Кіріспе
Оңтүстік Африканың Фри-Стейт штатындағы қала.
Тарих
Велком тарихының көп бөлігі Солтүстік-Батыс Азат Штатта алтынның табылуына орайластырылған. 1948 жылы қала болып жарияланды, бұл Уэлкомның солтүстігіндегі Одендаальсруста ірі алтын кенішінің табылуынан соң тоғыз жыл өткенде болды.
Ертедегі тау-кен қызметі
Бұл аймақтағы алғашқы іздеу-барлау жұмыстарын 1896 жылы ағылшын азаматтары Дональдсон және Хиндс Зотен Инвал фермасының бір бөлігінде жүргізді. Олар конгломерат тастың ұсақ сынықтарынан тұратын, кішкентай жартасты тауып алды, бірақ ол кезде Вааль өзенінің оңтүстігінде алтын болуына сенбейтін кен компанияларының қызығушылығын оята алмады. Олар Англияға қайтып, алынған үлгілерді зертханада сынап көрмек болды, алайда Бискай шығанағында кемесі апатқа ұшырап, мақсатына жетпей қайтыс болды. Олардың бұл әрекеттерінен хабардар болған алтын іздеуші Артур Мегсон 1904 жылы Одендаальсрус қаласының жанындағы аймақты зерттеуге кірісті. Ол сол кезде Хендрик Петрус Клопперге тиесілі Аенденк фермасының бөлігі болған жартастың ашық жатқан қабаттарынан үлгілер жинады. Ол да 1932 жылдың қазанында Аллан Робертс пен Мэнни Джейкобсқа өз нәтижелерін ұсынғанға дейін компаниялардан қолдау таба алмады. Аймақтың геологиялық құрылымын анықтау үшін бұрғылау қажет болды, ал алғашқы бұрғылау 1933 жылдың 5 мамырында басталды. Джейкобс Фриц Маркс пен Питер Вулфты осы жобаға қызықтыра алды, соның нәтижесінде сол жылдың соңында Wit Extensions Company құрылды. Бұрғылау 1200 метрден астам тереңдікке жеткенімен, 120 дюймдік алтын (шамамен тоннасына 480 сантиметр грамм) табылды, бірақ бұл қаржылық қолдау алуға жеткіліксіз болды және қаржы тапшылығына байланысты жұмыс тоқтатылды. (Оңтүстік Африкада алтын кендерінің тиімді болуы үшін, кеннің сапасы әдетте 960 ценграмнан жоғары болуы керек – бұл 120 см ені бар тоннасына 8 граммға тең, ал сұйытылғаннан кейін тегерменде 4 г/т береді). Алайда, 1933 жылы Клерксдорп аймағында алтынды рифтің табылуы Anglo American Corporation геологтары мен болашақты көре білген мамандарды Солтүстік-Батыс Азат Мемлекетінде алтын кендері болуы мүмкін деген ойға жетеледі. Іздеу-барлау жұмыстары күшейді және 1939 жылы алтынның жоғары концентрациясы табылған алғашқы жағдайлар тіркелді. 1940 жылға қарай, аймақта алтынның бар екенін дәлелдеу үшін жеткілікті жұмыс жасалды және болашақта Уэлком қаласының айналасында он үш кенді аймақ белгіленді.
Елді мекеннің дамуы
Велком ресми түрде 1947 жылдың 15 сәуірінде құрылды, бұл аймақтағы алғашқы кен өндіруге рұқсат Сент-Хелена алтын кен компаниясына берілгеннен кейін алты жыл өткен соң болды, ал 1948 жылдың 23 шілдесінде қала деп жарияланды. 1968 жылдың 14 ақпанында, 21 жылдық өмірінен кейін Велком қала мәртебесін алды және бұл құрметті оқиғаны Марти дю Плессис ханымның азаматтық орталықты ашуымен атап өтті. Осы ғимараттың құрылысы 1964 жылы басталған.
Апартеид дәуірі
Апартеид кезінде, сегрегация жылдарында Табонг және Бронвилл қалашықтары тиісінше қара және аралас нәсілді адамдар үшін құрылды. 1976 жылдың 8 желтоқсанында Велком қаласында Рихтер шкаласы бойынша 5.2 балдық жер сілкінісі болды. Ең ауыр зақым оқиғадан кейін 75 минут өткен соң алты қабатты тұрғын үйдің толық құлауынан туды. Қаланың көптеген басқа да ғимараттарына кең ауқымды зақым келді. Жер бетіндегі және жер астындағы шахта құрылыстарына елеулі зақым келгеніне қарамастан, тек төрт адам қаза тапты. Апартеид кезеңінің төмендеуі кезінде нәсілдік қатынастар өте қиын болды, себебі көптеген ақ Оңтүстік Африкалықтар билік алмасуынан қорқып, алаңдады. Бұл 1989 жылдың 13 мамырындағы оқиғалардың басты себебі болды, сол күні қала әкімі, Гас Гоусс мырза, көп ұлтты мүгедектер арбасымен жүргізілетін марафонда төрешілік еткеннен кейін қаралап, қауырсынмен жабылды. Ұлттық партияның әкімі Велком қаласының бизнес ауданында такси тоқтағысын ашуды ұсынғанда, өзінің ақ сайлау округінің наразылығына ұшырады. Қала тұрғындары оны осы нысанды салуға рұқсат бермеу үшін қорлауға тырысып, төрешілік етіп тұрғанда оған және күзетшіге шабуыл жасады. Төрт адам тұтқындалып, шабуыл жасады деген айып тағылды.
1990 жылдан қазіргі уақытқа дейін
1990 жылдың 20 наурызында Уэлком қаласын көп құйынды торнадо шапты, ол қала шеттерінен өтті. Бұл торнадо 240 км-ге созылған дауыл фронтының бір бөлігі болды және ені 1,7 км-ге дейін жетті. Оңтүстік Африка тарихында бұл ауа райы құбылысы қаржылық және сақтандыру саласындағы ең ауыр зардаптарды келтірді, нәтижесінде 4000 үй қирады. 1990 жылдың 26 қыркүйегінде Уэлкомда 4.2 магнитудалы жер сілкінісі болды, оның салдарынан екі адам қаза тауып, бес адам жарақат алды. 2023 жылы заңсыз кенде болған жарылыстан шамамен 30 адам көз жұмды.
Топография
Коппи Аллеен – Велком қаласының жанындағы жалғыз төбе, сондықтан оның есімі өзгешелігіне сай қойылған. Жер бетінің теңіз деңгейінен биіктігі 1435 метрді құрайды. Ең ірі су жиналатын аймақ – Вирджиния қаласына қарай, Велкомның оңтүстік-шығысында орналасқан Sand өзені. Фламинго Пан және Терония Пан сияқты үлкен тұзды көлдер Велкомның оңтүстік-батысында орналасқан. Фламинго Пан – Маңызды құс аймағы (IBA) ретінде тіркелген.
Көше көрінісі
Welkom тиімді автомобиль жолдарының жобалануымен, негізінен жол айналымдарын пайдалану арқылы әйгілі, бұл әлемдік зерттеулердің негізі болған. Мұндай тиімділік ағынды жобалаудың, аялдамалардың ең аз санының және орталық бизнес ауданында светофорлар мен тұрақ ақысын алу автоматтарының толыққанды болмауының арқасында қамтамасыз етіледі. Қазіргі таңда 33 ірі жол айналымы бар.
Климат
Веломға жылына шамамен 401 мм-ден 550 мм-ге дейін жаңбыр жауады, бұл ылғалды немесе құрғақ кезеңдерге байланысты. Жаңбырдың көп бөлігі жаздың ортасында жауады. Ең аз жауын-шашын шілдеде (0 мм) тіркеледі, ал ең көп жауын-шашын қаңтарда (70 мм) жауады. Айлық орташа күндізгі ең жоғары температура маусым айында 17 °C-тан қаңтар айында 29 °C-қа дейін өзгереді. Аймақта ең суық кезең шілде айында болады, түнгі температура орташа есеппен 0 °C-қа төмендейді.
Флора мен фауна
Велком екі өсімдік бірлігінде орналасқан: Батыс Фри Стейт балшықты шалғынды даласы және Ваал Вет құмды шалғынды даласы. Олар топырақ түрлері, жауын-шашын мөлшері және аяздылық деңгейі бойынша ерекшеленеді. Басты шөп түрлері: Hyparrhenia hirta, Themeda triandra, Sporobolus pyramidalis, Eragrostis sp, Aristida sp, сондай-ақ басқа шөптер мен шөптесін өсімдіктер. Қыс айларындағы суық аязға байланысты ағаштар мен бұталар сирек кездеседі. Велкомды қоршаған шалғынды далаларда сары мангуст, далалық сұржылқы, қапталды шошқа, африкалық түлкі, қапшықты тышқан, үлкен құлақты тышқан, төрт жолақты далалық тышқан және көп емшек тышқан сияқты кішкентай сүтқоректілердің қоғамдары бар. De Rust жеке табиғат қорығы Велкомнан 25 шақырым қашықтықта, Кронстад тас жолы бойында орналасқан және Фри-Стейт табиғатты қорғау департаментінде тіркелген.
Жергілікті геология: алтын бар рифтер
Велком Витватерсранд алабының оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан. Каапваал кратонында жатқан бұл алап 6 километрлік қалыңдықтағы шөгінді тау жыныстарымен толтырылған, және жүздеген километрге созылып жатыр.
Де Брон ақаулығы
Фри-Стейт алтын кен орындары екі бөлікке бөлінеді, оларды солтүстік-оңтүстік бағытындағы Де Брон бұзылысы кесіп өтеді. Бұл маңызды құрылымның тік орын ауыстыруы шамамен 1500 метрді, ал көлденең ығысуы 4 километрді құрайды. Де Брон бұзылысына параллель бірнеше ірі ақаулар да орналасқан. Жатақтар көбінесе шығысқа қарай 30 градусқа дейін төмендейді, бірақ Де Брон бұзылысына жақындағанда тіктеп кетеді. Бұзылыстың шығысында жатақтар батысқа қарай 20 градусқа дейін төмендейді, бірақ 40 градусқа дейін жететін күрделі құрылымдық жатақтар да өлшенген. Осы екі блоктың арасында Батыс Ранд тобы шөгінділерінен құралған, көтерілген хорст блогы орналасқан, онда риф сақталмаған. Батыс жиегі синклиналдармен және кері итергішті ақаулармен шектеледі және құрылымдық жағынан күрделі. Оңтүстік және шығысқа қарай рифтер жатқан қабаттарға соғылып, аймақтың шығысында Каруға дейін тоқтатылады. Кен ресурстарының көп бөлігі бір немесе екі анық сәйкессіздікте орналасқан рифтерде шоғырланған. Кен өндіру көбінесе терең жер астында жүргізіледі, тар, көбінесе аз бұрыштас жатқан кестелі рифтер пайдаланылады.
Базальді риф
Базальді риф – ең көп кездесетін рифтік горизонт. Ол жалғыз кесек тастардан бастап, қалыңдығы 2 метрден аспайтын арналарға дейін өзгеріп отырады. Көбінесе, ол солтүстікке қарай қалыңдайтын сазды тақтатаспен жабылады.
Лидер рифі
Екінші ірі риф – Базаль рифінен 15-20 метр биіктікте орналасқан Лидер рифі. Ол негізінен оңтүстік жаққа қарай шахталарда өндіріледі. Солтүстікке қарай риф нашар дамыған, белгісіз сапалы болады. Риф бірнеше конгломераттық қабаттардан тұрады, олар жұқа кварциттік аймақтармен бөлінген, олардың жалпы қалыңдығы 4 метрге дейін жетеді. Көбінесе ең тиімді горизонт бойынша таңдап кен қазу жүргізіледі. B рифі – Базаль рифінен 140 метр жоғары орналасқан, арналы кен денесі. Арналардың ішінде кеннің сапасы өте жақсы, бірақ арналардың сыртында ол толығымен жоғалады. A рифі де арналы риф, ол B рифінен шамамен 40 метр жоғары орналасқан. Ол 4 метрге дейін қалыңдығы бар бірнеше конгломераттық жолақтардан тұрады және кенді оңтайландыру үшін әдетте таңдап кен кесу қажет.
Мацхалангеңнің окаменелісі
2007 жылы үлкен Матхабенг аймағында жүргізілген палеонтологиялық зерттеу ерте плиоцендік жерлерді қазу бағдарламасын бастады. Шамамен 4,0–3,5 миллион жыл бұрын пайда болған бұл жер, Оңтүстік Африканың орталық ішкі аймағындағы өзен арнасында орналасқан, жақсы құжатталған жалғыз плиоцендік жер болып табылады. Үш жылдық қазба жұмыстарынан кейін балықтар, қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар, құстар және сүтқоректілерден тұратын алуан түрлі фауна табылды. Сүтқоректілердің өлшемі кеміргіштерден мамонттарға дейін, соның ішінде сирек кездесетін жыртқыштармен қатар, proboscideans, perissodactyls және artiodactyls түрлерін қамтыды. Барлығы 29 таксон, оның ішінде Оңтүстік Африкадағы ең көне Ancylotherium және Megalotragus қалдықтары табылды. Матхабенгтегі кейбір таксондар Лангебанвегпен, ал басқалары Макапансгатпен ортақ, бұл осы жердің аралық екенін растайды. Изотоптық талдау Оңтүстік Африкадағы кең далалардың алғашқы белгісін көрсетті, бірақ бұл далалар маңызды орманды және ылғалды жерлерді қамтитын экологиялық мозаиканың бір бөлігі болды.
Демография
2011 жылғы санақ бойынша, Уэлком қаласының халқы 64 130 адамды құрады, ал халық тығыздығы – шаршы шақырымға адам және Тшепонг ауданы да осы санатқа кіреді.
Жақында ашылған жаңалықтар
2016 жылдың қыркүйегінде Harmony Gold және оның серіктесі White Rivers Exploration қазіргі Target шахтасының жанында осы кезге дейін белгісіз алтын кен денесі табылды деп мәлімдеді. Бұл кен қорының өндіріс мерзімі шамамен 30 жылды құрайды деп есептеледі.
Көмір
Сонымен қатар, Велкомда маңызды көмір қоры да бар. Тёниссен көмір кені Тёниссен және Бултфонтейн аудандарында орналасқан, Велкомнан оңтүстікке қарай шамамен 12 км қашықтықта. Кенді өндіруге жарамды қорының ауданы 23 500 гектардан асады.
Алмаздар
Уэлкомнан шамамен 7,5 км қашықтықта орналасқан кимберлит түтігі 1890 жылы ашылып, 1899 жылғы Бур соғысының басталуына дейін бір шахтадан қазылды. Соғыстан кейін кен өндіру жалғасты, бірақ 259 метр тереңдікте кездескен үлкен су қоймасы кен орнын жабуға мәжбүр етті. Кейіннен ол "Самда Даймондс Птй Лтд" компаниясымен қайта ашылды және 1990 жылдардың басында тағы да жабылды. "Petra Diamonds" компаниясы Уэлкомнан оңтүстікке қарай 40 км жерде орналасқан "Star" кенішін басқарды. "Star" кеніші жоғары құнды алмастарды тұрақты түрде өндіруімен танымал болды. 2013 жылы "Petra" компаниясы Fissure Mines портфелін сату процесін бастады. Бұл процесс кеніштер үшін қанағаттанарлық ұсыныстар әкелмеді, содан кейін "Star" кеніші сақтау және техникалық қызмет көрсетуге қойылды.
Басқа минералдар
Велком аймағында кальцит, иридий, изоферроплатина, мусковит, пирофиллит, рутил және уранит сияқты басқа да минералдар кездеседі.
Өнеркәсіп
Тоқсан жылдардың басында алтын бағасының төмендеуіне байланысты, жергілікті экономиканы қолдаудың тағы бір жолы ретінде өңдеу өнеркәсібі дамытылды. Тау-кен өндірісіне арналған ауыр техниканы Voorspoed аймағында кездестіруге болады. Вельком қаласында инженерлік және механикалық жөндеу сияқты, жақсы дамыған түрлі техникалық қызметтер мен қызмет көрсету салалары бар. Вельком болат, ағаш, сүт өнімдері және сиыр еті сияқты тауарлар шығарады. Сонымен қатар, қалада Coca Cola және Оңтүстік Африка сыра зауыттары сияқты бірнеше ірі өнеркәсіп кәсіпорындары орналасқан.
Ауыл шаруашылығы
Ауданның солтүстік-батыс бөлігіндегі жоғары жер асты суы деңгейі оны жүгері өндірісі үшін өте ыңғайлы етеді және бұл аймақ жүгері өндіретін маңызды өңір болып қалуы керек. Ауданның көп бөлігі егіс шаруашылығына жарамсыз, орташа мүмкіндікке ие жайылымдық жерлермен және маргиналды егістік жерлермен жабылған. Велком аймағы Оңтүстік Африканың үш провинциясына созылған Жүгері үшбұрышының бір бөлігін құрайды. Бұл аймақ күнбағыс, құс және сиыр етінің ірі өндірушісі болып табылады.
Мотор спорты
Велкомның ең танымал спорттық нысаны – 1999 жылы Велком мен Одендаальсрус қалалары арасында ашылған, миллиондаған ранд тұратын Факиса автотрассасы. Факиса автотрассасы халықаралық стандартқа сай, көп мақсатты автоспорт кешені. Трассада 4,24 км жол трассасы және АҚШ-тың Невада штатындағы Лас-Вегас моторлы трегіне ұқсас 2,4 км көлбеулі овалды трасса бар. 1968 жылы, сол кездегі ОАР регби федерациясының президенті, марқұм доктор Дэни Крейвен Оңтүстік Африканың ауылдық аймақтарына регби ойынын тарату мақсатымен құрылған кезде, Велком Солтүстік Еркін штат деп аталған төрт жаңа провинцияның бірі болды.
Ұшу
Сонымен қатар, "Welkom" әуежайы ұлттық және халықаралық деңгейдегі планерлік чемпионаттарды өткізу үшін үнемі қолданылады.
Білім
Велком қалыптасқан білім беру жүйесіне ие, кейбір мектептер 60 жылдығын тойлап өткен. Атақты мектептердің арасында:
Жол
Велком солтүстік-шығыста R730 және R34 тас жолдары арқылы Кронстад қаласымен байланысты. Одан әрі, ол оңтүстікте Брандфорт және Блумфонтейнмен, ал солтүстікте Ботавилл және Клерксдорппен R30 тас жолы арқылы жалғасады. Велком оңтүстік-батыста R710 тас жолымен Бултфонтейнмен, ал оңтүстік-шығыста R73 тас жолымен Вирджиния және Винбургпен байланысты.
Темір жол
Ханненменнен Йоханнесбург – Блумфонтейн бағытындағы негізгі тауарлық теміржол байланысы бар. Сол жерден пойыздар Йоханнесбург пен Кейптаунға қатынайды.
Ауа
Велком шағын әуежайда қызмет көрсетеді. Тұрақты рейстер жоқ.