Кіріспе

Карина шоқжұлдызындағы биполярлы эмиссиялық тұмандық. Гомункулдың ішінде Кіші Гомункул бар, ал оның ішінде жұлдыздық желдерден соққан материалдың қабығы – «Гомункул Сәбиі» деп аталады. 1944 және 1945 жылдарғы бақылаулар шамамен 5 ені мен 10 ұзындығындағы сопақтау тұмандықты көрсетті. Ол 19 ғасырдың ортасында болған жарылыстан пайда болғанға сәйкес келетін жылдамдықпен кеңейіп жатыр деп өлшенді. Сол кезде тұмандықтың пішіні солтүстік-батысқа қарай бір үлкен ісік және оңтүстік-шығысқа қарай екі кішірек сопақтаумен орталықта дөңгеленген болып көрінді, бұл Гомункул деп сипатталды. Шамамен сол уақытта жасалған басқа бақылаулар үлкен, көңілсіз жасыл тұмандылықтың ортасындағы күшті қызғылт сары аймақты сипаттады. Бір мақалада ол «қызыл қақпақ сақал» сияқты көрінеді деп айтылған.

Пішіні

Гомункул екі бөліктен тұрады, олар Жерден көрінетін бағытына байланысты солтүстік-батыс (NW) және оңтүстік-шығыс (SE) деп аталады. Әрқайсысының ені шамамен 7 бірлік, ал ұзындығы 5 бірлік. Сонымен қатар, кейбір толқын ұзындықтарындағы терең суреттерде әлсіз көрінетін материалдың экваторлық жиегі бар. Бөліктердің көп бөлігі қуыс, материал полюстерге қарай күшті шоғырланған. Биполярлы тұмандық бұрышталған, сондықтан NW бөлігі SE бөлігінен Жерден алшақ орналасқан. Тұмандықтың барлығы кеңейіп жатыр, сондықтан SE бөлігі көккөк түске қарай ығысады, ал NW бөлігі орталық көзден қарағанда қызыл түске қарай ығысады. Бөліктер Гомункул тұмандығының көп бөлігін, салыстырмалы түрде жұқа қабықшаларда, полюстерге қарай шоғырланған күйде қамтиды. Қабықшалар екі құрамдас бөліктен тұрады: ішкі жылы аймақ және сыртқы, көлемді салқын қабық. Қабықшалар тегіс және жұқа, бұл олардың бес жыл ішінде шығарылғанын көрсетеді, бірақ қабықшалардың ішінде қалыңрақ шаңның жолақтары байқалады. Әр бөліктің полюстік "тесігі" бар, бірақ бұл бөліктің қабығындағы нақты бос орын ма, әлде терең ойыс па белгісіз. Әр полюстік тесіктің айналасында "қазан" орналасқан. Қазандар бөліктер осіне ортасталған жартылай шеңберлер түрінде көрінеді, бірақ толық шеңберлерді құрай алады. Бөліктерде басқа да кішігірім, симметриялық ойыстар мен іспеттер бар, олар әр бөлікте бірдей белгілерге ие. Бұларға 10° ендікте орналасқан жалпақ іспеттер (суреттемеде "Іспеттер" деп белгіленген), әр бөлікте біреуі, сондай-ақ экваторлық жиектің жанындағы басқа кіші іспеттер кіреді. Тұмандықтың массасын тікелей анықтау мүмкін емес. Дегенмен, шаңның мөлшерін өте дәл өлшеуге болады және газ бен шаң арақатынасының бағалауларын пайдаланып, жалпы массаны есептеуге болады. Жалпы шаң массасы есептелді, бұл Гомункулдың ішінде газдың дейін болуына алып келеді. Шамамен сондай мөлшерде материал сыртқы шығарылымдарда анықталды, ол бұрын пайда болған, бірақ соңғы мың жыл ішінде қалыптасқан. Ескі есептеулер бойынша консенсус бағалаулары құрады.

Астық тұқымдас бөліктер

Ертедегі түйіршік интерферометриясы Хомункулдың орталық аймағында бастапқыда А1, А2, А3 және А4 деп белгіленген төрт нүктелік көздер бар екенін көрсетті. Кейіннен бұл төрт түйіршік нысаны А, В, С және D деп аталды. Жоғары ажыратымдылықтағы зерттеулер көрсеткендей, ең жарқын көз А ғана нағыз жұлдыз екен, ал қалған үшеуі – шағын тұмандық жиырылымдары. Үш Вейгельттің бұлттары негізінен Эта Карина жұлдыздарынан тікелей шағылысқан жарықта көрінеді. Бұл бұлттар жұлдыздық жүйенің экваторлық жазықтығына жақын орналасқан деп саналады, бірақ олардың пайда болуы әлі анық емес. Олардың жылдамдығы өлшенді, бірақ қателік шегінде олар 1890 жылғы жарылыс немесе 1941 жылғы оқиға кезінде пайда болған болуы мүмкін. Құрлымды күшті жұлдыздық желдердің әсерінен олардың баяу қозғалысының үдеуі одан әрі қиындатады.

Спектр

Хомункулдың спектрі күрделі, электромагниттік спектрдің толқын ұзындықтарындағы шағылысқан, жылулық және сәуле шығару компоненттерінен тұрады. Басым ерекшелігі – ішкі жұлдыздардың қыздырған шаңынан туындаған қара дене сәулеленуі. Мұның үстіне, жұлдыздардың өзінен шыққан жарық, негізінен тұмандықтың тығыз бөліктерінен шағылысып, эмиссияда күшті визуалды және Көккөк сәулелік сызықтарды көрсетеді. Сонымен қатар, иондалған газдың баяу жылдамдықпен қозғалатын материалмен соқтығысуынан немесе жұлдыздардың жоғары энергиялы электромагниттік сәулеленуімен қозуынан пайда болатын эмиссиялық сызықтар да бар. Ионданудың сәулеленуі планеталық тұмандыққа ұқсас, бірақ орталық жұлдыздардың төмен температурасының салдарынан иондану деңгейі төмендеу. Ең күшті сызықтар – [Fe ii] және [N ii], жұлдыздардың жұлдыздық желдеріне ұқсас, бірақ профильдері тар.

Қашықтық

Гомункул мен Эта Карина Тромплер 16 және Карина тұмандығы сияқты шамамен бірдей қашықтықта орналасқан деп есептеледі, бірақ бұл нысандардың қашықтығы аса дәл белгісіз. Оның орнына, Гомункул тұмандығының өзінің кеңеюін өлшеу арқылы қашықтығын есептеуге болады. Гомункул жамбасының жұқа қабығындағы нақты орналасқан жерлердің жылдамдығын, егер жамбастар симметриялы болса, сол нүктедегі спектрлік сызықтардың Доплер эффектісін пайдалана отырып өлшеуге болады. Спектрде екі түрлі Доплер эффектісі байқалады: бірі тікелей шығарылатын сызықтар үшін, екіншісі Эта Карина А-дан шағылысқан сызықтар үшін. Тікелей сызықтың Доплер эффектісі қабықтың көру сызығына проекцияланған кеңею жылдамдығын көрсетеді. Эта Каринаның Ұлы Жарылысынан пайда болды және кеңею жылдамдығы тұрақты деп есептесек, бұл қабықтың орталық жұлдыздан көзге көрінетін сызық бойымен проекцияланған сызықтық қашықтығын береді. Шағылысқан сызықтың Доплер эффектісінің жылдамдығы мен тікелей сызықтың жылдамдығы арасындағы айырмашылық, Ұлы Жарылыстан бері кеңею жылдамдығы тұрақты болжамымен, қабықтың орталық жұлдыздан қашықтығын анықтайды. Гомункул спектрін орталық жұлдыздан белгілі бір бұрыштық қашықтықта бақылау, сол нүктенің орталық жұлдыздан нақты сызықтық қашықтығын көрсетеді, бұл қашықтықты анықтайды. Осы әдіспен алынған мәндер шамамен 2,3-ке жуық, қателік маржасы 100-ге жуық. Сол есептеулер Гомункул осінің көру сызығына қатысты бұрылуын да анықтайды. Бұл 41° немесе аспан жазықтығына қатысты 49° болып шығады, яғни ол "бетке қарай" қарағаннан гөрі "жаққа қарай" қарағанға жақын.