Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономикалық сектор
Economic sector
Қағаз жасау – қағаз және картон өндірісі, олар баспа, жазу және тағы да басқа мақсаттар үшін кеңінен қолданылады. Бүгінде қағаздың көбісі өнеркәсіптік машиналар арқылы жасалады, ал қолмен жасалған қағаз – арнайы қолөнер ретінде және көркемдік өрнек құралы ретінде сақталған. Қағаз жасау процесінде, судағы жеке-жеке целлюлоза талшықтарынан тұратын сұйытылған қоспа, сырғы сияқты сүзгі арқылы ағызылады, нәтижесінде кездейсоқ тоқылған талшықтардан кілемдей жабын түзіледі. Бұл жабыннан су қысу арқылы, кейде сору немесе вакуум көмегімен, немесе қыздыру арқылы алынып тасталады. Құрғағаннан кейін, әдеттегідей, жалпақ, біркелкі және берік қағаз табағына қол жеткізіледі. Автоматтандырылған машиналар ойлап табылғанға және кеңінен қолданысқа енгенге дейін, барлық қағаз қолмен жасалатын, арнайы жұмысшылар әрбір парақты жеке-жеке қалыпқа келтіріп немесе жайып тастаған. Күні бүгін де қолмен қағаз жасаушылар жүздеген жылдар бұрын Қытайда және Азияның басқа аймақтарында дамыған, немесе Еуропада одан әрі жетілдірілген құралдар мен технологияларды пайдаланады. Қолмен жасалған қағаз әлі де оның ерекшелігімен және әрбір парақты жасауға қажетті шеберлікпен бағаланады, өнеркәсіптік өнімдерге тән жоғары біркелкілік пен толықтыққа қарағанда төмен бағасының арқасында.
Papermaking is the manufacture of paper and cardboard, which are used widely for printing, writing, and packaging, among many other purposes. Today almost all paper is made using industrial machinery, while handmade paper survives as a specialized craft and a medium for artistic expression. In papermaking, a dilute suspension consisting mostly of separate cellulose fibres in water is drained through a sieve like screen, so that a mat of randomly interwoven fibres is laid down. Water is further removed from this sheet by pressing, sometimes aided by suction or vacuum, or heating. Once dry, a generally flat, uniform and strong sheet of paper is achieved. Before the invention and current widespread adoption of automated machinery, all paper was made by hand, formed or laid one sheet at a time by specialized laborers. Even today those who make paper by hand use tools and technologies quite similar to those existing hundreds of years ago, as originally developed in China and other regions of Asia, or those further modified in Europe. Handmade paper is still appreciated for its distinctive uniqueness and the skilled craft involved in making each sheet, in contrast with the higher degree of uniformity and perfection at lower prices achieved among industrial products.
Тарих
Қытайда қымыз қағазын б.з.б. VIII ғасырдан бері орау және төсем ретінде пайдаланған. Б.з.б. 8 жылға дейін сақталған, үстіне жазылған қытай жазуы бар қағаздың үлгілері табылды. Дәстүр бойынша, қағазды ойлап тапқан адам – Хан әулеті кезінде император сарайының қызметкері Цай Лун (202 б.з.б. – 220 б.з.), ол шамамен 105 жылы түйеқұм, басқа да ұсақ талшықты өсімдіктер, балық желісі, ескі мата қиқымдары және қымыз қалдықтарын қолданып қағаз жасаған деседі. Жазу үшін қолданылатын қағаз 3 ғасырда кеңінен тарады, ал 6 ғасырда Қытайда дәретхана қағазы да қолданыла бастады. Тан дәуірінде (618–907 жж.) қағазды бүгіп, тігіп, шайдың хош иісін сақтау үшін шаршы қаптарға салып қоятын. Бағдадта қағаз жасау процесін Ұлы везир Жағфар ибн Яхья бақылап отырды. Мұсылман ғалымдары қалың қағаз жасаудың жаңа әдісін ойлап тапты. Бұл жаңалық қағаз жасауды өнерден ірі өнеркәсіпке айналдыруға септігін тигізді. Қағаз фабрикалары туралы алғашқы мәліметтер орта ғасырлық ислам әлемінен келген, олар 9 ғасырда Дамаскідегі араб географтарының еңбектерінде алғаш рет тіркелген. Азияда дәстүрлі қағаз жасау үшін өсімдіктердің ішкі қабықтарынан алынған талшықтар қолданылады. Бұл талшықтар суға малып, пісіріліп, шайылып, содан соң қағаз массасын жасау үшін қолмен ұрылып келеді. Ұзын талшықтар қабаттастырылып, берік, мөлдір қағаз жапырақтарын құрайды. Шығыс Азияда үш негізгі талшық – абака, козо және гампи. Гималайда локта өсімдігінен қағаз жасалады. Бұл қағаз каллиграфия, баспа, кітап өнері және үш өлшемді жұмыстарда, соның ішінде оригамиде қолданылады. Еуропада металл сымдардан жасалған қағаз жасау қалыптары пайда болды, ал 1300 жылға қарай су таңбасы сияқты элементтер қалыптасты. Қымыз және зығыр матасы қағаз жасау үшін негізгі шикізат болды, бірақ Оңтүстік плантацияларда мақтаның көптеп өндірілуінен кейін мақта оның орнын басты. Қазіргі заманғы қағаз жасау Еуропада 19 ғасырдың басында Fourdrinier машинасының ойлап табылуымен басталды. Бұл машина жеке жапырақтар емес, үздіксіз қағаз рулонын шығарады. Бұл машиналар өте үлкен. Кейбіреулері 150 метрге дейін ұзын және 10 метрге дейін ені бар қағаз шығарады. Олар қағазды сағатына 100 км жылдамдықпен өндіре алады. 1844 жылы канадалық Чарльз Фенерти және неміс Фридрих Готтлоб Келлер ағаш массасын қағаз жасау үшін пайдалануға арналған машина мен технологияны ойлап тапты. Бұл жаңалық 2000 жылға жуық уақыт бойы қолданылып келген макулатуралық матаның орнын басты және газет қағазын және, әдетте, барлық қағазды ағаш массасынан жасаудың жаңа дәуірін ашты.
Hemp paper had been used in China for wrapping and padding since the eighth century BCE. Paper with legible Chinese writings on it has been dated to 8 BCE. The traditional inventor attribution is of Cai Lun, an official attached to the Imperial court during the Han dynasty (202 BCE – 220 CE), said to have invented paper about 105 CE using mulberry and other bast fibres along with fishnets, old rags, and hemp waste. Paper used as a writing medium had become widespread by the 3rd century and, by the 6th century, toilet paper was starting to be used in China as well. During the Tang dynasty (618–907 CE) paper was folded and sewn into square bags to preserve the flavour of tea, In Baghdad, papermaking was under the supervision of the Grand Vizier Ja'far ibn Yahya. Muslims invented a method to make a thicker sheet of paper. This innovation helped transform papermaking from an art into a major industry. The earliest references to paper mills also come from the medieval Islamic world, where they were first noted in the 9th century by Arabic geographers in Damascus. Traditional papermaking in Asia uses the inner bark fibers of plants. This fiber is soaked, cooked, rinsed and traditionally hand beaten to form the paper pulp. The long fibers are layered to form strong, translucent sheets of paper. In Eastern Asia, three traditional fibers are abaca, kōzo and gampi. In the Himalayas, paper is made from the lokta plant. This paper is used for calligraphy, printing, book arts, and three dimensional work, including origami. In Europe, papermaking moulds using metallic wire were developed, and features like the watermark were well established by 1300 CE, while hemp and linen rags were the main source of pulp, cotton eventually taking over after Southern plantations made that product in large quantities. Modern papermaking began in the early 19th century in Europe with the development of the Fourdrinier machine. This machine produces a continuous roll of paper rather than individual sheets. These machines are large. Some produce paper 150 meters in length and 10 meters wide. They can produce paper at a rate of 100 km/h. In 1844, Canadian Charles Fenerty and German Friedrich Gottlob Keller had invented the machine and associated process to make use of wood pulp in papermaking. This innovation ended the nearly 2,000 year use of pulped rags and start a new era for the production of newsprint and eventually almost all paper was made out of pulped wood.
Өнеркәсіптік
Қазіргі қағаз фабрикасы бірнеше бөлімге бөлінеді, бұл бөлімдер қолмен қағаз жасау процесіне ұқсас. Целлюлоза тазартылып, сумен және басқа да қоспалармен араластырылып, целлюлоза қоспасы дайындалады. Фурдринер машинасы деп аталатын қағаз машинасының бас бөлігі бұл қоспаны жылжымалы, үздіксіз экранға таратады, қоспадан су гравитация күшімен немесе вакуум арқылы ағызылады, ылғал қағаз парағы пресстерден өтіп кептіріледі, содан кейін үлкен рулонға оралады. Соның нәтижесінде бірнеше тонна салмақты рулон шығады. 1809 жылы Джон Дикинсон тапқан қағаз машинасының тағы бір түрі цилиндрлі қалыпты пайдаланады, ол сұйылтылған целлюлоза ваннасында айналып тұрады. Целлюлоза сым торға жиналады және ваннадан көтерілгенде қалыпты жабады. Қалыпқа дивандық ролик басылып, целлюлозаны тегістейді және ылғал парақты қалыптан ажыратады. Қағаз жасау процесі қоршаған ортаға қатысты маңызды мәселе болып қалады, себебі ол қатал химиялық заттарды қолдануға, көп мөлшерде суға және нәтижесінде ластану қаупіне әкеледі, сондай-ақ ағаш целлюлозасының негізгі көзі болып табылатын ағаштардың толық кесілуінен туындаған орманның жойылуынан көміртегінің сіңірілуіне кедерес келтіреді.
A modern paper mill is divided into several sections, roughly corresponding to the processes involved in making handmade paper. Pulp is refined and mixed in water with other additives to make a pulp slurry. The head box of the paper machine called Fourdrinier machine distributes the slurry onto a moving continuous screen, water drains from the slurry by gravity or under vacuum, the wet paper sheet goes through presses and dries, and finally rolls into large rolls. The outcome often weighs several tons. Another type of paper machine, invented by John Dickinson in 1809, makes use of a cylinder mould that rotates while partially immersed in a vat of dilute pulp. The pulp is picked up by the wire mesh and covers the mould as it rises out of the vat. A couch roller is pressed against the mould to smooth out the pulp, and picks the wet sheet off the mould. Papermaking continues to be of concern from an environmental perspective, due to its use of harsh chemicals, its need for large amounts of water, and the resulting contamination risks, as well as the carbon sequestration lost by deforestation caused by clearcutting the trees used as the primary source of wood pulp.
Белгілі қағаз өндірушілер
Қағаз жасау тарихының көп бөлігінде өмірлік кәсіп, ерекше мамандық саналғанмен, "қағаз жасаушылар" термині көбінесе қағаз шығарумен ғана шектелмейді. Әсіресе қолмен қағаз жасау саласында қазіргі уақытта белгілі қағаз өнері шеберлерінің басқа да көркем ізденістерімен байланысы бар, ал академиялық ортада бұл термин кітаптар мен қағаз артефактілерін зерттеуге, оқытуға немесе сақтауға кірісетін мамандарға қолданылуы мүмкін. Өнеркәсіптік саласында ғылым, технология және инженериямен, сондай-ақ целлюлоза және қағаз бизнесін басқарумен байланысы тығыз. Кейбір танымал қағаз жасаушылар басқа салаларда да атаққа ие болды, тіпті олардың қағаз жасаумен айналысқандығы ұмытылып кеткен. Соның бір көрнекті мысалы – ұшуға қол жеткізген алғашқы адамдар, Монгольфье ағайындар. Көптеген деректерде олардың отбасына тиесілі болған қағаз фабрикасы туралы айтылмайды, бірақ олардың ауа шарларында қолданған қағаз олардың табысына маңызды үлес қосып, осы жеңіл және берік материалды жақсы білуіне де себеп болды. Басты өнертапқыштардың қатарында Джеймс Уотман, Генри Фурдринье, Генрих Вольтер және Карл Даниель Экман бар. XIX ғасырдың ортасына қарай АҚШ-та қолмен қағаз жасау тоқтатылды. 1912 жылы әдеби кітаптарды басып шығарушы және баспагер Дард Хантер жоғары сапалы қолмен жасалған қағаз жасау шеберлігін қайта жаңғыртты, бірақ 1930 жылдары бұл шеберлікке қызығушылық тағы да төмендеді.
While papermaking was considered a lifework, exclusive profession for most of its history, the term "notable papermakers" is often not strictly limited to those who actually make paper. Especially in the hand papermaking field there is currently an overlap of certain celebrated paper art practitioners with their other artistic pursuits, while in academia the term may be applied to those conducting research, education, or conservation of books and paper artifacts. In the industrial field it tends to overlap with science, technology and engineering, and often with management of the pulp and paper business itself. Some well known and recognized papermakers have found fame in other fields, to the point that their papermaking background is almost forgotten. One of the most notable examples might be that of the first humans that achieved flight, the Montgolfier brothers, where many accounts barely mention the paper mill their family owned, although paper used in their balloons did play a relevant role in their success, as probably did their familiarity with this light and strong material. Key inventors include James Whatman, Henry Fourdrinier, Heinrich Voelter and Carl Daniel Ekman, among others. By the mid 19th century, making paper by hand was extinct in the United States. By 1912, fine book printer and publisher, Dard Hunter had reestablished the craft of fine hand paper making but by the 1930s the craft had lapsed in interest again.
Ескертпелер мен сілтемелер
24. Лонгвуд Л. К. "Қолмен жасалған қағаз ғылымы мен тәжірибесі": (2004). 25. Вестерлунд Л. К. "Австралия қағаз және целлюлоза өнеркәсібінің тұрақты дамуы үшін талшықтардың мүмкіндіктері": (2004)
24. Longwood L. C. "Science and practice of hand made paper": (2004). 25. Westerlund L. C. "Fibre options for the sustainable development of the Australian Paper and Pulp Industry": (2004)