Кіріспе
Банан талшығынан немесе қабығынан жасалған қағаз. Банан қағазы – банан өсімдігінің қабығынан немесе банан талшықтарынан жасалған қағаз түрі. Банан қағазы дәстүрлі қағазға қарағанда төмен тығыздыққа, жоғары қаттылыққа, жоғары бір реттік қолданылуға, жаңаруға және керілуге төзімділікке ие. Бұл қасиеттер банан талшығының жасушалық құрамымен байланысты, ол целлюлоза, гемицеллюлоза және лигнинден тұрады. Банан қағазын өндіру процесінде талшықтар арамен ұнтақталып, құмға ұқсас күйге жеткізіледі. Содан кейін талшықтан табиғи шайырлар жуылып алынады. Егер табиғи шайырлар толығымен кетпесе, қағаздың беріктігі төмендейді. Қағаз жасау процесінде целлюлоза жасалады. Бұл целлюлоза қолданыстан кейінгі талшықтарды (қайта өңделген талшықтар) жасау үшін қолданылады. Қолданыстан кейінгі талшықтар ауылшаруашылық талшықтарымен біріктіріліп, банан қағазы жасалады.
Banana paper is a type of paper created from banana plant bark or banana peel fibers. Banana paper has a lower density, higher stiffness, higher disposability, higher renewability, and higher tensile strength compared to traditional paper. These qualities are due to the cellular composition of banana fiber, which consists of cellulose, hemicellulose, and lignin. During the manufacturing process of banana paper, the fibers are ground until they appear similar to saw dust. Then, the fiber is washed to remove natural resins to create agricultural fiber. If the natural resins are not washed away, these resins would take away from the integrity of the paper. The process of pulping produces pulp to be used in the manufacturing of paper. This pulp is used to create post consumer fiber (processed fiber). The post consumer fiber is combined with the agricultural fiber to make banana paper.
Даму
Банан сабағын талшық көзі ретінде пайдаланудың ең ерте дәлелдері 13 ғасырдың Жапониясына қатысты. Бірақ, Қытай мен Үндістаннан импортталған жібек және мақта талшықтарының кеңінен таралғандығымен оның танымалдылығы азайды. Банан қағазы алғаш рет 1912 жылдың 16 наурызында Чарльз М. Тейлор мен Говард Кей Кук АҚШ-та патенттеді. Олар банан өсімдігінің қалдықтарынан целлюлоза талшығын оңай алуға болатынын және бұл талшықтың берік қағаз жасауға өте қолайлы екенін анықтады. Тейлор мен Кук 1912 жылдың 16 наурызында патент алуға өтініш берді. Өтініш 1916 жылдың 2 мамырында мақұлданды және олар өмір бойына қолданатын патент алды. Қазіргі таңда патент мерзімі өткен.
Қасиеттері
Шикі банан қағазының беті дөңгелек болуына себебі – талшықтағы гемицеллюлоза, лигнин және басқа майлы заттардың болуы. Гемицеллюлоза целлюлоза фибриллаларының арасында және ішінде орналасып, целлюлоза құрылымына еніп жатады. Гемицеллюлозасы көп талшық немесе целлюлозаның максималды созу беріктігі жоғары, ал максималды жыртылу индексі төмен болады. Целлюлоза талшықтары целлюлоза фибриллаларының сыртын қаптап, табиғи байланыстырғыш рөлін атқарады. Ұзын оралған талшық шоғырлары банан қағазының маңызды құрауы болып табылады. Талшықтың ұзындығы да маңызды қасиет, себебі ұзын талшықтарда талшық буындары көп болады. Осы буындар талшықтардың берік торына көмектеседі. Ұзын талшықты қағаздар, әдетте, қысқа талшықты қағаздардан жақсы механикалық қасиеттерге ие. Банан талшығының салмағы мен қалыңдығы қолданылатын банан сабағының бөлігіне қарай өзгеріп отырады. Сыртқы қабықшалардан берік, қалың талшықтар, ал ішкі қабықшалардан жұмсақ талшықтар алынады.
Қоршаған ортаға әсері
Банан плантацияларынан жинағаннан кейін, сабақтары мен діңдері көбінесе тасталады. Дегенмен, осы бөліктерде қолжетімді талшықтар бар. Егер тасталған сабақтар мен діңдер пайдаланылса, бұл синтетикалық талшық өндірісінің азаюына алып келуі мүмкін. Синтетикалық талшық өндіру үшін қосымша энергия, тыңайтқыштар және химиялық заттар қажет. Банан қағазын өндіру кезінде химиялық заттар қолдану қажеттілігі туындамайды. Банан қағазы, дәстүрлі қағаздан гөрі берік және ұзақ қызмет етеді. Сондықтан, банан қағазын өндіру экологиялық ластануға себеп болмайды. Банан қағазы ластануды азайтады, өйткені оны кәдеге шығаруға кететін шығындар төмендеп, ауылшаруашылық қалдықтары полигонға және өзендерге аз түседі. Банан қағазын өндіру дәстүрлі қағаз өндірісімен салыстырғанда аз энергияны қажет етеді, себебі дәстүрлі қағаз өндірісі – энергияны көп тұтынатын ірі салалардың бірі. Осылайша, банан қағазы орман сияқты табиғи ресурстарға тигізетін зиян аз.
Өнеркәсіптің болашағы
Technavio, әлемдік нарықты зерттеу компаниясының мәліметінше, 2023 жылға қарай банан қағазының әлемдік нарық көлемі 117,97 миллион долларға жетеді деп күтілуде. Банан қағазының нарығы қағаз қаламдар, визиткалар, құттықтау карточкалары, жазба дәптерлері және басқа да кеңсе тауарлары сияқты банан қағазының қолданылу саласының кеңеюіне байланысты дамып келеді. Нарық Еуропа, Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка және Азия-Тынық мұхиты аймақтарында ерекше кеңдеп жатыр. Банан қағазының өндіріс құнының төмендігі осы нарықтың өсуіне қосымша ықпал етеді. Өндіріс құнының төмен болуына себеп – салыстырмалы түрде арзан банан талшығын алу машиналары және бұл машиналарын біліктілігі жоқ жұмысшылардың оңай пайдалануы.