты жағдайларда оны дәл атып шыға алмаса, ол маңызсыз. Қолға жайлы, пайдаланушыға ыңғайлы келіп, сақтықпен, тұрақты түрде оқ атуға және кері соққыны басқаруға мүмкіндік беретін қару, нашар сай келетін қарудан физикалық ғана емес, психологиялық артықшылықты да қамтамасыз етеді. Кейбір адамдар оқтың толық соққысын (over travel) жаман деп санамайды, себебі оқ ату механизмі босатылғаннан кейін саусақтың күші тікелей қаруға әсер етпейді.
Ауыспалы тартуды жақсарту
Реттелетін басқыш осы сатылардың барлығын, сондай-ақ басқыштың орналасуын реттеуге мүмкіндік беруі мүмкін. Мысалы, бірінші саты немесе бастапқы реттеу салмақ пен қозғалыс шегін қамтуы мүмкін, екінші саты немесе құлыптағышпен байланысуды реттеу салмақ пен қозғалыс шегін қамтуы мүмкін, ал басқыш тоқтатуын реттеу артық қозғалысты шектеуі мүмкін. Реттелетін басқыштар ең жоғары деңгейдегі бақылауды қамтамасыз ете алғанымен, стандартты реттелмейтін басқыштармен де көп нәрсе жасауға болады. Бөлшектерді мұқият қолмен орнату және жылтырату, жоғары дәлдікті немесе реттелетін қосымша бөлшектерді қосу, немесе жаңа бөлшектер жасау көптеген басқыштарды жақсарта алады. Бұл жауапкершілік туралы алаңдаушылықтан туындайды; атыс қарулары өзінен қауіпті, ал пайдаланушыға басқышты реттеуге мүмкіндік беру немесе тіпті мұндай түзетулер жасалуы мүмкін екенін білдіру өндірушіні сотқа шақыруға себеп болуы мүмкін. Сол сияқты, қосымша бөлшектерді өндірушілер де ұқсас жауапкершілік мәселелеріне тап болады.
Көрікті жерлер
Қарудың нысанасы оның иесіне қанатын мақсатқа туралауға көмектеседі. Кейбір жағдайларда, стандартты модельден "мақсатты" қарудың жалғыз жетілдірілуі – жақсартылған нысаналар болуы мүмкін. Реттелетін нысаналар көптеген нысана ату түрлері үшін маңызды, өйткені олар нысананың қашықтығы және оқ-дәрі түрі сияқты өзгермелі факторларды ескеруге мүмкіндік береді. Реттелмейтін немесе дөңгелек реттелетін нысаналары бар қарулар, олардың иелеріне өзгеретін жағдайларда нысанаға сенімді түрде оқ ату мүмкіндігін бермейді. Кейбір нысаналар ұсынатын нысананың көрінуі мен айқындығының жақсаруы, пайдаланушылардың мақсатын және тұрақтылығын арттыра алады, сонымен қатар адамға жақсартудың нәтижесін тиімдірек пайдалануға көмектеседі. Осы "көзқарастардың" кейбіреулері құралдарсыз алыс қашықтыққа ату үшін нақты, қайталанатын түзетулерді ұсынады. Телескоптық және рефлекстік нысаналар, тәжірибесі аз немесе нашар көретін адамдарға нысана мен көздеу нүктесін бірдей назарға алып, артықшылықтар береді, ал "скоптар" суретті үлкейтіп, жарықтандырады. Салмақ, көлем және күрделілік сияқты кемшіліктер де атысшының өнімділігіне әсер етуі мүмкін.
Құрамалдар мен тұтқалар
Жақсы тұтқа – атушыға қаруды сергек, бірақ берік ұстауға мүмкіндік беретін тұтқа. Бұл тұтқа бетін текстуралау сияқты шағын өзгерістерден басталып, 1911 тапаншасына кең, құйрықты типті қауіпсіздік механизмін қосуға дейін, тіпті қолғаптай жарасатын, анатомиялық дизайндағы арнайы жасалған тұтқаға дейін жетеді. Бас бармақ тіреуі, саусақ ойықтары (жақсы орнатылған жағдайда) және алақан тіреуі кері соққыны бақылауға көмектеседі. Алақан тіреуін реттеу мүмкіндігі де пайдалы, себебі ол тұтқаны атушының қолының уақыт өте келе ісіп-жібуіне байланысты өзгертуге мүмкіндік береді.
Қару-жарақ пен мылтық қорлары
Ұзын қарулардың жинақтары, тапанша тұтқалары сияқты жиі ауыстырылмайды, бірақ дұрыс таңдалған жинақ дәлдікке елеулі үлес қосуы мүмкін. Әсіресе, мылтықтар үшін, атушының беті жинақтағы артқы бағытты анықтайды, ал дұрыс төмендеу, аяқ басының орналасуы және иілу бұрышы дәлдікті жақсартады. Бұрын бұл буға түсіру және жинақты иіп жасау арқылы іске асырылатын, бірақ қазіргі заманғы қарулар үшін бұрышты өзгертетін пластиналар жиынтығы қарапайым шешім болып табылады. Винтовка жинақтарында да осындай мәселелер бар, және көзделгіштерді қолдану бұл мәселені мылтықтан гөрі аз маңызды етеді, бірақ дұрыс жинақ атушыға сергіп, негізгі қағидаларға назар аударуға көмектеседі. Винтовка жинағының пішіні оның арналуына сәйкес болуы керек. Жоғары гребеньдер мен тік тапанша тұтқалары жоғары орнатылған көзделгіштерге немесе оптикалық приборларға және дәстүрлі нысана ату, металл силуэттері немесе зиянкестерді аулау сияқты сақтықпен, ойлап атуға ыңғайлы, себебі олар максималды тиімді ату қашықтығын және тамаша оқ ату бақылауын қамтамасыз етеді. Дегенмен, бұл мүмкіндіктер әдеттегі аңшылық немесе жылдам атуға арналған винтовкаға қолайлы емес, онда винтовканы дайын күйден жылдам және тегіс түрде атуға дайындау керек. Мұндай жағдайларда төменгі көзделгіштер немесе оптикалық приборлар және жақын тапанша тұтқасы артықшылыққа ие. Дөңгелек алдыңғы жинақ қолмен атуға қолайлы, ал тік бұрышты алдыңғы жинақ құм қап немесе басқа тіреу құралдарынан ату үшін тұрақты негізді қамтамасыз етеді. Соққы күші винтовка жинағын жобалаудағы маңызды фактор. Күшті соққы беретін винтовкалар кең артқы бөлікке және соққы күшін жұтуға арналған жақсы соққы төсеміне және соққы кезінде атушының бетіне тимейтін түзу немесе төмен қарай еңкейген гребеньге ие болуы керек. Кейбір нысана ату түрлері винтовканы қолдауға көмектесетін әртүрлі құрылғыларды пайдалануға мүмкіндік береді, олар көбінесе алдыңғы жинақтың астындағы қосымша рельске бекітіледі. Нысана атуға арналған белдіктер, тасымалдау белдіктерінен айырмашылығы, әдетте қол тоқтағышымен бірге тек қолмен қолданылады және атушының ұстауына тұрақтылық береді. Рельске бекітілетін қол тіреуіштер де бар, олар атушыға қолын төмендетіп, қолтығын тіреу үшін денесіне жақын орналастыруға мүмкіндік береді. Нысана атуға арналған жинақтар да тарту ұзындығы, төмендеу, гребень биіктігі мен бұрышы және артқы пластина бұрышы мен қисықтығы бойынша кеңінен реттеуге мүмкіндік береді.
Уақыт мәселесі
Оқ ұңғыдан босаған кезде бірден шығып кетпейді, керісінше, құрсаудың босатылуы мен оқтың ұңғыдан шығуы арасында кешігу пайда болады. Осы кешігу уақытында кез келген қозғалыс қаруды нысанадан ығыстырады, сондықтан бұл уақытты, әсіресе тік тұрып, тіреусіз атуға дайындалған қарулар үшін барынша қысқарту керек. Бұл кешігуді екі бөлікке бөлуге болады: құрсаудың жұмыс істеу уақыты және оқтың ұңғыда тоқтау уақыты.
Қалпына келтіру уақыты
Блоктау уақыты — бұл құлыптан босатылған сәттен бастап оқтың тұтануына дейінгі уақыт. Кішкентай нысаналарды жоғары дәлдікпен ату кезінде қысқа блоктау уақыты аса маңызды. Дәстүрлі құлыпты мылтықтардың блоктау уақыты әдетте 2,6-ден 9,0 миллисекунд аралығында болады. Электрлік капсюльдерді пайдалану арқылы блоктау уақытын нөлге жуық деңгейге дейін қысқартуға болады.
Ұшақтың тұруы
Оқтардың тұру уақыты – патронның қақтанған сәті мен оқтың оқпаннан шығу уақыты аралығы. Қалқалау уақыты сияқты, оқтардың тұру уақыты да қателіктерге мүмкіндік беретін кезең болып табылады және оны жылдам оқпен немесе қысқа оқпанмен қысқартуға болады. Кейде, ұзақ оқпанның көру радиусын сақтай отырып, тұру уақытын азайту үшін қысқа оқпан қолданылады. Мұндай жағдайда, көзді ұзартатын түтік немесе "блуп" түтігі пайдаланылуы мүмкін. Бұл түтік оқпанның ұшына бекітіліп, алдыңғы көзқарасты қолдайды, бірақ оның диаметрі оқпан диаметрінен әлдеқайда үлкен болады. Бұл ұзын оқпанның көру жазықтығын сақтап, салмақты және тұру уақытын азайтуға мүмкіндік береді. Қалқалау уақыты мен оқтардың тұру уақытын салыстыратын болсақ, көптеген стандартты бұрандалы мылтықтардың қалқалау уақыты 2,6-ден 9,0 миллисекунд аралығында өзгереді, ал патрон қақтанғаннан кейін көптеген мылтықтардың оқтары жоғары қуатты мылтық оқпанынан 1,0-1,5 миллисекунд ішінде өтеді. 2,0 миллисекундтан кем қалқалау уақыты бар механикалық бұрандалы мылтықтардың механизмдері көбінесе арнайы жоғары деңгейдегі бәсекелестік мылтықтарда қолданылады.
Ашық жерлер мен толеранстар
"Клиренс" және "толеранттылық" терминдері жиі шатасып, дұрыс қолданылмайды. Клиренс – жұптасқан бөлшектердің беттері арасындағы қашықтық. Толеранттылық – өлшемнің номиналды (көздеген) мәнінен рұқсат етілген ауытқу. Мысалы, сыртқы диаметрі (OD) 0,697 дюйм болатын бұранда, 0,702 дюйм ішкі диаметрі (ID) бар, бұранда жолы бар қабылдағышта жұмыс істесе, 0,005 дюйм клиренске ие болады. Егер бұранданың OD номиналды OD 0,698 және +/ 0,001 толеранттылыққа ие болса, онда бұранданың OD ұзындығы бойында 0,697-ден 0,699-ға дейін кездейсоқ түрде өзгеруі мүмкін, бұл 0,702 дюймдік жолдағы бұранданың клиренсін 0,005-тен 0,003-қа дейін өзгертуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, егер жолдың да номиналды 0,702-ден +/ 0,001 толеранттылығы болса, онда оның ID ұзындығы бойында 0,701-ден 0,703-қа дейін өзгеруі мүмкін. Бұл толеранттылықтардың үйлесімі бұранданың клиренсін 0,002-ден 0,006-ға дейін өзгертуге мүмкіндік береді. 0,002 клиренс пайда болған жерде, көптеген жағдайларда байлану мен жұмыс істемеуі мүмкін. Үнемі, қайталанатын бекітуді қамтамасыз ету үшін қозғалатын бөлшектер арасындағы клиренс механизмнің дұрыс жұмыс істеуіне жеткілікті ең кішкентай мәнде сақталуы керек. Бұл мақсатқа бөлшектерді мұқият қолмен таңдап, оларды дәл біріктіру арқылы немесе жаңа бөлшектерді (бұранда, қабылдағыш, ствол және т.б.) өндіріс компоненттерінен әлдеқайда тығыз толеранттылықпен нақты өлшемдерде жасау арқылы қол жеткізілуі мүмкін. Ең жақсы бекіту әдетте аздап үлкен бөлшектерді таңдау (немесе кедергілі бекітуді жасау үшін стандартты бөлшектерді өзгерту) және содан кейін жұптасқан беттерді қажетті бекітуге (клиренске) жету үшін тегістеу арқылы қол жеткізіледі. Егер ствол жарамсыз болса және оны жаңарту мүмкін болмаса, онда ең жақсы шешім – жаңа немесе арнайы ствол. Дегенмен, егер стволдың сапасы жақсы болса, оның дәлдігін жақсарту үшін оған бірнеше операциялар жасауға болады.
Ұнжырғасы
Идеалды жағдайда, ствол цилиндрлі болуы керек және стволдың бойындағы бұранда геометриясы бірдей болуы тиіс. Кейбір пневматикалық мылтықтардың оқтың жылдамдығын арттыру үшін ұңғымасына қарай қысқа конусы болады. Бұранданың аздап күшеюі немесе стволдың аздап тарылуы оқтың стволға тығыз жабысуын қамтамасыз етеді, сондықтан стволды таңдағанда, оқтың шығар тұсы үшін тығыз немесе жылдам бұрылатын ұшы таңдалуы керек. Бұранданың бұрылысы ең жақсы дәлдік үшін қолданылатын оқ-дәріге сәйкес болуы тиіс. Бұрылысы тым баяу болған бұранда ұзын оқтарды тұрақтандыра алмайды, олардың ұшуда ауытқуына себеп болады; ең жаман жағдайда, бұл оқтардың ұшу кезінде құлауына және кілт тесігіне түсуіне әкелуі мүмкін, онда оқтар нысанаға бүйірінен тиеді. Бұрылысы тым жылдам болса да проблема тууы мүмкін, себебі ол оқтағы қателерді күшейтеді. Орталық массасы ортадан сәл ауытқан оқ, бұранда бұрылысының жылдамдығына пропорционал түрде ауытқуы мүмкін, сондықтан бұрылыстың артығы дисперсияны арттырады. Іс жүзінде, бұл тек әдеттегі әскери калибрлерге арналған мылтықтар үшін ғана проблема болып табылады, онда әртүрлі оқ-дәрілер қолданылады. Мысалы, M16A1 мылтығы ауыр оқтарды дәл атуға қабілетсіз, себебі стволдың бұрылысы ауыр оқтарды тұрақтандыру үшін тым баяу. Нақты мылтықтар әдетте белгілі бір оқ-дәріге арналған немесе сатып алушының талаптарына сәйкес жасалған стволымен келеді. Стволдарды жылтыратудан да пайда табуға болады, себебі ол стволдың диаметрін біркелкі етеді, сонымен қатар оны жылтыратады. Стволды жылтырату құралын оқ қозғалатын бағытта жылжыта отырып жасау керек, осылайша стволдың кез келген кемшіліктері тегістеліп, оқтың өтуіне кедергі келтірмейді. Тегіс, жылтыратылған ствол оқты жақсы ұстап қана қоймай, сонымен қатар стволдың ластануын азайтады. 11 градустық тәж ең жақсы дәлдікке ие және стволдың газ ағынын оңтайландыру үшін стволға қолданылуы керек.
Стресс
Кез келген қанағаттану процесі, тоқыма, ойыс жасау немесе сыртқы контурды бұру болсын, қанағаттың болат бөлігінде стресс тудырады. Бұл стресс қанағат қызғанда біркелкі кеңеймеуіне себеп болуы мүмкін, нәтижесінде қанағат қызу мен салқындағанда оқтар "қозғалады". Мұны болдырмау үшін, қанағаттарды стресстен арылту үшін өңдеуден кейін жылумен өңдеу жиі қолданылады. Бұл әдістің тиімділігі қанағатты жасау тәсіліне байланысты. Мысалы, балғамен соғу әдісі қанағаттарда маңызды стресс қалдырады, оны стрессті азайту үшін жылумен өңдеу арқылы түзетуге болады.
Қалыптастыру
Қақпақтың тозуы да маңызды мәселе, әсіресе жоғары қуатты қаруларда. Жоғары температуралар қақпақтың тамағын тоздырады, бұл оқтың оққанатқа таза кіруіне кедергі келтіреді. Ұзақ қызмет ететін қақпақты жасаудың бір жолы – материалды дұрыс таңдау. 416 сияқты тот баспайтын болаттар, қақпақтарға арналған дәстүрлі 4140 хром/молибден болаттарына қарағанда ұзақ өмір сүреді. Композиттер немесе ламинатталған ағаш сияқты басқа материалдар да дәстүрлі ағаштан гөрі мықтырақ және өлшемдік тұрақтырақ қоршауды қамтамасыз ете алады. Кейбір қоршаулар тіпті алюминийден немесе басқа металдардан жасалған, максималды тұрақтылық үшін. Револьвердегі тамақ цилиндрдің бөлігі болып табылады және кез келген басқа камера сияқты, тамақ камераға концентрлі және оқтың диаметрінен сәл үлкен болуы керек. Дегенмен, тамақтың соңында жағдай өзгереді. Біріншіден, револьвердегі тамақтың ұзындығы кем дегенде патронның максималды ұзындығына тең болуы керек; әйтпесе цилиндр айнала алмайды. Келесі қадам – цилиндр мен қақпақ арасындағы кеңістік. Бұл кеңістік цилиндрдің ұнтақ қалдықтарымен ластанған кезде де еркін айналуына мүмкіндік беруі керек, бірақ артық газдың шығуына жол бермейтіндей үлкен болмауы керек. Келесі қадам – бұрыштық конус. Бұрыштық конус оқты цилиндрден қақпақтың ішіне бағыттайды. Ол қақпақпен концентрлі болуы керек және оқты елеулі деформациясыз қақпаққа кіргізуге жеткілікті терең болуы керек. Мылтықтарда қақпақтың жіптелген бөлігі камерада орналасқаннан айырмашылығы, револьвердегі қақпақтың жіптері қақпақтың түбін қоршап тұрады, сондықтан қақпақ тіреуге бұралып бекітілгенде қақпақ қысылуы мүмкін. Ұзын бұрыштық конустың кесілуі осы "қиылыс" нүктесін жеңілдетеді, сондай-ақ қақпақты тіреуге орнатылғаннан кейін оны тегістеуге болады. Осы бөлшектерді дұрыс бағытта ұстау үшін тұрақты бекіту маңызды, ал револьверлер осы бөлшектерге зақым келтіретін, револьвердің дәлдігіне және тіпті қауіпсіздігіне кері әсер ететін қателіктерге бейім. Бұл бекіту екі бөліктен тұрады: краннан тіреуге бекіту және цилиндр бұрандасынан цилиндрге бекіту. Көптеген айналмалы цилиндрлі револьверлер цилиндрді тек артқы жағынан ғана сенімді түрде қолдайды, ал цилиндрді ашып-жабып, кранды бүгіп, цилиндрдің қақпаққа параллель орналасуына кедергі келтіруі мүмкін. Цилиндрдің астыңғы жағын тіреудегі тесік арқылы ұстайтын цилиндр бұрандасы салыстырмалы түрде тығыз бекітілуі керек, цилиндрді айналу кезінде сүйремейді немесе балғашты ақылға қонымды жылдамдықпен ұстағанда босамайды. Револьверді желдету цилиндр бұрандасын тоздырып, қатты бекітуге кедергі келтіруі мүмкін. Гармонияны түзетудің екі жолы бар: қатаң қақпақпен амплитуданы азайту немесе дисперсияны азайту үшін табиғи жиілікпен жұмыс істеу.
Қаттылық
Баррельдің қаттылығы диаметрдің төртінші дәрежесіне пропорционалды және ұзындығының үшінші дәрежесіне кері пропорционалды. Осы себепті, қысқа, жуан баррельдер жоғары жиілікте және төмен амплитудамен дірілдейді, ал ұзын, жұқа баррельдер төмен жиілікте және жоғары амплитудамен дірілдейді. Ұзындығының әсерінен баррель гармоникасы көбінесе мылтықтарда маңызды болады. Мүмкіндігінше ең қысқа және/немесе ең жуан баррельді пайдалану арқылы дірілдің амплитудасын дәлдікке әсер етпейтін деңгейге дейін азайтуға болады. Салмағы өте маңызды емес шексіз сыныптағы стенд атудағы баррельдердің диаметрі өте үлкен; 2 дюйм (5 см) сыртқы диаметр жиі кездеседі. Стандартты мылтық баррельдері калибрден тұмсыққа қарай тарылса, жоғары дәлдікті мылтықтар көбінесе аз тарылатын, «ауыр баррель» деп аталатын баррельді қолданады, кейде баррельді тұмсыққа дейін цилиндрлі қалдырып, «бұқа баррель» деп атайды. Екі техника да баррельдің орташа диаметрін ұлғайту арқылы оның қаттылығын арттырады, бірақ бұл процесс айтарлықтай салмақ қосады. Бұл баррельдің массасын күрт арттыра алады; жеңіл спорттық контурдан ауыр баррель контурына өту массаны екі есеге арттырады, ал бұқа баррель контурына өту оны үш еседен астам арттыруы мүмкін. Флатинг – баррельдің сыртқы бетінде жасалған ойыстар арқылы материалды алып тастау, салмақты азайтуға және қаттылықты сақтай отырып, жылуды таратуды жақсартуға мүмкіндік береді. Баррельді кернеу құрылғылары – салмақты минималды түрде арттырып, қаттылықты арттырудың бір жолы. Олар алюминийден немесе көміртек талшығынан жасалған жеңіл қабықшаны баррельдің айналасына орналастыру және баррельдің соңына бекітілген гайканы пайдаланып баррельді кернеуге салу арқылы жұмыс істейді, соның салдарынан қабықша қысымға түседі. Бұл діріл кезінде тұмсықтың калибрге жақын және оның осімен коаксиалды болуын қамтамасыз етеді.
Гармониялық күйлеу
Екінші шешім – оқ түтігінің табиғи тербелісімен жұмыс істеу, ал компоненттерді оқтың түтіктен ең баяу жылдамдықпен шығуын қамтамасыз ететіндей етіп баптау. Гармониялық реттеуге ең оңай жол – оқ-дәріге назар аудару. Белгілі бір патронның ішкі баллистикасы оның түтіктегі тұру уақытын, яғни тұтанған сәттен түтіктен шығуға дейінгі уақытты анықтайды. Тәжірибе жүзінде тұру уақытын түтіктің жиілігімен сәйкес келтіру арқылы нақты бір қару үшін ең тиімді оқты табуға болады. Сол сияқты, қолмен оқ жасау атушыға оқтың жылдамдығын өте дәл бақылауға және ең оңтайлы жылдамдықты тәжірибелік жолмен таңдауға мүмкіндік береді. Егер оқты түтікке сәйкес келтіру мүмкін болмаса немесе қажет болмаса, оқ-дәріге түтікті реттеуге арналған бірнеше құрылғылар сатылымда бар. Олардың әртүрлі принциптерде жұмыс істейтін түрлері бар. Бір түрі реттелетін демпферді немесе қысым төсегін пайдаланады, бұл атушыға дәлдікке әсер ететін тербелістерді басуда ең тиімді болатын "оптималды нүктені" табуға мүмкіндік береді. Басқа реттегіштер тұмсыққа орнатылатын реттелетін салмақ арқылы түтіктің резонанстық бөлігінің ұзындығын өзгертіп, жиілікті оқ-дәріге сәйкес келтіруге мүмкіндік береді.
Пневматикалық
Пневматикалық жүйелер қуат үшін қысылған газды пайдаланады, әдетте қысылған ауаны. Бұл ауа әр оқ атылғанда бір рет сорғымен немесе сорғылы (көп ретті) қаруда қысылуы мүмкін, немесе ол сыртқы компрессормен алдын ала зарядталуы мүмкін. Бір реттік жүйе, аты айтып тұрғандай, ауамен толтырылған цилиндрді қысу үшін сорғының бір реттік қозғалысын пайдаланады, содан кейін барлығы қарудың бір оғына жұмсалады. Бір реттік жүйелер арзандығымен қатар, бір реттік конструкцияның қарапайымдылығы мен тұрақтылығының арқасында жоғары дәлдікке де қол жеткізе алады. Сорғылы жүйе бір реттік конструкцияның сәл күрделірек түрі, қуаты жоғары. Сығымдалған кезде поршеньде ауа қалдырудың орнына, сорғылы ауа қаруы сығымдалған ауаны сақтайтын резервуарға ие, бұл кемінде 2, толық қуат үшін 10 сорғыға дейін бірнеше сорғыны пайдалануға мүмкіндік береді. Дегенмен, қуатты өзгерту мүмкіндігі сорғылы ауа қаруының дәлдік тұрғысынан басты кемшілігі болып табылады, себебі тұрақты заряд алуды қиындатады. Пневматикалық ауа қаруының үшінші түрі – алдын ала зарядталған пневматикалық қару. Бұл ескі де, жаңа да дизайн; Льюис пен Кларк тасымалдаған модель сияқты ең алғашқы ауа қарулары осы типті болған, сондай-ақ көптеген жаңа, заманауи үлгілер де осы типті. Алдын ала зарядталған пневматикалық қару сыртқы сорғы немесе SCUBA баллоны сияқты жоғары қысымды резервуар көмегімен сығымдалған ауаның сыртқы көзін пайдаланады. Резервуар кішкентай, бір оқты (мысалы, Brocock Air Cartridge жүйесіндегідей) немесе үлкен, көп оқты резервуар болуы мүмкін. Алдын ала зарядталған пневматикалық қарудың жоғары дәлдігі үшін тұрақты қысым маңызды. Көп оқты жүйелерде (көптегендерінде) резервуардағы қысым әр оқ атылған сайын төмендейді, сондықтан тұрақтылыққа жетудің ең жақсы жолы – қысымды реттегішпен, ол резервуардағы қысым реттелген қысымнан жоғары болғанша, клапанға тұрақты, бірақ төмен қысымды ұсынуды қамтамасыз етеді. Реттегіштер де әдетте реттеледі, сондықтан төмен қысымды орнату төмен қуатты көптеген оқтарды қамтамасыз етеді, ал жоғары қысымды орнату бірнеше жоғары қуатты оқтарды қамтамасыз етеді.
Пістіргі
Поршеньдік пневматикалық мылтықтар, көбінесе "спрингерлер" деп аталады, көптеген жағынан ерекше. Оқ ату процесінде ауаны сығып алу үшін үлкен поршень кенеттен қозғалатындықтан, оларда айқын "серпілу" болады, ол әдетте "қайыру" деп аталады (бірақ бұл қарудың қайыруымен толыққандай бірдей емес). Қайыру поршень алға жылжи бастағанда басталады, бұл мылтықтың қалған бөлігін артқа итереді. Содан кейін поршень саяхатының соңына жеткенде қайыру кенеттен тоқтатылады және поршень мен оқ арасындағы жоғары қысымды ауаның серпімділігімен тоқтатылады. Бұл қайыру жоғары қуатты модельдерде мылтыққа күшті әсер етеді, бұрандаларды босатып, айналарды жылдырып, және поршеньдік пневматикалық мылтықтың ерекше қайыруына арналмаған оптикалық приборларды бұзуы мүмкін – мұның бәрі нашар дәлдікке әкелуі мүмкін. Қайырудан басқа, поршеньдік пневматикалық мылтықтарда ұзақ құлыптау уақыты болады, себебі поршень оқ қозғала бастамас бұрын ауаны сығып алуы керек, ал мылтық осы уақытта қайырудың әсерінен қозғалады. Пружиналы пневматикалық мылтықтарды оқу үшін арнайы техника қажет, мылтықтың осы қайыру кезінде өте тұрақты қозғалуын қамтамасыз ету үшін. Ең қолайлы әдіс – мылтықты бос ұстау, оның артқа жылжуына мүмкіндік беру; бұл поршеньдік пневматикалық мылтықтан орындықтан ату нәтижесі басқаша болады дегенді білдіреді. Дәлдікті тексерудің және айнаны реттеудің барлық сынақтары мылтықтың атылатын орнында жүргізілуі керек, әйтпесе нәтижелер өзгеше болады. Поршеньдік мылтықтың дәлдігін арттырудың алғашқы қадамы – барлық бұрандалардың сенімді бекітілгенін және айналардың поршеньдік пневматикалық мылтықта қолдануға жарамды екенін қамтамасыз ету. Дәлдікке қатысты тағы бір мәселе – көптеген пневматикалық мылтықтарда поршеньді қуаттандыру үшін қолданылатын пружинадағы резонанс. Пружина поршень тоқтағанда күшті дірілдейді, бұл мылтықтың гармониясына әсер етеді. Егер берілген модельге газды пружина орнатылса, ол дірілсіз жұмыс істейді, бірақ тиімділігі төмендеп, қайыру күші артуы мүмкін. Пружинамен жұмыс істейтін поршеньдер де дәлдікті арттыруға жақсы жауап береді; бөлшектерді мұқият орнату және сапалы майлау материалдарын және пружиналық демпфер майын пайдалану діріл деңгейін азайтып, дәлдікті жақсарта алады.
СО2
CO2 көбінесе ең арзан ойын тапаншаларынан бастап, Олимпиада деңгейіндегі нысана тапаншаларына дейін көп атулы пневматикалық тапаншаларда кездеседі, бірақ соңғылары реттелетін алдын ала сығылған пневматикалық тапаншалармен бәсекелесіп жатыр. CO2-нің артықшылығы – ол газ емес, сұйық күйде сақталады, сондықтан қуат тығыздығы жоғары. Сұйық, резервуарда сұйықтық бар болғанша, тұрақты қысымды, яғни бу қысымын қамтамасыз етеді. CO2-нің кемшілігі – ол температураға байланысты күрт өзгеретін бу қысымына тәуелді. Бұл, әсіресе, сыртқы ортада, әртүрлі температурада атуға түсетін немесе жылдам атуды қажет ететін атушылар үшін маңызды, себебі газдың жылдам шығарылуы сұйықтың температурасының күрт төмендеуіне алып келеді.