Кіріспе

7 ғасырдағы Макурия мен Мысыр арасындағы шарт Бакт (немесе Бакт) (بقط) – 7 ғасырдағы христиан Макурия мемлекеті мен Мысырдың жаңа мұсылман үкіметі арасындағы шарт. Шамамен жеті жүз жылға созылған бұл шарт, тарихтағы ең ұзақ сақталған шарттардың бірі болып есептеледі. Атаудың шығу тегі египеттіктердегі айырбас немесе грек-римдік келісім деген ұғымдармен байланысты.

Тарих

Бақт туралы көп нәрсе белгілі емес, және оның туралы барлық ақпарат мұсылмандық көздерден алынған. Бақт 652 жылы Арабия түбегінен келген әскерлердің Мысырды басып алуынан кейін жасалды. Сол жылы Хижаз генералы Абдалла ибн Әби Сарх христиандық Нубия мемлекеттеріне қарсы оңтүстікке әскер жіберді. Кейінгі ислам тарихшылары Нубияны басып алудың қажеті болмағанын және экспедицияның мақсаты тек аймақты Мысырға бағындыру болғанын айтады. Алдыңғы дереккөздер араб әскерлері Донгола шайқасында сирек кездесетін жеңіліске ұшырап, аймақты басып алу қиын екенін түсінген соң ғана Баққа келісімге келгенін көрсетеді. Келісім Әби Сарх пен Макурия патшасы Калидурут арасында жүзеге асты.

Контекст және салдарлар

Бұл шарт араб жаулаулары тарихында бұрын-соңды болмаған, ол Шығыс Рим империясының кейде көршілерімен жасасқан келісімдеріне көбірек ұқсас еді. Ол сондай-ақ, ислам мен арабтардың жарты мың жыл бойы таралуын тоқтатып, теңдессіз келісім болып табылады. Сполдингтің мәліметінше, тауар алмасу Солтүстік-Шығыс Африкада жиі кездесетін дипломатиялық тәжірибе болған, ал нубилер мұндай келісімдермен ұзақ жылдар бойы тәжірибелі болған. Бақт ислам дінтанушылары арасында дау тудырды, себебі ислам шекарасын кеңейту парызын бұзған-бұзбағаны туралы пікір таласы болды.

Атқару тарихы

Бақт әрдайым тыныш болған жоқ, көршілер арасындағы дау-жанжалдар да кездесетін.

Аббасидтер дәуірі

830 жылдары Мысыр Төртінші фитна кезінде қырқылысқа ұшырады және Макурия патшасы Зәкәрия III Бақт төлеуді тоқтатты. Аббасидтер Мысырды толық бақылауға алған соң, Бақтты қайта жаңартуды және жинақталған қарызды төлеуді талап етті. Осы үлкен соманы төлеуге шамасы келмеген немесе ықыласы жоқ Зәкәрия 835 жылы баласы мен мұрагері Георгиосты Бағдатқа ұзақ сапарға жіберіп, халифамен тікелей келіссөздер жүргізуге тапсырды. Бұл жорық үлкен табысқа жетті; қарыздық сомалар алынып тасталды және Бақт үш жыл сайын төленетіндей етіп өзгертілді.

Фатимидтер дәуірі

Ең жақын қарым-қатынас Мысырдағы Фатимидтер дәуірінде болды. Көптеген сунниттер тұратын ислам әлемінде шиит Фатимидтердің одақтастары аз болды, сондықтан Нубия маңызды одақтасқа айналды. Нубиядан келген құлдар Фатимид әскерінің басым бөлігін құрады.

Әйюбид және мамлюк дәуірі

Айюбидтер тұсында қарым-қатынастар нашарлап, мамлюктер тұсында тым нашар болды, соңында толыққанды соғыс шықты. Макурия XIII ғасырда құлағаннан кейін де, египеттіктер аймақтағы мұсылман мемлекеттерінен оның төленуін талап ете берді. Бақт ақыры XIV ғасырдың ортасында аймақтағы ұйымдасқан биліктің толық құлауымен аяқталды.