Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Супермассивті қара тесік бар белсенді галактикалық ядро
Active galactic nucleus containing a supermassive black hole
Квазар ( /k//w//eɪ//z//ɑːr/ KWAYzar) – өте жарық белсенді галактикалық ядро (AGN). Ол кейде квази жұлдыздық нысан деп те аталады, аббревиатурасы QSO. AGN-нен шығатын сәулелену газды аккрециялық дискімен қоршалған, миллиондағаннан он миллиардтаған күн массасына дейінгі массасы бар супермассивті қара тесік арқылы қамтамасыз етіледі. Дискідегі газ қара тесікке құлай келіп қызады және электромагниттік сәуле түрінде энергия бөліп шығарады. Квазарлардың сәулелену энергиясы зор; ең қуатты квазарлардың жарықтығы Құс жолы сияқты галактикадан мыңдаған есе артық. Квазарлар көбінесе AGN-нің жалпы санатының кіші класы ретінде жіктеледі. Квазарлардың қызыл жылжуы космологиялық текті. "Квазижұлдыздық [жұлдыз тәрізді] радио көзі" деген сөздің қысқартылуы ретінде пайда болған квазар термині, өйткені олар алғаш рет 1950 жылдары белгісіз физикалық шығу тегі бар радио толқындарының көздері ретінде анықталды және көрінетін толқын ұзындығындағы фотосуреттерде әлсіз, жұлдыз тәрізді нүктелерге ұқсады. Квазарлардың жоғары ажыратымдылықтағы суреттері, әсіресе Хаббл ғарыш телескопынан алынғандары, квазарлар галактикалардың орталықтарында орналасқанын және кейбір қабылдаушы галактикалардың күшті өзара әрекеттесетінін немесе бірігетінін көрсетті. Басқа AGN санаты сияқты, квазардың байқалатын қасиеттері қара тесіктің массасы, газдың аккреция жылдамдығы, аккрециялық дискінің байқаушыға қатысты бағыты, сондай-ақ газ және шаңмен жасыру дәрежесі сияқты көптеген факторларға байланысты. Спектроскопиялық қызыл жылжу арқылы шамамен миллион квазар анықталды, ал фотометриялық каталогтарда 2-3 миллионға жуық анықталды. Ең жақын квазар Жерден 600 миллион жарық жылы қашықтықта орналасқан. Ең алыстағы квазар туралы жазбалар үздіксіз жаңарып отырады. 2017 жылы квазар ULAS J1342+0928 z = 7.54 қызыл жылжуда анықталды. Бұл 800 миллион күн массасы бар квазардың жарығы ғалам 690 миллион жыл болған кезде шыққан. 2020 жылы Pōniuāʻena квазары Ұлы жарылыстан кейін 700 миллион жыл өткен соң анықталды, оның массасы Күн массасынан 1,5 миллиард есе көп деп есептелді. 2021 жылдың басында 1,6 миллиард күн массасы бар қара тесігі бар QSO J0313–1806 квазары z = 7.64 көрсеткішімен, Ұлы жарылыстан кейін 670 миллион жыл өткенде тіркелді. Квазарларды іздеу зерттеулері квазарлық белсенділіктердің алыс өткенде жиі кездесетінін көрсетті; ең жоғары нүктесі шамамен 10 миллиард жыл бұрын болған. Көптеген квазарлардың шоғырлануы үлкен квазар топтары деп аталады және байқалатын топтар масса таралуын жақсы көрсететін болса, ғаламдағы ең үлкен белгілі құрылымдардың бірін құрауы мүмкін.
A quasar ('/k//w//eɪ//z//ɑːr/ KWAYzar) is an extremely luminous active galactic nucleus (AGN). It is sometimes known as a quasi stellar object, abbreviated QSO. The emission from an AGN is powered by a supermassive black hole with a mass ranging from millions to tens of billions of solar masses, surrounded by a gaseous accretion disc. Gas in the disc falling towards the black hole heats up and releases energy in the form of electromagnetic radiation. The radiant energy of quasars is enormous; the most powerful quasars have luminosities thousands of times greater than that of a galaxy such as the Milky Way. Quasars are usually categorized as a subclass of the more general category of AGN. The redshifts of quasars are of cosmological origin. The term quasar originated as a contraction of "quasi stellar [star like] radio source"—because they were first identified during the 1950s as sources of radio wave emission of unknown physical origin—and when identified in photographic images at visible wavelengths, they resembled faint, star like points of light. High resolution images of quasars, particularly from the Hubble Space Telescope, have shown that quasars occur in the centers of galaxies, and that some host galaxies are strongly interacting or merging galaxies. As with other categories of AGN, the observed properties of a quasar depend on many factors, including the mass of the black hole, the rate of gas accretion, the orientation of the accretion disc relative to the observer, the presence or absence of a jet, and the degree of obscuration by gas and dust within the host galaxy. About a million quasars have been identified with reliable spectroscopic redshifts, and between 2 3 million identified in photometric catalogs. The nearest known quasar is about 600 million light years from Earth. The record for the most distant known quasar continues to change. In 2017, quasar ULAS J1342+0928 was detected at redshift z = 7.54. Light observed from this 800 million solar mass quasar was emitted when the universe was only 690 million years old. In 2020, quasar Pōniuāʻena was detected from a time only 700 million years after the Big Bang, and with an estimated mass of 1.5 billion times the mass of the Sun. In early 2021, the quasar QSO J0313–1806, with a 1.6 billion solar mass black hole, was reported at z = 7.64, 670 million years after the Big Bang. Quasar discovery surveys have shown that quasar activity was more common in the distant past; the peak epoch was approximately 10 billion years ago. Concentrations of multiple quasars are known as large quasar groups and may constitute some of the largest known structures in the universe if the observed groups are good tracers of mass distribution.
Өмірбаян
1917 және 1922 жылдар аралығында Хебер Дост Кертистің, Эрнст Опиктің және басқалардың жұмыстары арқасында астрономдар көрген кейбір нысандар ("тумандықтар") іс жүзінде Самағал тәрізді алыс галактикалар екені анық болды. Бірақ 1950 жылдары радиоастрономия басталғанда, ғалымдар галактикалардың арасында аз ғана аномалиялық нысандарды анықтады. Бұл нысандар көптеген жиіліктегі сәулеленудің көп мөлшерін шығарып тұрды, бірақ олардың көзі оптикалық түрде табылмады, немесе кейбір жағдайларда тек алыстағы жұлдызға ұқсас әлсіз, нүктелік нысан ғана көрінді. Бұл нысандардың құрамындағы химиялық элементтерді анықтайтын спектрлік сызықтары да өте ерекше және түсіндіруге келмейтін болды. Олардың кейбіреулері оптикалық диапазонда өте жылдам өздерінің жарықтылығын өзгертті, ал рентгендік диапазонда одан да жылдам өзгерді, бұл олардың мөлшеріне шектеу қойды, шамасы Күн жүйесінен артық емес. Бұл өте жоғары қуат тығыздығын көрсетеді. Осы нысандардың қандай болуы мүмкін екендігі туралы көп пікірталас болды. Олар "квазижұлдыздық [яғни жұлдызға ұқсас] радио көздері" немесе "квазижұлдыздық нысандар" (QSO) деп сипатталды, бұл атау олардың табиғатының белгісіздігін көрсетеді, және кейіннен "квазар" деп қысқартылды.
Between 1917 and 1922, it became clear from work by Heber Doust Curtis, Ernst Öpik and others that some objects ("nebulae") seen by astronomers were in fact distant galaxies like the Milky Way. But when radio astronomy began in the 1950s, astronomers detected, among the galaxies, a small number of anomalous objects with properties that defied explanation. The objects emitted large amounts of radiation of many frequencies, but no source could be located optically, or in some cases only a faint and point like object somewhat like a distant star. The spectral lines of these objects, which identify the chemical elements of which the object is composed, were also extremely strange and defied explanation. Some of them changed their luminosity very rapidly in the optical range and even more rapidly in the X ray range, suggesting an upper limit on their size, perhaps no larger than the Solar System. This implies an extremely high power density. Considerable discussion took place over what these objects might be. They were described as "quasi stellar [meaning: star like] radio sources", or "quasi stellar objects" (QSOs), a name which reflected their unknown nature, and this became shortened to "quasar".
Алғашқы байқаулар (1960-шы жылдар және одан бұрынғы)
Алғашқы квазарлар (3C 48 және 3C 273) 1950 жылдардың соңында барлық аспан радио зерттеулерінде радио көздері ретінде табылды. Олар алғаш рет көзге көрінетін сәйкес объектісіз радио көздері ретінде анықталды. Кішкентай телескоптар мен Ловелл телескобын интерферометр ретінде пайдалану арқылы олардың бұрыштық өлшемі өте кішкентай екені көрсетілді. 1960 жылы осы нысандардың жүздегені тіркеліп, үшінші Кембридж каталогында жарияланды, ал астрономдар олардың оптикалық аналогтарын іздеді. 1963 жылы Аллан Сандейдж және Томас А. Мэтьюс 3C 48 радио көзін оптикалық объектімен нақты сәйкестендірді. Астрономдар радио көзінің орнында әлсіз көк түсті жұлдызды байқап, оның спектрін алды, ол көптеген белгісіз кең жолақты эмиссиялық сызықтарды қамтыды. Аномальды спектр түсіндіруге келмейтін. Британдық-австралиялық астроном Джон Болтон квазарларды ертедегі көптеген байқауларды жасады, соның ішінде 1962 жылғы маңызды жаңалықты. Тағы бір радио көзі, 3C 273, Айдың бес рет тұтылуына ұшырайды деп болжанды. Сирил Хазард пен Джон Болтонның Parkes радиотелескобын пайдалана отырып, тұтылулардың бірінде жасаған өлшемдері Мартен Шмидтге радио көзінің көзге көрінетін аналогын табуға және Паломар тауындағы Хейл телескобын пайдалана отырып, оптикалық спектр алуға мүмкіндік берді. Бұл спектрде сол таңғажайып эмиссиялық сызықтар байқалды. Шмидт бұл сызықтардың сутегінің 15,8%-ға қызыл жылжуға ұшыраған қарапайым спектрлік сызықтары болуы мүмкін екенін көрсетті, сол кезде бұл жоғары қызыл жылжу (тек бірнеше әлсіз галактикалар ғана одан да жоғары қызыл жылжумен белгілі болды). Егер бұл "жұлдыздың" физикалық қозғалысынан туындаса, онда 3C 273 шамамен 47 000 км/с жылдамдықпен алыстап бара жатқан болар еді, бұл кез келген белгілі жұлдыздың жылдамдығынан әлдеқайда жоғары және түсіндіруге келмейтін. 3C 273 радиоэмиссиясының үлкен көлемін түсіндіруге осылайша жоғары жылдамдық та көмектеспейді. Егер қызыл жылжу космологиялық болса (қазір дұрыс екені белгілі), онда үлкен қашықтық 3C 273 кез келген галактикадан әлдеқайда жарық, бірақ әлдеқайда ықшам екенін білдіреді. Сондай-ақ, 3C 273 1900 жылдарға дейінгі архивтік фотосуреттерде де анықтауға болатындығы анықталды; ол жылдық уақыт шкалаларында өзгеретін, яғни жарықтың маңызды бөлігі галактикамен салыстырғанда өте кішкентай, 1 жарық жылынан кем аймақтан шығатынын көрсетеді. Көптеген сұрақтар туғызғанмен, Шмидттың ашылуы квазарларды байқауды тез өзгертті. Шмидт, Гринштейн және Оке 3C 48-дің ерекше спектрін сутегі мен магнийдің 37%-ға қызыл жылжуға ұшырағанын тез анықтады. Көп ұзамай 1964 жылы тағы екі квазардың спектрі және 1965 жылы тағы бес квазардың спектрі де өте жоғары қызыл жылжуға ұшыраған қарапайым жарық ретінде расталды. Байқаулар мен қызыл жылжулар күмән тудырмаса да, олардың дұрыс түсіндірілуі қатты талқыланды, ал Болтонның квазарлардан байқалған сәулелену қашықтықтағы өте жоғары қызыл жылжулы көздерден келген қарапайым спектрлік сызықтар екендігі туралы ұсынысы сол кезде кеңінен қабылданбады.
The first quasars (3C 48 and 3C 273) were discovered in the late 1950s, as radio sources in all sky radio surveys. They were first noted as radio sources with no corresponding visible object. Using small telescopes and the Lovell Telescope as an interferometer, they were shown to have a very small angular size. By 1960, hundreds of these objects had been recorded and published in the Third Cambridge Catalogue while astronomers scanned the skies for their optical counterparts. In 1963, a definite identification of the radio source 3C 48 with an optical object was published by Allan Sandage and Thomas A. Matthews. Astronomers had detected what appeared to be a faint blue star at the location of the radio source and obtained its spectrum, which contained many unknown broad emission lines. The anomalous spectrum defied interpretation. British Australian astronomer John Bolton made many early observations of quasars, including a breakthrough in 1962. Another radio source, 3C 273, was predicted to undergo five occultations by the Moon. Measurements taken by Cyril Hazard and John Bolton during one of the occultations using the Parkes Radio Telescope allowed Maarten Schmidt to find a visible counterpart to the radio source and obtain an optical spectrum using the Hale Telescope on Mount Palomar. This spectrum revealed the same strange emission lines. Schmidt was able to demonstrate that these were likely to be the ordinary spectral lines of hydrogen redshifted by 15.8%, at the time, a high redshift (with only a handful of much fainter galaxies known with higher redshift). If this was due to the physical motion of the "star", then 3C 273 was receding at an enormous velocity, around 47,000, far beyond the speed of any known star and defying any obvious explanation. Nor would an extreme velocity help to explain 3C 273's huge radio emissions. If the redshift was cosmological (now known to be correct), the large distance implied that 3C 273 was far more luminous than any galaxy, but much more compact. Also, 3C 273 was bright enough to detect on archival photographs dating back to the 1900s; it was found to be variable on yearly timescales, implying that a substantial fraction of the light was emitted from a region less than 1 light year in size, tiny compared to a galaxy. Although it raised many questions, Schmidt's discovery quickly revolutionized quasar observation. The strange spectrum of 3C 48 was quickly identified by Schmidt, Greenstein and Oke as hydrogen and magnesium redshifted by 37%. Shortly afterwards, two more quasar spectra in 1964 and five more in 1965 were also confirmed as ordinary light that had been redshifted to an extreme degree. While the observations and redshifts themselves were not doubted, their correct interpretation was heavily debated, and Bolton's suggestion that the radiation detected from quasars were ordinary spectral lines from distant highly redshifted sources with extreme velocity was not widely accepted at the time.
Физикалық түсініктің дамуы (1960-шы жылдар)
Қызылға шашылудың шектен тыс болуы үлкен қашықтық пен жылдамдыққа нұсқауы мүмкін, бірақ бұл шектен тыс массаның немесе табиғаттың басқа белгісіз заңдарының салдары болуы да мүмкін. Үлкен жылдамдық пен қашықтық зор қуат шығылымен де байланысты, бірақ оның түсіндірмесі табылмады. Кішкентай мөлшері интерферометрия және квазардың жалпы қуат шығылының өзгеру жылдамдығын бақылау арқылы, сондай-ақ тіпті ең қуатты көрінетін жарық телескоптарында оларды әлсіз жұлдыздар сияқты ғана көру мүмкін болмауы арқылы расталды. Бірақ егер олар кеңістікте кішкентай және алыс болса, олардың қуат шығылы өте зор болып, түсіндіру қиынға түсер еді. Сол сияқты, егер олар өте кішкентай және осы галактикаға жақын болса, олардың көрінетін қуат шығылын түсіндіру оңай болар еді, бірақ олардың қызылға шашылуын және ғаламның фонында байқалатын қозғалыстың болмауын түсіндіру қиын болар еді. Шмидт қызылға шашылудың Хаббл заңында жазылғандай, ғаламның кеңеюімен де байланысты екенін атап өтті. Егер өлшенген қызылға шашылу кеңеюдің нәтижесі болса, онда бұл өте алыс объектілердің ерекше жоғары жарықтылығы мен қуаттылығын көрсететін түсіндірмеге қолдау көрсетер еді, бұл бүгінгі күнге дейін көрілген кез келген объектіден асып түсер еді. Бұл шектен тыс жарықтылық үлкен радио сигналын да түсіндірер еді. Шмидт 3C 273 бұл галактиканың ішінде (немесе оған жақын) шамамен 10 км диаметріндегі жеке жұлдыз немесе алыс белсенді галактикалық ядро болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Ол алыстағы және өте қуатты объектінің дұрыс болуы ықтимал деп мәлімдеді. Шмидттың жоғары қызылға шашылуды түсіндіруі сол кезде кеңінен қабылданбады. Ең бастысы, егер бұл объектілер алыс болса, олардың сәулеленуіне қажетті энергияның мөлшері өте зор еді. 1960 жылдары ешқандай жалпыға қабылданған механизм мұны түсіндіре алмады. Қазіргі таңда қабылданған түсіндірме, аккрециялық дискідегі материяның супермассивті қара тесікке түсуі, тек 1964 жылы Эдвин Э. Сальпетер мен Яков Зельдович ұсынған, тіпті содан кейін де көптеген астрономдар оны қабылдамады, өйткені сол кезде қара тесіктердің болуы теориялық деп есептелді. 1960 және 1970 жылдары әрқайсысының өз проблемалары бар әртүрлі түсіндірмелер ұсынылды. Квазарлардың жақын жерде орналасқан объектілер екені және олардың қызылға шашылуы кеңістіктің кеңеюіне емес, терең гравитациялық ұңғымадан қашып шыққан жарыққа байланысты екені айтылды. Бұл үшін үлкен массасы бар объекті қажет, бұл сондай-ақ жоғары жарықтылықты түсіндірер еді. Алайда, өлшенген қызылға шашылуды тудыратын жеткілікті массасы бар жұлдыз тұрақсыз болып, Хаяши шегінен асып кетер еді. Квазарлар сондай-ақ бұрын тек тығыздығы төмен ыстық газды тұмандықтарда ғана көрінетін тыйым салынған спектрлік эмиссия сызықтарын көрсетті, олар байқалған қуатты өндіруге және терең гравитациялық ұңғымаға сәйкес келу үшін тым диффузиялық болар еді. Сондай-ақ, космологиялық жағынан алыс квазарлар туралы идеяға қатысты үлкен алаңдаушылық болды. Оларға қарсы бір дәлел - олардың энергиясы белгілі энергияны түрлендіру процестерінен, соның ішінде ядролық синтезден әлдеқайда көп энергияны білдіретіндігі. Квазарлар ғарыш аймақтарының осыған ұқсас белгісіз түрлерінде антиматерияның бұрын-соңды белгісіз тұрақты түрінен жасалғанын және бұл олардың жарықтығын түсіндіре алады деген болжамдар болды. Басқалар квазарлар құрт ойығының ақ тесігі немесе көптеген суперноваялардың тізбекті реакциясы деп болжады. Ақырында, шамамен 1970 жылдан бастап көптеген дәлелдер (оның ішінде алғашқы рентгендік ғарыш обсерваториялары, қара тесіктер туралы білім және космологияның заманауи модельдері) квазарлардың қызылға шашылуының шынайы екенін және ғаламның кеңеюіне байланысты екенін, квазарлардың Шмидт пен басқа да астрономдар ұсынғандай күшті және алыс екенін және олардың энергия көзі - бұл супермассивті қара тесікке құлаған аккрециялық дискінің материясы екенін көрсетті. Бұған квазарлар қоныстайтын галактикаларды оптикалық және рентген сәулелерімен қараудың маңызды дәлелдері, түрлі спектрлік аномалияларды түсіндіретін "аралық" сіңіру сызықтарын табу, гравитациялық линзалаудан алынған байқаулар, 1971 жылы Ганнның квазарларды қамтитын галактикалар квазарлар сияқты қызылға шашылуды көрсеткенін және 1973 жылы Кристианның көптеген квазарлардың "бұлыңғыр" қоршаған ортасы аз жарық қоныстайтын галактикамен сәйкес келетінін табуы кірді. Бұл модель көптеген немесе тіпті көпшілік галактикаларда орталықта үлкен қара тесік бар екенін көрсететін басқа бақылаулармен де сәйкес келеді. Бұл квазарлар ерте ғаламда көбірек кездесетінін де түсіндіреді: квазар аккрециялық дискінен материяны тартып алатын кезде, жақын маңайда материя азайған кезде және энергия өндірісі төмендеген немесе тоқтаған кезде, квазар қарапайым галактикаға айналады. Аккрециялық дискідегі энергия өндірісінің механизмі 1970 жылдары толыққанды модельденді, сондай-ақ қара тесіктер тікелей анықталды (оның ішінде супермассивті қара тесіктердің осы және көптеген басқа галактикалардың орталықтарында табылғаны), бұл квазарлардың алыс объектілердің нәтижесі болуына қатысты алаңдаушылықты жойды немесе тиісті механизмнің табиғатта бар екенін растау мүмкін болмады. 1987 жылға қарай бұл квазарлардың дұрыс түсіндірмесі екені "жалпы қабылданды".
An extreme redshift could imply great distance and velocity but could also be due to extreme mass or perhaps some other unknown laws of nature. Extreme velocity and distance would also imply immense power output, which lacked explanation. The small sizes were confirmed by interferometry and by observing the speed with which the quasar as a whole varied in output, and by their inability to be seen in even the most powerful visible light telescopes as anything more than faint starlike points of light. But if they were small and far away in space, their power output would have to be immense and difficult to explain. Equally, if they were very small and much closer to this galaxy, it would be easy to explain their apparent power output, but less easy to explain their redshifts and lack of detectable movement against the background of the universe. Schmidt noted that redshift is also associated with the expansion of the universe, as codified in Hubble's law. If the measured redshift was due to expansion, then this would support an interpretation of very distant objects with extraordinarily high luminosity and power output, far beyond any object seen to date. This extreme luminosity would also explain the large radio signal. Schmidt concluded that 3C 273 could either be an individual star around 10 km wide within (or near to) this galaxy, or a distant active galactic nucleus. He stated that a distant and extremely powerful object seemed more likely to be correct. Schmidt's explanation for the high redshift was not widely accepted at the time. A major concern was the enormous amount of energy these objects would have to be radiating, if they were distant. In the 1960s no commonly accepted mechanism could account for this. The currently accepted explanation, that it is due to matter in an accretion disc falling into a supermassive black hole, was only suggested in 1964 by Edwin E. Salpeter and Yakov Zeldovich, and even then it was rejected by many astronomers, as at this time the existence of black holes at all was widely seen as theoretical. Various explanations were proposed during the 1960s and 1970s, each with their own problems. It was suggested that quasars were nearby objects, and that their redshift was not due to the expansion of space but rather to light escaping a deep gravitational well. This would require a massive object, which would also explain the high luminosities. However, a star of sufficient mass to produce the measured redshift would be unstable and in excess of the Hayashi limit. Quasars also show forbidden spectral emission lines, previously only seen in hot gaseous nebulae of low density, which would be too diffuse to both generate the observed power and fit within a deep gravitational well. There were also serious concerns regarding the idea of cosmologically distant quasars. One strong argument against them was that they implied energies that were far in excess of known energy conversion processes, including nuclear fusion. There were suggestions that quasars were made of some hitherto unknown stable form of antimatter in similarly unknown types of region of space, and that this might account for their brightness. Others speculated that quasars were a white hole end of a wormhole, or a chain reaction of numerous supernovae. Eventually, starting from about the 1970s, many lines of evidence (including the first X ray space observatories, knowledge of black holes and modern models of cosmology) gradually demonstrated that the quasar redshifts are genuine and due to the expansion of space, that quasars are in fact as powerful and as distant as Schmidt and some other astronomers had suggested, and that their energy source is matter from an accretion disc falling onto a supermassive black hole. This included crucial evidence from optical and X ray viewing of quasar host galaxies, finding of "intervening" absorption lines, which explained various spectral anomalies, observations from gravitational lensing, Gunn's 1971 finding that galaxies containing quasars showed the same redshift as the quasars, and Kristian's 1973 finding that the "fuzzy" surrounding of many quasars was consistent with a less luminous host galaxy. This model also fits well with other observations suggesting that many or even most galaxies have a massive central black hole. It would also explain why quasars are more common in the early universe: as a quasar draws matter from its accretion disc, there comes a point when there is less matter nearby, and energy production falls off or ceases, as the quasar becomes a more ordinary type of galaxy. The accretion disc energy production mechanism was finally modeled in the 1970s, and black holes were also directly detected (including evidence showing that supermassive black holes could be found at the centers of this and many other galaxies), which resolved the concern that quasars were too luminous to be a result of very distant objects or that a suitable mechanism could not be confirmed to exist in nature. By 1987 it was "well accepted" that this was the correct explanation for quasars,]]
Кейіннен барлық квазарлардың күшті радио шығарынысы болмайтыны анықталды; шындығында, олардың шамамен 10% ғана "радиолық шулы" болып табылады. Сондықтан "QSO" (квазижұлдыздық объект) атауы осы объектілерді атау үшін қолданылады ( "квазар" аталысымен қатар), одан әрі "радиолық шулы" және "радиолық тыныш" кластарға бөлінеді. Квазардың табылуы 1960 жылдардағы астрономия саласына үлкен әсер етті, соның ішінде физика мен астрономияны жақындастырды. 1979 жылы Альберт Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясымен болжалданған гравитациялық линза әсері алғаш рет 0957+561 екі квазардың суреттерімен байқау арқылы расталды. 2021 жылдың ақпанында жарияланған зерттеу көрсетті, Гидраға қараған бағытта, кері бағытқа қарағанда көбірек квазарлар бар, бұл Жердің сол бағытта қозғалып жатқанын көрсетеді. Бірақ бұл дипольдің бағыты ғарыштық микротолқынды сәулеленуге қатысты Жердің қозғалысының бағытынан шамамен 28° қашықтықта орналасқан. 2021 жылдың наурызында Оқиға горизонты телескопымен байланысты ғалымдар тобы алғаш рет қара тесіктің поляризациялық негіздегі суретін ұсынды, атап айтқанда, шамамен 55 миллион жарық жылы қашықтықтағы Virgo шоқжұлдызында орналасқан эллипстік галактиканың ортасындағы Messier 87 қара тесігін, квазарлардың пайда болуына себеп болатын күштерді ашты.
Later it was found that not all quasars have strong radio emission; in fact only about 10% are "radio loud". Hence the name "QSO" (quasi stellar object) is used (in addition to "quasar") to refer to these objects, further categorized into the "radio loud" and the "radio quiet" classes. The discovery of the quasar had large implications for the field of astronomy in the 1960s, including drawing physics and astronomy closer together. In 1979, the gravitational lens effect predicted by Albert Einstein's general theory of relativity was confirmed observationally for the first time with images of the double quasar 0957+561. A study published in February 2021 showed that there are more quasars in one direction (towards Hydra) than in the opposite direction, seemingly indicating that the Earth is moving in that direction. But the direction of this dipole is about 28° away from the direction of the Earth's motion relative to the cosmic microwave background radiation. In March 2021, a collaboration of scientists, related to the Event Horizon Telescope, presented, for the first time, a polarized based image of a black hole, specifically the black hole at the center of Messier 87, an elliptical galaxy approximately 55 million light years away in the constellation Virgo, revealing the forces giving rise to quasars.
Қазіргі түсінік
Қазір квазарлардың алыс, бірақ өте жарық нысандар екені белгілі, сондықтан Жерге жететін кез келген жарық ғаламның кеңеюіне байланысты қызылға қарай ығысады. Квазарлар белсенді галактикалардың орталықтарында орналасады және ғаламдағы ең жарық, қуатты және энергетикалық нысандардың қатарына жатады, 200–400 миллиард жұлдызды қамтитын Күн жолынан мың есе көп энергия шығарады. Бұл сәулелену, кейбір квазарлар радиоэмиссия мен гамма сәулелерінің күшті көздері болатын, рентген сәулелерінен бастап алыс инфрақызылға дейінгі, ультракөк сәулелік спектрдегі ең жоғары нүктеге дейін электр магниттік спектрде біркелкі таралады. Жердегі телескоптар мен Хаббл ғарыш телескопының жоғары ажыратымдылықтағы суреттері арқасында кейбір жағдайларда квазарларды қоршаған "тұс галактикалар" анықталды. Бұл галактикалар әдетте квазардың күшті жарығына қарсы ерекше техникалар қолданылмаса, көрінбейді. 3C 273 квазарынан басқа көптеген квазарларды кішкентай телескоптармен көру мүмкін емес, өйткені оның орташа шамасы 12,9-ға тең. Квазарлардың қуаты 1964 жылы Эдвин Салпетер мен Яков Зельдович ұсынғандай, алыстағы галактикалардың ядроларындағы аса зор қара тесіктерге материалдың түсуі арқылы қамтамасыз етіледі және көптеген жағдайларда расталды. Квазарлардың зор жарықтығы орталық аса зор қара тесіктің аккрециялық дискінен туындайды, ол объектінің массасының 5,7%-дан 32%-ға дейін энергияға айналдыра алады, ал Күн сияқты жұлдыздардағы энергия өндірісіне үстемдік ететін p–p тізбектік ядролық синтез процесі үшін бұл көрсеткіш тек 0,7%-қа тең. Квазарлардағы 10⁵-тен 10⁹ күн массасына дейінгі орталық массалар реверберациялық карталау арқылы өлшенді. Көптеген ондаған жақын орналасқан ірі галактикалар, соның ішінде Күн жолы галактикасы, белсенді орталыққа ие емес және квазарға ұқсас белсенділік танытпайды, олардың ядроларында (галактикалық орталықта) ұқсас аса зор қара тесік бар екені расталды. Осылайша, қазір барлық ірі галактикаларда осындай қара тесіктер бар деп есептеледі, бірақ олардың аз бөлігі ғана орталықтарында дұрыс орбитада жеткілікті мөлшердегі затты белсендіріп, квазар ретінде көрінетін сәулеленуді қамтамасыз етеді. Бұл квазарлардың ерте ғаламда жиі кездесуінің себебін де түсіндіреді, өйткені энергия өндірісі аса зор қара тесік жақын маңдағы барлық газ бен шаңды жұтқанда тоқтатылады. Бұл дегеніміз, көптеген галактикалар, соның ішінде Күн жолы, белсенді кезеңнен өтіп, квазар немесе басқа белсенді галактика класы ретінде пайда болған, бұл қара тесіктің массасына және аккреция жылдамдығына байланысты, ал қазір олардың орталық қара тесіктеріне энергия беруге қоректік заттар жетіспегендіктен тынышталған. Қара тесікке түсетін зат тікелей түспейді, бірақ оның айналасында бұрыштық импульс болады, бұл материяның аккрециялық дискіге жиналуына себеп болады. Сондай-ақ, квазарлар екі галактика біріккенде және қара тесік жаңа материя көзімен толыққанда жануы немесе қайта жануы мүмкін. Шын мәнінде, квазар шамамен 3–5 миллиард жылдан кейін Андромеда галактикасы Күн жолы галактикасымен соқтығысқанда пайда болуы мүмкін деген болжам бар. 1980 жылдары квазарлар белсенді галактикалардың нақты бір түрі ретінде жіктелетін біріктірілген модельдер жасалды және көптеген жағдайларда оларды басқа белсенді галактикалардан, мысалы, блазарлар мен радиогалактикалардан ажырататын фактор көру бұрышы ғана екені туралы консенсус қалыптасты. (2017 жылғы мәліметтер бойынша) ең жоғары қызыл ығысу көрсеткішіне ие квазар ULAS J1342+0928 болды, оның қызыл ығысуы 7.54-ке тең, бұл Жерден шамамен 29,36 миллиард жарық жылы қашықтықтағы арақашықтыққа сәйкес келеді (бұл қашықтықтар ғаламның 13,8 миллиард жылдық тарихында жарық жүре алатын қашықтықтан әлдеқайда үлкен, өйткені ғалам кеңейіп жатыр). Қазір көптеген квазарлар галактикалардың соқтығысуынан пайда болатыны белгілі, бұл галактикалардың массасын олардың орталықтарындағы аса зор қара тесіктерге итереді.
It is now known that quasars are distant but extremely luminous objects, so any light that reaches the Earth is redshifted due to the expansion of the universe. Quasars inhabit the centers of active galaxies and are among the most luminous, powerful, and energetic objects known in the universe, emitting up to a thousand times the energy output of the Milky Way, which contains 200–400 billion stars. This radiation is emitted across the electromagnetic spectrum almost uniformly, from X rays to the far infrared with a peak in the ultraviolet optical bands, with some quasars also being strong sources of radio emission and of gamma rays. With high resolution imaging from ground based telescopes and the Hubble Space Telescope, the "host galaxies" surrounding the quasars have been detected in some cases. These galaxies are normally too dim to be seen against the glare of the quasar, except with special techniques. Most quasars, with the exception of 3C 273, whose average apparent magnitude is 12.9, cannot be seen with small telescopes. Quasars are believed—and in many cases confirmed—to be powered by accretion of material into supermassive black holes in the nuclei of distant galaxies, as suggested in 1964 by Edwin Salpeter and Yakov Zeldovich. The huge luminosity of quasars results from the accretion discs of central supermassive black holes, which can convert between 5.7% and 32% of the mass of an object into energy, compared to just 0.7% for the p–p chain nuclear fusion process that dominates the energy production in Sun like stars. Central masses of 105 to 109 solar masses have been measured in quasars by using reverberation mapping. Several dozen nearby large galaxies, including the Milky Way galaxy, that do not have an active center and do not show any activity similar to a quasar, are confirmed to contain a similar supermassive black hole in their nuclei (galactic center). Thus it is now thought that all large galaxies have a black hole of this kind, but only a small fraction have sufficient matter in the right kind of orbit at their center to become active and power radiation in such a way as to be seen as quasars. This also explains why quasars were more common in the early universe, as this energy production ends when the supermassive black hole consumes all of the gas and dust near it. This means that it is possible that most galaxies, including the Milky Way, have gone through an active stage, appearing as a quasar or some other class of active galaxy that depended on the black hole mass and the accretion rate, and are now quiescent because they lack a supply of matter to feed into their central black holes to generate radiation.]] The matter accreting onto the black hole is unlikely to fall directly in, but will have some angular momentum around the black hole, which will cause the matter to collect into an accretion disc. Quasars may also be ignited or re ignited when normal galaxies merge and the black hole is infused with a fresh source of matter. In fact, it has been suggested that a quasar could form when the Andromeda Galaxy collides with the Milky Way galaxy in approximately 3–5 billion years. In the 1980s, unified models were developed in which quasars were classified as a particular kind of active galaxy, and a consensus emerged that in many cases it is simply the viewing angle that distinguishes them from other active galaxies, such as blazars and radio galaxies. The highest redshift quasar known (as of 2017) was ULAS J1342+0928, with a redshift of 7.54, which corresponds to a comoving distance of approximately 29.36 billion light years from Earth (these distances are much larger than the distance light could travel in the universe's 13.8 billion year history because the universe is expanding). It is now understood that many quasars are triggered by the collisions of galaxies, which drives the mass of the galaxies into the supermassive black holes at their centers.
Қасиеттері
2023 жылдың шілде айына қарай 900 000-нан астам квазар табылды. Егер бұл нысан шамамен 33 жарық жылы қашықтықта болса, онда ол аспанда Күндей жарқырайды. Сондықтан, бұл квазардың жарықтығы Күннен 4 триллионға (4) жуық есе, немесе Самағал тәрізді алып галактикалардың жалпы жарығынан 100 есе артық. Бұл қара тесіктер өздерінің қабылдаушы галактикаларындағы жұлдыздардың массасымен бірге, қазіргі таңда толыққанды түсіндірілмеген тәсілмен эволюциялайды. Бір идея бойынша, квазарлар тудыратын ағындар, сәулелену және желдер қабылдаушы галактикада жаңа жұлдыздардың пайда болуын тоқтатады, бұл процесс «кері байланыс» деп аталады. Галактикалар шоғырының ортасындағы кейбір квазарлардағы күшті радиоэмиссияны тудыратын ағындар, осы шоғырлардағы ыстық газдың суынуына және орталық галактикаға құлауына кедергі келтіретін жеткілікті қуатқа ие екені белгілі. Квазарлардың жарықтығы айлар мен сағаттар аралығында өзгереді. Бұл квазарлар энергиясын өте шағын аймақтан шығарады дегенді білдіреді, себебі квазардың әр бөлігі жарықтылықтың өзгеруін үйлестіруге мүмкіндік беретін уақыт аралығында басқа бөліктерімен байланыста болуы керек. Осыған сәйкес, бірнеше апта ішінде өзгеретін квазардың диаметрі бірнеше жарық аптасынан аспауы тиіс. Шағын аймақтан үлкен қуатты шығару үшін жұлдыздарды қуаттандыратын ядролық синтезден әлдеқайда тиімді энергия көзі қажет. Қара тесікке құлау нәтижесінде гравитациялық потенциалдық энергияның сәулеленуге айналуы, массаның 6%-дан 32%-ға дейін энергияға айналуын қамтамасыз етеді, ал Күн сияқты жұлдызда массаның энергияға айналуы 0,7%-қа тең. Темір квазарлары, мысалы IRAS 18508 7815, төмен иондалған темірден (Fe II (бір рет иондалған)) туындаған күшті эмиссиялық сызықтарды көрсетеді.
More than 900000 quasars have been found (as of July 2023), From a distance of about 33 light years, this object would shine in the sky about as brightly as the Sun. This quasar's luminosity is, therefore, about 4 trillion (4) times that of the Sun, or about 100 times that of the total light of giant galaxies like the Milky Way. These black holes co evolve with the mass of stars in their host galaxy in a way not fully understood at present. One idea is that jets, radiation and winds created by the quasars shut down the formation of new stars in the host galaxy, a process called "feedback". The jets that produce strong radio emission in some quasars at the centers of clusters of galaxies are known to have enough power to prevent the hot gas in those clusters from cooling and falling on to the central galaxy. Quasars' luminosities are variable, with time scales that range from months to hours. This means that quasars generate and emit their energy from a very small region, since each part of the quasar would have to be in contact with other parts on such a time scale as to allow the coordination of the luminosity variations. This would mean that a quasar varying on a time scale of a few weeks cannot be larger than a few light weeks across. The emission of large amounts of power from a small region requires a power source far more efficient than the nuclear fusion that powers stars. The conversion of gravitational potential energy to radiation by infalling to a black hole converts between 6% and 32% of the mass to energy, compared to 0.7% for the conversion of mass to energy in a star like the Sun. Iron quasars show strong emission lines resulting from low ionization iron (Fe II (singly ionized)), such as IRAS 18508 7815.
Спектрлік сызықтар, реионизация және ерте ғалам
Квазарлар да Ұлы жарылыстың реионизациясының аяқталуына қатысты белгілі бір мәліметтер береді. Ең көне квазарлар (z = 6) Гунн-Петерсон шұңқылын көрсетеді және олардың алдында сіңіру аймақтары бар, бұл сол кездегі галактикааралық ортаның бейтарап газ болғанын көрсетеді. Жақында пайда болған квазарларда сіңіру аймағы байқалмайды, керісінше олардың спектрлерінде Лайман-альфа орман деп аталатын тікенді аймақ бар; бұл галактикааралық ортаның плазмаға реионизациялануын және бейтарап газдың тек шағын бұлттарда ғана қалуын көрсетеді. Иондаушы ультракүлгін сәулеленудің қарқынды өндірісі де маңызды, себебі ол галактикалар пайда болатын кезде реионизацияның механизмін қамтамасыз етеді. Дегенмен, қазіргі теориялар квазарлар реионизацияның басты көзі емес екенін көрсетеді; реионизацияның басты себептері, болжам бойынша, III популяция жұлдыздары (шамамен 70%) және ертедегі кішкентай, жоғары энергиялы галактикалар (шамамен 30%) болған. Квазарлар гелийден ауыр элементтердің болуын көрсетеді, бұл галактикалардың жұлдыздардың қарқынды пайда болу фазасына ұшырағанын және Ұлы жарылыс пен алғашқы квазарлар арасында III популяция жұлдыздарын құрғанын көрсетеді. Бұл жұлдыздардың сәулесі 2005 жылы NASA-ның Спитцер ғарыш телескопы арқылы байқалған болуы мүмкін, бірақ бұл байқау әлі расталған жоқ.
Quasars also provide some clues as to the end of the Big Bang's reionization. The oldest known quasars (z = 6) display a Gunn–Peterson trough and have absorption regions in front of them indicating that the intergalactic medium at that time was neutral gas. More recent quasars show no absorption region, but rather their spectra contain a spiky area known as the Lyman alpha forest; this indicates that the intergalactic medium has undergone reionization into plasma, and that neutral gas exists only in small clouds. The intense production of ionizing ultraviolet radiation is also significant, as it would provide a mechanism for reionization to occur as galaxies form. Despite this, current theories suggest that quasars were not the primary source of reionization; the primary causes of reionization were probably the earliest generations of stars, known as Population III stars (possibly 70%), and dwarf galaxies (very early small high energy galaxies) (possibly 30%). Quasars show evidence of elements heavier than helium, indicating that galaxies underwent a massive phase of star formation, creating population III stars between the time of the Big Bang and the first observed quasars. Light from these stars may have been observed in 2005 using NASA's Spitzer Space Telescope, although this observation remains to be confirmed.
Квазарлардың кіші түрлері
Квазарлардың таксономиясына квазарлар популяциясының ерекше қасиеттері бар кіші топтарын көрсететін әртүрлі субтиптер кіреді. Радиодыбысты квазарлар – қуатты радио толқынды сәулелендіру көздері болып табылатын күшті ағындарға ие квазарлар. Олар квазарлардың жалпы санының шамамен 10% құрайды. Радиосыз квазарлар – қуатты ағындары жоқ, радиодыбысты квазарларға қарағанда әлсіз радио сәулелендіруге ие квазарлар. Квазарлардың көпшілігі (шамамен 90%) радиосыз. Қызыл квазарлар – қалыпты квазарларға қарағанда қызыл түске ие оптикалық түстерге ие квазарлар, бұл квазардың галактикасындағы шаңның орташа деңгейде сіңірілуінің нәтижесі деп есептеледі. Инфрақызыл зерттеулер қызыл квазарлардың жалпы квазарлар популяциясының маңызды бөлігін құрайтынын көрсетті. Оптикалық түрде өзгеретін (OVV) квазарлар – ағыны бақылаушыға қарай бағытталған радиодыбысты квазарлар. Ағын сәулелендіруінің релятивистік эффектісі квазардың жарықтығының күшті және жылдам өзгеруіне алып келеді. OVV квазарлары сондай-ақ блязарлардың бір түрі саналады. Әлсіз эмиссиялық сызықты квазарлар – ультракөк және көрінетін спектрде ерекше әлсіз эмиссиялық сызықтары бар квазарлар.
The taxonomy of quasars includes various subtypes representing subsets of the quasar population having distinct properties. Radio loud quasars are quasars with powerful jets that are strong sources of radio wavelength emission. These make up about 10% of the overall quasar population. Radio quiet quasars are those quasars lacking powerful jets, with relatively weaker radio emission than the radio loud population. The majority of quasars (about 90%) are radio quiet. Red quasars are quasars with optical colors that are redder than normal quasars, thought to be the result of moderate levels of dust extinction within the quasar host galaxy. Infrared surveys have demonstrated that red quasars make up a substantial fraction of the total quasar population. Optically violent variable (OVV) quasars are radio loud quasars in which the jet is directed toward the observer. Relativistic beaming of the jet emission results in strong and rapid variability of the quasar brightness. OVV quasars are also considered to be a type of blazar. Weak emission line quasars are quasars having unusually faint emission lines in the ultraviolet/visible spectrum.
Аспандағы бедерлі жүйелердегі рөлі
Квазарлар өте алыста орналасқандықтан, жарқындары зор және көрінетін мөлшері кішкентай болғандықтан, олар аспандағы өлшеулер жүйесін құрудағы маңызды анықтамалық нүктелер болып табылады. Халықаралық аспандық анықтама жүйесі (ICRS) негізінен жүздеген галактикадан тыс радио көздеріне, көбінесе квазарларға, дендеп орналасқан. Олардың қашықтығы өте жоғары болғандықтан, қазіргі технологиямен олардың қозғалысын байқау мүмкін емес, бірақ олардың координаттары өте ұзақ базалық интерферометрия (VLBI) арқылы жоғары дәлдікпен өлшенуі мүмкін. Көптеген квазарлардың координаттары 0,001 доғалық секундқа дейін немесе одан да жоғары дәлдікпен белгілі, бұл ең жақсы оптикалық өлшеулерден әлдеқайда дәл.
Because quasars are extremely distant, bright, and small in apparent size, they are useful reference points in establishing a measurement grid on the sky. The International Celestial Reference System (ICRS) is based on hundreds of extra galactic radio sources, mostly quasars, distributed around the entire sky. Because they are so distant, they are apparently stationary to current technology, yet their positions can be measured with the utmost accuracy by very long baseline interferometry (VLBI). The positions of most are known to 0.001 arcsecond or better, which is orders of magnitude more precise than the best optical measurements.
Көп квазарлар
Аспандағы екі немесе одан көп квазарлардың тобуы, квазарлардың физикалық байланысы жоқ жай ғана сәйкес келуінен, олардың нақты физикалық жақындығынан немесе гравитациялық линзалаудың әсерінен туындауы мүмкін, яғни бір квазардың жарығы гравитация күшінің әсерінен екі немесе одан көп суретке бөлінеді. Егер екі квазар Жерден қарағанда бір-біріне өте жақын көрінсе (бірнеше доға секунд немесе одан да аз қашықтықта), оларға «қос квазар» деген ат беріледі. Егер олар кеңістікте де жақын болса (яғни, ұқсас қызыл жылжу көрсетсе), оларды «квазар жұбы» немесе олардың қабылдаушы галактикалары физикалық тұрғыдан әрекеттесетіндей жақын болса, «қос квазар» деп атайды. Квазарлар ғаламдағы сирек нысандар болғандықтан, бір физикалық орналасқан жерге үш немесе одан көп жеке квазардың кездесу ықтималдығы өте төмен. Сондықтан, жүйенің физикалық жағынан жақын екенін анықтау үшін көп бақылаулар қажет. Шынайы үштік квазардың біріншісі 2007 жылы Гавайидегі Мауна-Кеа обсерваториясындағы В.М. Кек обсерваториясының бақылаулары арқылы табылды. LBQS 1429 008 (немесе QQQ J1432 0106) алғаш рет 1989 жылы байқалды және сол кезде ол қос квазар екені анықталды. Астрономдар үшінші құрамдас бөлікті тапқанда, олар көздердің бөлек екенін және бұл гравитациялық линзалаудың нәтижесі емес екенін растады. Бұл үштік квазардың қызыл жылжуы z = 2.076-ны құрайды. Құрамдас бөліктердің арақашықтығы шамамен 30–50 килопарсек (шамамен 97 000–160 000 жарық жылы), бұл өзара әрекеттесетін галактикалар үшін қалыпты жағдай. 2013 жылы екінші нағыз үштік квазар QQQ J1519+0627 табылды, оның қызыл жылжуы z = 1.51-ге тең. Бүкіл жүйе 25 кпк (шамамен 80 000 жарық жылы) физикалық арақашықтыққа сыяды. Бірінші төрттік квазар жүйесі 2015 жылы z = 2.0412 қызыл жылжуында ашылды және оның жалпы физикалық масштабы шамамен 200 кпк (шамамен 650 000 жарық жылы) құрайды. Көп суретті квазар – бұл жарығы гравитациялық линзалаудан өтетін квазар, нәтижесінде бір квазардың екі, үш немесе төрт суреті пайда болады. Мұндай гравитациялық линзаның алғашқысы 1979 жылы екі суретте көрсетілген квазар Q0957+561 (немесе Екі Квазар) болды. Үш рет линзаланған квазардың мысалы – PG1115+08. Эйнштейн Кресті және Кловерлиф Квазары сияқты бірнеше төрт суретті квазарлар белгілі, ал мұндай алғашқы жаңалықтар 1980 жылдардың ортасында жасалды.
A grouping of two or more quasars on the sky can result from a chance alignment, where the quasars are not physically associated, from actual physical proximity, or from the effects of gravity bending the light of a single quasar into two or more images by gravitational lensing. When two quasars appear to be very close to each other as seen from Earth (separated by a few arcseconds or less), they are commonly referred to as a "double quasar". When the two are also close together in space (i. e. observed to have similar redshifts), they are termed a "quasar pair", or as a "binary quasar" if they are close enough that their host galaxies are likely to be physically interacting. As quasars are overall rare objects in the universe, the probability of three or more separate quasars being found near the same physical location is very low, and determining whether the system is closely separated physically requires significant observational effort. The first true triple quasar was found in 2007 by observations at the W. M. Keck Observatory in Mauna Kea, Hawaii. LBQS 1429 008 (or QQQ J1432 0106) was first observed in 1989 and at the time was found to be a double quasar. When astronomers discovered the third member, they confirmed that the sources were separate and not the result of gravitational lensing. This triple quasar has a redshift of z = 2.076. The components are separated by an estimated 30–50 kiloparsecs (roughly 97,000–160,000 light years), which is typical for interacting galaxies. In 2013, the second true triplet of quasars, QQQ J1519+0627, was found with a redshift z = 1.51, the whole system fitting within a physical separation of 25 kpc (about 80,000 light years). The first true quadruple quasar system was discovered in 2015 at a redshift z = 2.0412 and has an overall physical scale of about 200 kpc (roughly 650,000 light years). A multiple image quasar is a quasar whose light undergoes gravitational lensing, resulting in double, triple or quadruple images of the same quasar. The first such gravitational lens to be discovered was the double imaged quasar Q0957+561 (or Twin Quasar) in 1979. An example of a triply lensed quasar is PG1115+08. Several quadruple image quasars are known, including the Einstein Cross and the Cloverleaf Quasar, with the first such discoveries happening in the mid 1980s.